AMASYALI BESTECİ İRFAN ÖZBAKIR’IN SANAT YAŞAMI VE 3 ESERİNİN MAKAMSAL ÇÖZÜMLEMESİ

Öz

Cumhuriyet sonrası klâsik Türk müziği bestecilerinden İrfan Özbakır’ın sanat yaşamını ve farklı makamlarda bestelenen 3 eserinin makamsal çözümlemesini konu alan nitel desendeki bu çalışmada; literatür taraması ile alan araştırmasının yarı-yapılandırılmış görüşme ve doküman analizi yöntemlerinden faydalanılmıştır. Gerçekleştirilen literatür taraması yoluyla çalışmanın kavramsal-kuramsal çerçevesi oluşturulmuştur. İrfan Özbakır’ın yaşamı ile ilgili bilgilere ulaşılabilmesi amacıyla, bestecinin oğlu Ziya Ümit Özbakır ile yarı-yapılandırılmış bir görüşme gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında sahada gerçekleştirilen tetkikler neticesinde İrfan Özbakır’ın kendi el yazısı ile kaleme almış olduğu nota fihristine ulaşılmıştır. Söz konusu nota fihristinden seçilen birbirinden farklı makamsal yapıdaki 3 adet eser, klâsik Türk müziği nazariyatı çerçevesinde incelenerek makamsal çözümlemeleri yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular ışığında; İrfan Özbakır’ın bestecilik yönünün yanı sıra eğitimcilik ve icracılık yönleriyle de Türk müziğine önemli katkılar sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. İstanbul’da kurmuş olduğu özel müzik okulunda Emel Sayın, Ayşe Tunalı, Muazzez Ersoy, Sinan Özer gibi birçok ses sanatçısının yetişmesine önemli katkılar sağlayan İrfan Özbakır’ın, yurt içi ve yurt dışındaki sahnelerde Zeki Müren, Bülent Ersoy, Muazzez Abacı, Behiye Aksoy, Gönül Yazar ve Gönül Akkor gibi önemli ses sanatçılarına enstrümanıyla eşlik ettiği tespit edilmiştir. İrfan Özbakır’ın çalışma kapsamında makamsal çözümlemeleri gerçekleştirilen eserlerinin, dönemin Türk müziği bestecilik anlayışına uygun biçimde bestelenmiş olması da çalışma bulguları arasındadır.

Anahtar Kelimeler

• İrfan Özbakır
• Makamsal Çözümleme
• Türk müziği.

COMPOSER İRFAN ÖZBAKIR’S FROM AMASYA ARTISTIC LIFE AND MODAL ANALYSIS OF HIS 3 WORKS

Öz

This qualitative study, which examines the artistic life of İrfan Özbakır, a post-Republican classical Turkish music composer, and the maqam analysis of three of his works composed in different makams, utilizes literature review, semi-structured interviews, and document analysis methods for field research. The conceptual and theoretical fra-mework for the study was established through this literature review. To obtain information about İrfan Özbakır's life, a semi-structured interview was conducted with the composer's son, Ziya Ümit Özbakır. Field research led to the disco-very of a score index written in İrfan Özbakır's own handwriting. Three works with different makam structures selec-ted from this score index were examined within the framework of classical Turkish music theory and their maqam analyses were conducted. In light of the findings of the study, it was concluded that İrfan Özbakır made significant contributions to Turkish music not only as a composer but also as an educator and performer. İrfan Özbakır, who made significant contributions to the training of numerous vocal artists such as Emel Sayın, Ayşe Tunalı, Muazzez Ersoy, and Sinan Özer at the private music school he founded in Istanbul, has been identified as accompanying promi-nent vocalists such as Zeki Müren, Bülent Ersoy, Muazzez Abacı, Behiye Aksoy, Gönül Yazar, and Gönül Akkor on his instruments on stages both in Turkey and abroad. Another finding of the study is that İrfan Özbakır's works, for which maqam analyses were carried out within the scope of the study, were composed in accordance with the Turkish mu-sic composition approach of the period.

Anahtar Kelimeler

• Irfan Özbakır
• modal analysis
• Turkish music.

Kaynakça

1. AKDOĞU, O. (1999). Türk Müziğinde Perdeler. (3. Baskı). Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
2. AKSOY, B. (b.t.). Osmanlı-Türk musikisinde makam kavramı. http://turkishmusicpor-tal.org/tr/turk-muzigi- turleri/klasik-turk-muzigi-osmanli-turk-musikisinde-makam-kavrami adresinden 14.09.2025 tarihinde alınmıştır.
3. ALTINEL, Çoban, N., Y. & Güney, Karadeniz, Ş. (2020). Hamâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin 25 murabba bestesinin biçim analizi. İdil, 9(75). s. 1715–1737. https//doi.org/10.7816/idil-09-75-08
4. ÇEPNİ, S. (2010). Araştırma ve Proje Çalışmalarına Giriş. (4. Baskı), Trabzon: Celepler Matbaa-cılık.
5. ÇOLAKOĞLU, G. (2007). Geleneksel Türk müziği ses sistemi’nde ana dizi, tam aralık, bir sekizli-nin bölünmesi, makam sınıflaması sorunlarına genel bakış ve çözüm önerileri. Musîki Dergisi. http://www.arsiv2007.musikidergisi.net/?p=185 adresinden 14.09.2025 tari-hinde alınmıştır.
6. DOĞAN, U. (2020). Yunus Emre’nin bestelenmiş üç eserinin makamsal çözümlemesi. Journal of Arts, 3(3), 219- 236. https://doi.org/10.31566/arts.3.016
7. ERGÖZ, S., E. (2007). Türk müziği nazariyatı ve solfeji uygulama kitabı 1 basit makamlar şed ma-kamlar, İstanbul: Değişim Yayınları.
8. GÖKÇEN, H. (2015). Nihavent makamı. https://www.hazimgokcen.net/turk-sanat-muzigi/ni-havent-makami/ adresinden 16.09.2025 tarihinde alınmıştır.

9. GÜNGÖR SARIKAYA, M. E. (2024). Ezgi çekirdekleri yaklaşımı üzerinden Kemani Tatyos Efen-diye bir bakış. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(112), s. 1956–1970. https://doi.org/10.5281/zenodo.14020381
10. HARMANCI, A., B. (2011). Türk mûsikîsinde seyir kavramı ve yeni bir form: Seyr-i Nâtık, Çuku-rova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(2). 217-239. https://der-gipark.org.tr/en/download/article-file/46946
11. IŞILDAK, C. K. (2023). Saadettin Kaynak’ın nihavend makamındaki eserlerinin makam ve geçki açısından incelenmesi. Yegah Müzikoloji Dergisi, 6(1), s. 107-137. https://doi.org/10.51576/ymd.1307940
12. KAÇAR, G., Y. (2012). Türk Musikisi Rehberi. (2. Baskı). Ankara: Maya Akademi.
13. KARADUMAN, İ. (2010). “Muallim İsmail Hakkı Bey’in bestecilik yönü ve ferahfeza peşrevinin incelenmesi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14(1), s. 345-354. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/221383
14. KARASAR, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. (15. Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
15. KUTLUĞ, M., F. (2000). Türk Musikisinde Makam. (1. Baskı). İstanbul: Yapıkredi Yayınları.
16. LEVENDOĞLU, N., O. (2020). Geleneğe bağlı yenilikçi tavrın kült bestecisi Cinuçen Tanrıkorur ve bir temsili eser. Erdem (78), 151-188. https://doi.org/10.32704/erdem.749154
17. MAVİNK (b.t.). Türk müziği ses sistemleri nelerdir. https://ma- vink.com/post/F3DF40025F67E1D28B743CD573716725D8AM8698ED/t%C3%BCrk-m%C3%BCzi%C4%9Fi-koma- tablosu adresinden 15.09.2025 tarihinde alınmıştır.
18. MYBİSGEN (2023, Mayıs 24). Türk müziğinde perde isimleri. Bisgen-Elvidotella. https://bis- gen.blogspot.com/2023/05/turk-muziginde-perde-isimleri.html adresinden 15.09.2025 tarihinde alınmıştır.
19. ÖZBEK, H. (2023). Türk müziği solfeji (makam/çeşni okuma bilgisi). İstanbul: Voice Production Yayınevi.
20. ÖZKAN, İ., H. (1990). Türk mûsıkîsi nazariyatı ve usulleri kudüm velveleleri. (3. Baskı). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
21. ÖZKAN, İ., H. (2003). Makam. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 27. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Ya-yınları.
22. ÖZKAN, İ., H. (2007a). Nihavend makamı. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 33. İstanbul: Türkiye Diya-net Vakfı Yayınları.
23. ÖZKAN, İ., H. (2007b). Rast. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 34. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Ya-yınları.
24. ÖZKAN, İ., H. (2020). Muhayyer-kürdî. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 31. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
25. TANRIKORUR, C. (2015). Müzik kültür dil, (3. Baskı). İstanbul: Dergâh Yayınları.
26. TAŞKIN, O. & Akbel Avcı, B. (2019). Hüseyin Sadettin Arel’in durak formundaki eserlerinin ma-kamsal analizi. Turkish Studies-Educational Sciences, 14(6), s. 3409-3438. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.39917
27. TRT Belgesel (2015, Kasım 11). Gidenler Dönmez-İrfan Özbakır. https://www.you-tube.com/watch? v=nxO5fYavJrs adresinden 07. 09. 2025 tarihinde alınmıştır.
28. YILMAZ, K. (2015). Âşık Reyhânî türkülerinin makâm, usûl ve vezin yönünden analizi. Turkish Studies, 10(10), 973- 996. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8662
29. YÜCEL, H. & Taşçeşme, H. (2020). Şekip Ayhan Özışık’ın hicaz makamında bestelediği eserlerin makam ve usûl yönünden incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(48), s. 75-99. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.46043