An Anonymous Prose Story of the Devil

Abstract

Old Turkish literature, which has a wide range, has many works in prose, although it is mainly in verse. Although this weight shown to the verse found its place in a long process, prose also continued to develop itself during this time. Dates, travelogues, munseat magazines, biographical and religious-moral works, stories are examples of these studies. The stories, which are the subject of our study and counted among the prose works, are written not only for the reading of the courtiers, but also for the people to read these works and to educate themselves religiously and morally. In general, these works, whose authors and scribes are unknown, have diversified over time and reached the present day. There are many verse or prose copies of the texts called the Devil's Story or the Satan’s Story, which were written with the features of Old Anatolian Turkish. Although these copies find a place in our libraries under various names, they have been written and read many times. Even though the Satan Story was originally attributed to Muhyiddin İbnü’l-Arabî, we have no evidence to confirm this. The work we are examining is one of the devil stories mentioned. There is no information about the author and the copyist in the work. The features and content of the work, which is a prose story, were examined, and then the transcripted text was prepared by referring to other existing copies.

Keywords

• Hz. Muhammed
• Satan
• Satan's Story
• Prose Story

Müellifi Bilinmeyen Mensur Bir İblîs Hikâyesi

Öz

Geniş bir yelpazesi olan Eski Türk edebiyatı, her ne kadar nazım ağırlıklı olsa da nesir olarak da birçok eser mevcuttur. Nazıma gösterilen bu ağırlık uzun bir süreçte kendine yer bulsa da bu süre içinde nesir de kendini geliştirmeye devam etmiştir. Tarihler, seyahatnâmeler, münşeat mecmuaları, biyografik ve dinî-ahlakî eserler, hikâyeler bu çalışmaların örneklerindendir. Çalışmamıza konu olan ve mensur eserler arasında sayılan hikâyeler, gelenek içerisinde sadece saray erbabının okuması için değil ayrıca bu eserleri halkın da okuması, kendini dinî ve ahlakî olarak yetiştirmesi amacıyla kaleme alınmaktadır. Genele bakıldığı zaman müellifleri ve müstensihleri bilinmeyen bu eserler zaman içerisinde çeşitlenerek günümüze kadar ulaşmaktadır. Eski Anadolu Türkçesi’nin özellikleri ile yazılmış olup Şeytan Hikâyesi veya İblîs Hikâyesi olarak adlandırılan metinlerin manzum veya mensur birçok nüshası vardır. Bu nüshalar çeşitli adlarla kütüphanelerimizde kendilerine yer bulmakla birlikte çok kez yazılmış ve çok kez okunmuştur. İblîs Hikâyesi, ilk olarak Muhyiddin İbnü’l-Arabî’ye atfedilmiş olsa bile elimizde bunu doğrulayan herhangi bir kanıt bulunmamaktadır. İncelediğimiz eser de bahsedilen şeytan hikâyelerinden biridir. Eserde, müellif ve müstensihe dair bir bilgi yer almamaktadır. Mensur bir hikâye olan eserin özellikleri ve muhtevası incelenmiş ardından var olan diğer nüshalara da değinilerek transkripsiyonlu metni hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hz. Muhammed
• İblîs
• Şeytan Hikayesi
• Mensur Hikâye

Kaynakça

1. Akar, M. (1985). Yûsuf-ı Meddah’ın Dâstân-ı İblîs’inin kaynağı. Beşinci Milletlerarası Türkoloji Kongresi tebliğler içinde (s. 1-7). Türk Edebiyatı.
2. Akar, M. (2014). Mevlevî şair Derviş Niyâzî’nin bir mesnevisi: Resûl-i Ekrem salla’llâhu ‘aleyhi’l-laneye sual itdugin bildürür. M. Özkan vd. (Ed.), VIII. Milletlerarası Türkoloji Kongresi 30 Eylül-04 Ekim 2013 bildiri kitabı III içinde (s. 1-18). İstanbul Üniversitesi Yayınları.
3. Akar, M. (2016). Şeytan Hikâyesi. Gelenekten geleceğe Türk edebiyatı, Elginkan Vakfı 2. Türk Dili ve Edebiyatı Kurultayı bildirileri 15-17 Nisan 2015 içinde (s. 107-115). Kırıntı Yayıncılık.
4. Akçiçek, A. (1971). Şeceret’ül-kevn: Üstün insan. Rahmet Yayınları.
5. Çelebioğlu, Â. (2018). Türk mesnevî edebiyatı-Sultan İkinci Murad devri (S. Deniz, Haz.; 1. bs.). Dergâh Yayınları.
6. Devellioğlu, F. (2015). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lügat. Aydın Kitabevi.
7. Dilben, T. (2021). Şeytan Hikâyesi'nin mensur bir nüshası ve müstensihin konuşma diline ait kullanımlarının bazı sözlüklerdeki karşılığı. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 2323-2368.
8. Ertaylan, İ. H. (1946). Yûsuf-i Meddah, yeni iki Varka ve Gülşah nüshası–Hamûşnâme–Dasitan-ı İblîs-i Aleyhillâ’ne ve Maktel-i Hüseyn. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 1(2), 105-121.

9. Kolbaş, O. (2023). Yûsuf-ı Meddâh’ın Dâstân-ı İblîs adlı mesnevisi. TUDED, 63(2), 549-590.
10. Sarıkaya, E. (2021). Müellifi bilinmeyen bir eser: "Resûl Hazretine Şeytan 'Aleyhi'l-lane Geldügin Beyan İder". Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 469-491.
11. Sever, S. (2025). Hindistan’da bulunan “İblîsname” hikâyesine ait nüshanın metin ve dil incelemesi. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 11(2), 258-298.
12. Uluyüz, B. O. (2025). Possessive Phrases in Old Anatolian Turkish Texts. Dil Araştırmaları, 37, 133-150.
13. Uyanıker, N. (2022). Okunan yazma eserlerden hareketle İblîs’in ‘kötülük kahramanı’ oluşu bakımından incelenmesi. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 5(1), 56-82.