KAPİTALİZM ÇAĞINDA RODOS’TA TİCARET VE TOPLUM
Öz
19. yüzyılda küresel kapitalizmin genişlemesi ve İngiliz serbest ticaret emperyalizminin etkisi altında Rodos adasının Osmanlı Devleti’nin idari ve iktisadi bakımdan bilhassa Dersaadet’in iaşe ağlarında konumlandırdığı lojistik üs vasfın-dan çıkarak küresel sisteme bağımlı bir çevre ekonomisine dönüşümü bu çalışmanın konusudur. Çalışma, 1838 Balta Limanı Antlaşması’nın adanın iktisadi yapısında yarattığı yapısal kırılmayı ve İngiliz finansal kapitalizminin Levant bölgesindeki yerel ticaret ağlarına nüfuzunu tartışmaktadır. 1850’lerde kurulan İngiliz Rodos Konsolosluk Bölgesi’nin idari inşası ve Konsolos Niven Kerr ile halefi Robert Campbell’in resmi raporları aracılığıyla Osmanlı taşra idaresindeki bürokratik yozlaşma, keskinleşen toplumsal ayrışma, Osmanlı tebaasına patenta satışının ve kapitülasyonların yarattı-ğı sosyo-politik krizler mercek altına alınmaktadır. Adanın tarımsal kısıtlılıklarına karşın, sünger ticareti ve nakit ürün ihracatıyla küresel pazarlara entegrasyonu, üretim ilişkilerindeki kapitalist dönüşüm bağlamında değerlendirilmekte-dir. Ayrıca 1838-1858 dönemine ait Başbakanlık Osmanlı Arşivi gümrük, nüfus, evkaf ve sıhhiye defterleri ile İngiliz konsolosluk istatistikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş, Kırım Savaşı’nın yarattığı suni lojistik büyüme, 1857 Küresel Finansal Krizi’nin ve ekolojik felaketlerin yıkıcı etkileri ile buharlı gemi teknolojisinin yelkenli taşımacılığına karşı yarattığı erken dönemli rekabet dinamikleri incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- BRAUDEL, F. (1993). Akdeniz ve Akdeniz dünyası (C. Mutlu, Çev.). İstanbul: Eren Yayıncılık. (Orijinal: Braudel, F. (1949). La Méditerranée et le monde méditerranéen à l’époque de Philippe II. Paris: Armand Colin.)
- BROCKMAN, E. (1964). The two sieges of Rhodes 1480–1522. London: John Murray.
- BRUMMETT, P. (1993). Ottoman seapower and Levantine diplomacy in the age of discovery. Albany: State University of New York Press.
- CAİN, P. J. & Hopkins, A. G. (2016). British Imperialism 1688–2015 (3. ed.). New York: Rout-ledge.
- CAİN, P. J., & Hopkins, A. G. (1987). Gentlemanly capitalism and British expansion overseas II: New imperialism, 1850-1945. The Economic History Review, 40(1), 1-26. https://doi.org/10.1111/j.1468-0289.1987.tb00417.x
- CALOMİRİS, C. W., & Schweikart, L. (1991). The Panic of 1857: Origins, transmission, and con-tainment. The Journal of Economic History, 51(4), 807-834. https://doi.org/10.1017/S0022050700040122
- ÇİZAKÇA, M. (1980). A short history of the Bursa silk industry (1500–1900). Journal of the Economic and Social History of the Orient / Journal de l’histoire économique et sociale de l’Orient, 23(1-2), 142-152. https://doi.org/10.1163/156852080X00075
- DAVİES, S., & Davis, J. L. (Eds.). (2007). Between Venice and Istanbul: Colonial landscapes in early modern Greece (Hesperia Supplement 40). American School of Classical Studies at Athens.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Osmanlı Sosyoekonomik Tarihi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Halim Kılıç
*
0000-0002-1953-2600
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
29 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
30 Nisan 2026
Kabul Tarihi
28 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 23 Sayı: 90