6360 SAYILI KANUN SONRASI BELEDİYELERİN GELİR VE GİDERLERİNE İLİŞKİN KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ

Öz

Bu çalışmada 2012 yılında çıkarılan 6360 Sayılı “On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” sonrası belediye ve büyükşehir belediyelerinin gelir ve giderleri analiz edilmiştir. 2012 yılında Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra belediye bütçelerini etkileyen çeşitli sosyoekonomik gelişmeler yaşanmıştır. Bu dönemde belediyelerin bütçelerini doğrudan ve dolaylı olarak dış göçler, afetler, ekonomik gelişmeler, COVID-19 salgını gibi sosyoekonomik gelişmeler etkilemiştir. Bu çalışmada belediyelerin ve büyükşehir belediyelerinin gelir ve harcama kalemlerinin bütçedeki dağılımları bu sosyoekonomik gelişmeler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bütçe verileri incelendiğinde 2012 yılı sonrası dönemde meydana gelen bu gelişmelerin belediye giderlerinin farklı alanlara kaymasına sebep olduğu anlaşılmaktadır. Özellikle ekonomik gelişmelere bağlı olarak 2019 yılı ve sonrasında giderlerde kırılmalar meydana geldiği görülmüştür. Bu çalışma, 6360 Sayılı Kanun ve sonrası meydana gelen sosyoekonomik gelişmelerin belediyelerin mali yapıları üzerindeki etkilerini inceleyerek, gelir ve gider kalemlerindeki dönüşümleri bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmesi bakımından literatüre özgün ve değerli bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• 6360 Sayılı Kanun
• Belediye Gelirleri
• Belediye Giderleri
• Bütçe
• Belediye

A COMPARATIVE ANALYSIS OF MUNICIPAL REVENUES AND EXPENDITURES AFTER THE ENACTMENT OF LAW NO. 6360

Öz

This study analyzes the revenues and expenditures of municipalities and metropolitan municipalities following the enactment of Law No. 6360 in 2012, titled “The Law on the Establishment of Metropolitan Municipalities in Fourteen Provinces and Twenty-Seven Districts and Amendments to Certain Laws and Decree Laws.” After the law came into force in 2012, various socioeconomic developments affected municipal budgets. During this period, municipal budgets were directly and indirectly influenced by factors such as migration, disasters, economic developments, and the COVID-19 pandemic. Within the framework of these socioeconomic developments, this study evaluates the distribution of municipal and metropolitan municipal revenue and expenditure items within their budgets. An examination of budget data indicates that the developments occurring after 2012 led to shifts in municipal expenditures toward different areas. In particular, significant breaks and changes in expenditure patterns became evident in and after 2019, largely due to economic developments. By examining the effects of Law No. 6360 and subsequent socioeconomic developments on the financial structures of municipalities, and by comprehensively evaluating the transformations in revenue and expenditure items, this study makes an original and valuable contribution to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Law No. 6360
• Municipal Revenues
• Municipal Expenditures
• Budget
• Municipality

Kaynakça

1. ADIGÜZEL, Ş. (2014). “6360 Sayılı Yasa’nın Türkiye’nin Yerel Yönetim Dizgesi Üzerine Etkile-ri: Eleştirel Bir Değerlendirme”. Toplum ve Demokrasi Dergisi. VI/13: 153-176
2. AKTEN, S. – A. GÜL (2024). “Kentlerin İklim Değişikliğine Uyum Sağlanmasında Yerel Yöne-timlerin Rolü”. Journal of Protected Areas Research. III/1: 84-92. https://doi.org/10.5281/zenodo.11536212.
3. ALVANAZOĞLU, S. – H. ATEŞ (2020). “Yerel Yönetimlerin Mültecilere Yönelik Yenilikçi Uygu-lamaları: Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Örneği”. Tesam Akademi Dergisi. VII/2: 375-400. http://dx.doi.org/10.30626/ tesamakademi.788827.
4. ANBARLI BOZATAY, Ş. – K. KIZILKAYA (2016). “Merkezden Yönetim-Yerinden Yönetim Tar-tışmalarının Odağında Bir Düzenleme: 6360 Sayılı Yasa Hakkındaki Değerlendirme-ler”. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. VI/ 1: 609-637.
5. ARIKBOĞA, Ü. (2015). “Türkiye’de Büyükşehir Belediyesi Transfer Sistemi Ve 6360 Sayılı Ka-nunun Etkileri”. Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi. XXXVII/2: 1-30. Doi No: 10.14780/iibd.26399.
6. ATIK, E. - F. N. GENÇ (2022). “COVİD-19 Pandemi Sürecinde Büyükşehir Belediyelerinin Ger-çekleştirdiği Çalışmalar”. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi. V/1: 49-83.
7. BALCI, Y. – G. ÇETİN (2020). “COVID-19 Pandemi Sürecinin Türkiye’de İstihdama Etkileri Ve Kamu Açısından Alınması Gereken Tedbirler”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bi-limler Dergisi. XIX/37: 40-58.
8. BECKER, C. (2009). “Disaster Recovery: A Local Government Responsibility”. Public Manage-ment. 6-13. Erişim Tarihi: 15.09.2025. https://icma.org/sites/default/files/4718_.pdf

9. BİMAY, M. – Ş. KAYPAK (2022). “Küresel Salgın (COVID-19) Süreci Ve Yerel Yönetimlerin Hizmet Sunumunda Yapısal Ve İşlevsel Değişimler”. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. XII/23: 431-455.
10. BRANDTNER, C. vd. (2021) “Creatures of The State? Metropolitan Counties Compensated For State Inaction In Initial U.S. Response to COVID-19 Pandemic”. Plos One. XVI/2: e0246249:1-20. https://doi. org/10.1371/journal.pone.0246249.
11. BURGAZ, N. (2025). “Belediye Bütçesindeki Sinek Kâğıdı Etkisi: Suriyeli Göçmenler Özelinde Bir Araştırma”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. XVI/2: 568-584.
12. CHISADZA, C. vd. (2021). “Government Effectiveness and the COVID-19 Pandemic”. Sustainabi-lity, XIII/ 3042: 1- 15. https://doi.org/10.3390/su13063042.
13. CVETKOVI´C, V.M vd. (2021). “Capacity Development of Local Self-Governments for Disaster Risk Management”. Int. J. Environ. Res. Public Health. XVIII/10406. https://doi.org/10.3390/ ijerph181910406.
14. ÇAMUR, A. (2017). “ Suriyeli Mülteciler ve Belediyelerin Sorumluluğu: İzmir Örneği”, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. VI/2: 113-129.
15. ÇETİNKAYA BOZKURT, Ö. – G. İNCEKARA (2024). “Belediyelerde Dijital Dönüşüm Süreçlerinin ve E-Belediyecilik Uygulamalarının Örnek Olay Kapsamında Değerlendirilmesi”. Çağ-daş Yerel Yönetimler Dergisi. XXXIII/ 4: 101- 142.
16. DAĞ, M. - F. KILINÇ (2017), “6360 Sayılı Kanun Sonrası Büyükşehir Belediyeleri Açısından Mali Özerkliğin Değerlendirilmesi”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. VI/2: 426-443.
17. DAĞLI, E. – C. YÜKSEL (2023). “Türkiye’de Geçici Koruma Kapsamındaki Suriyelilerin Yerel Yönetimlerin Hizmet Sunumuna Etkisi”. Uluslararası Sosyal Siyasal Ve Mali Araştırma-lar Dergisi. III/1: 33-49.
18. EMDAT (2024). “Disaster Year In Review 2023”. Erişim Tarihi: 03.07.2025. https://files.emdat.be/2024/04/CredCrunch74.pdf.
19. EROĞLU, E. (2020). “Belediye Gelirlerinin Yapısının Ve Gelir Artırımı Konusunda Yapısal Kısıt-ların Değerlendirilmesi”. Maliye Çalışmaları Dergisi. 64: 31-49. https://doi.org/10.26650/mcd2020-808714.
20. ERSİN, İ. – M. KIRCA (2024). “Türkiye’de Cari Transfer Harcamalarının Enflasyon Üzerindeki Etkisi: Kesirli Frekanslı Fourier ARDL Sınır Testi ile Analizi”. Eskişehir Osmangazi Üni-versitesi İİBF Dergisi. XIX/3: 887–905. Doi: 10.17153/oguiibf.1372668.
21. GÜLDÜLER, E. S. – S. DAĞIDIR (2023). “Belediyelerin Mali Özerkliklerinin Eski Ve Yeni Beledi-ye Gelirleri Kanunu Kapsamında Değerlendirilmesi”. Journal of International Manage-ment, Educational and Economics Perspectives. XI/1: 1–13.
22. HATİPOĞLU, C. – İ. DERE (2025). “Sıfır Atık Projesi Kapsamında Belediyeler ve Millî Eğitim Müdürlüklerinin Çevre Eğitimi Faaliyetleri”. Ordu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. II/1: 13-29.
23. İklim Değişikliği Başkanlığı (2024). “İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi Ve Eylem Planı (2024-2030)”. Erişim Tarihi: 15.09.2025. https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fine%20Uyum%20St ratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf.
24. İZCİ F. – M. TURAN (2013). “Türkiye’de Büyükşehir Belediyesi Sistemi Ve 6360 Sayılı Yasa İle Büyükşehir Belediyesi Sisteminde Meydana Gelen Değişimler: Van Örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. XVIII/1: 117-152.
25. KAHRAMAN, S. vd. (2019). “Türkiye’de Yerel Yönetimler Ve Yabancı Göçmenler”. Giresun Üni-versitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 10: 44-67.
26. KALAĞAN, G. (2018). “Türkiye’de 6360 Sayılı Büyükşehir Yasası Kapsamında Büyükşehirler/ Bütünşehirler: Yönetsel Yapı, Mali/İktisadi Boyut Ve Gelecek Vizyonu Üzerine Bir Tar-tışma”. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute. X/25: 591-603. https://doi.org/10.20875/makusobed.453775
27. KIRLIOĞLU, H. - Ş. YILDIZ KASAPOĞLU (2004). “Belediyelerde Çevre Muhasebesi Uygulaması”. Muhasebe ve Finansman Dergisi. 22: 49-60.
28. KURTAR, A. – S. KAVİLİ ARAP (2025). “İklim Kriziyle Mücadelenin Yerel Yönetim Planlarına Yansımaları; İzmir Büyükşehir Belediyesi”. Journal Of Business In The Digital Age. VIII/1: 121-136.
29. MASIERO G.- M. SANTAROSSA (2020). “Earthquakes, Grants, And Public Expenditure: How Municipalities Respond To Natural Disasters”. J Regional Sci., 60:481–516.
30. MOL, A. vd. (2025). “Drivers of Sustainability Reporting By Local Governments Over Time: A Structured Literature Review”. Financial Acc & Man. 41: 200–229, https://doi.org/10.1111/faam.12407.
31. Mülteciler.org (2025). “Türkiye’deki Suriyeli Sayısı”. Erişim Tarihi: 14.09.2025. https://multeciler.org.tr/turkiyedeki-suriyeli-sayisi/.
32. PADHAN, P. – K. P. PRABHEESH (2021). “The Economics Of COVID-19 Pandemic: A Survey”. Economic Analysis and Policy. 70: 220-237.
33. PALOS-SÁNCHEZ, P. R. vd. (2023). “Digital Transformation and Local Government Response to the COVID-19 Pandemic: An Assessment of Its Impact on the Sustainable Development Goals”. SAGE Open. XIII/2. https://doi.org/10.1177/21582440231167343.
34. PARLAK, C. – N. S. PARTİGÖÇ (2022). “İklim Değişikliği ile Mücadelede Yerel Yönetimlerin Rolü: Yetki ve Sorumluluklar Üzerinden bir İnceleme”. Dirençlilik Dergisi. VI/2: 321-334.
35. PERMANASARI, V. Y. vd. (2022). “The Response of Local Governments in Financing Related to the COVID-19 Pandemic: A Literature Review”. Journal of Public Health Research. XI/2:2620.
36. PINAR, E. vd. (2025). “Kahramanmaraş Depremlerinin Mikro Veriye Dayalı Ekonomik Etki Analizi”. Ekonomi-Tek. XIV/1: 1-34.
37. Resmi Gazete ( 2004). “5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu”. Erişim Tarihi: 05.07.2025.https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
38. Resmi Gazete (1970). “1319 Sayılı Emlak Vergisi Kanunu”. Erişim Tarihi: 10.09.2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1319&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
39. Resmi Gazete (1981). “2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu”. Erişim Tarihi: 10.09.2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2464&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
40. Resmi Gazete (2005). “5393 Sayılı Belediye Kanunu”. Erişim Tarihi: 05.07.2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5393&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
41. Resmi Gazete (2013). “6458 Sayılı Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu”. Erişim Tarihi: 17.07.2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6458&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
42. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2025). “Mahalli İdareler Bütçe İstatistikleri”. Erişim Tarihi: 20.08.2025. https://muhasebat.hmb.gov.tr/mahalli-idareler-butce-istatistikleri.
43. TOPAL, A. K. (2004). “Belediyelerin Özgelirlerinin Artırılmasında Vergilendirme Yetkisi: Ülke-ler Arası Bir Karşılaştırma”. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. XVIII/ 3-4: 119-133.
44. TUNA, M. vd. (2022). “Belediyelerin Öz Gelirlerinin Artırılması Olabilirliğinin Değerlendirilme-si”. Jass Studies- The Journal of Academic Social Science Studies. XV/93: 143-168.
45. UNCDF(2020). COVID-19 Emergency Response Local Government Fınance Guidance Note For Immediate Action. Erişim Tarihi: 10.09.2025. https://www.local2030.org/library/764/Local-Government-Finance- Guidance-Note-for-Immediate-Action.pdf.
46. URAY, G. (2023). “İklim Kriziyle Mücadelede Yerel Yönetimlerin Rolü: Türkiye’deki Belediye-lerin Genel Durumu. İklim Değişikliği - Disiplinlerarası Bir Değerlendirme”. İdealkent Yayınları. 298-318.
47. USTABAŞI GÜNDÜZ, D. - H. K. ÇİFCİ (2021). “Yerel Yönetimlerin Göçmenlere Yönelik Sosyal Hizmet Uygulamalarının Karşılaştırılması: G20 Ülkeleri ve Türkiye”. Göç Araştırmaları Dergisi. VII/1: 10-58.
48. WOODS, A. – N. KAYALI (2017). Suriyeli Topluluklarla Etkileşim: İstanbul’daki Yerel Yönetim-lerin Rolü. İstanbul: İstanbul Politikalar Merkezi (IPM).
49. YANAR, B. – G. ERKUT (2020). “Belediyelerin Suriyeli Mültecilere Yönelik Politikaları: İstanbul Örneği”. Şehir ve Medeniyet Şehir Araştırmaları Dergisi. VI/12: 189-214.
50. YILMAZ, N. – S. BERBER (2020). “6360 Sayılı Kanun İle Faydalanma İlkesi Ve Belediye Gelirle-rinin Değerlendirmesi”, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. XIII/36: 671-704. https://doi.org/10.14520/adyusbd.641677