SİNOP'TA DÜĞÜN SONRASI GELENEKLER VE SÖZ VARLIĞI

Öz

Sinop yöresinde düğünler, genel olarak gelin ve güveyin evlilik birliğine adım atma-sıyla tamamlanmış kabul edilmekle birlikte, düğün sonrasında yaklaşık bir ay bo-yunca sürdürülen kutsayıcı ve tamamlayıcı ritüellerle devam etmektedir. Bu uygula-malar, düğünün ertesi günü gerçekleştirilen duvak töreniyle başlayıp dürü dağıtma, aile ve komşu ziyaretleri gibi çeşitli geleneksel pratiklerle sürdürülmektedir. Bunun yanı sıra, gelin ve damadın bağlanma durumunun bulunduğuna inanılması hâlinde, söz konusu süreç içerisinde bu durumun giderilmesine yönelik çeşitli uygulamalara da başvurulmaktadır. Duvak günü uygulamaları genellikle sabah ezanıyla başlamak-ta; duvak asma, damat kahvaltısı, helva kesme, çeyiz serme, dürü dağıtma, gelin-su-ekmek pratikleri, yemek ikramı ve çeşitli eğlence faaliyetleriyle son bulmaktadır. Çalışmada Sinop yöresine ait düğün sonrası gelenekler saha derlemeleri yoluyla tes-pit edilerek açıklanmıştır. Eski Türk inanç sistemine ait pek çok unsuru bünyesinde barındıran bu uygulamalardan bazıları, Türk dünyasında görülen benzer geleneklerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmada, düğün sonrası gelenek-lerle ilişkili söz varlığına da yer verilmiştir. Sinop ağızlarında kullanılan biçimleriyle toplam 70 madde başı sözcük Türkçeye kazandırılmıştır. Bu sözcüklerin 51'i Derleme Sözlüğü’nde yer almayan, 8'i Derleme Sözlüğü'nde bulunmakla birlikte farklı anlam taşıyan, 7’si Derleme Sözlüğü'nde yer almasına rağmen Sinop yöresinden derlenme-miş olan, 4’ü ise Derleme Sözlüğü'nde mevcut bulunan kelimelerden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sinop
• Düğün Sonrası
• Ağız Sözlüğü
• Duvak
• Ziyaret

Etik Beyan

Sinop Üniversitesi Rektörlüğü İnsan Araştırmaları Etik Kurulunun 11.04.2025 tarih ve 2025/184 sayılı etik kurul onayı yazısı.

POST-WEDDING TRADITIONS AND VOCABULARY IN SINOP

Öz

In the Sinop region, weddings are generally considered complete with the bride and groom's commitment to marriage, but they continue with blessing and complementary rituals lasting approximately a month after the wedding. These practices begin with the veil ceremony held the day after the wedding and continue with various traditional practices such as distributing the dowry, visiting family and neighbors. Furthermore, if it is believed that the bride and groom are bound by a bond, various practices are employed to resolve this bond during this period. The veil day practices generally begin with the morning call to prayer; they conclude with the hanging of the veil, the groom's breakfast, the cutting of halva (a sweet dessert), the display of the dowry, the distribution of the dowry, the bride-water-bread ritual, the serving of food, and various entertainment activities. This study identifies and describes post-wedding traditions in the Sinop region through field research. Some of these practices, which incorporate many elements of the ancient Turkic belief system, are evaluated comparatively with similar traditions found throughout the Turkic world. The study also includes vocabulary used within the context of post-wedding traditions and identified during the compilation process. A total of 70 headwords, in their forms as used in the Sinop dialects, have been added to the Turkish language. Of these words, 51 are not included in the Compilation Dictionary, 8 are included in the Compilation Dictionary but carry different meanings, 7 are included in the Compilation Dictionary but were not compiled from the Sinop region, and 4 are words that are already present in the Compilation Dictionary.

Anahtar Kelimeler

• Sinop
• After Wedding
• Dialect Dictionary
• Veil
• Visit

Etik Beyan

Ethics committee approval letter of Sinop University Rectorate Human Research Ethics Committee dated 11.04.2025 and numbered 2025/184.

Kaynakça

1. Acar, Ergün (2017), Sinop Yöresi Söz Varlığı, Ankara: Gazi Kitabevi.
2. Acar, Ergün (2022), "Sinop’ta Halk Hekimliği ve Halk Dilinde Sağlık Deyişleri", Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 29, 100-176.
3. Aydemir, Adem (2013), "Türk Dünyasında Bazı Düğün Terimleri ve ‘Al Duvak’ Geleneği Üzerine", Turkish Studies, 8/9, 619-655.
4. Başoğlu, Bekir (1976), "Boyabat ve Çevresi Düğünleri", Sivas Folkloru, 4/47, 14-18.
5. Başoğlu, Bekir (1980a), "Boyabat Yöresi Folkloru: Boyabat Düğünleri-1", Türk Folkloru Dergisi, 1/10, 19-22.
6. Başoğlu, Bekir (1980b), "Boyabat Yöresi Folkloru: Boyabat Düğünleri-2", Türk Folkloru Dergisi, 1/11, 14-16.
7. Başoğlu, Bekir (1980c), "Boyabat Yöresi Folkloru: Boyabat Düğünleri-3", Türk Folkloru Dergisi, 1/12, 19-21.
8. Çiftçi, Elçin ve Uzun, Şahbaz (2015), "Erfelek Yöresi Düğünlerinde Mani Söyleme Geleneği", Sinop İli Değerleri Sempozyumu (15-18 Mayıs 2013) Bildiriler Kitabı, Ankara: HTC Matbaacılık, 219-225.

9. Durmaz, Ramazan (2010), "Karakoyunlu Yörüklerinin Gelin Duvaklarında Sembolize Edilen Eski Türk İnancının İzleri: Cıha (Çıvı?) ve Yer-Su'lar", Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi, 286, 45-47.
10. Eroğlu, Erol ve Özkanat, Zehra (2014), "Unutulmaya Yüz Tutmuş Bir Gelenek Duvak Töreni", TÜRÜK Ulus-lararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1/3, 272-278.
11. İnan, Abdülkadir (1995), Tarihte ve Bugün Şamanizm, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
12. İnan, Abdülkadir (1998), Makaleler ve İncelemeler-I, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
13. Komisyon (1963-1982), Derleme Sözlüğü I-XII, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
14. Komisyon (1977), "Amasya-Başpınar ve Sinop-Dikmen Köylerinde Düğün Âdetleri", Folklora Doğru, 4/46, 38-43.
15. Köse, Nerin (2003), "Türk Düğünlerinde Gerdek Sonrası Duvak Geleneği", Millî Folklor, 15/60, 92-109.
16. Kumartaşlıoğlu, Satı (2015), "Fatma Ana Üzerine Anlatılan Efsaneler", Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 3/6, 106-115.
17. Oymak, İskender (2010), "Anadolu'da Su Kültünün İzleri", Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15/1, 35-55.
18. Öğüt Eker, Gülin (2000), "Türk Düğün Geleneği İçinde Karakeçili Türk Düğününün Ritüel Açıdan Değerlendirilmesi", Milli Folklor, 12/46, 92-100.
19. Özdoğru, Cevdet (1969), "Sinop İli Düğünlerinde Güreş", Türk Folklor Araştırmaları, 12/241, 53-62.
20. Özdoğru, Cevdet (1971), "Sinop Köylerinde Düğün", Türk Folklor Araştırmaları, 13/267, 6109-6112.
21. Özdoğru, Cevdet ve Özdoğru, Nebahat (1973), "Sinop Köylerinde Düğün Gelenekleri", Türk Folklor Araştırmaları, 14/285, 6622-6623.
22. Sağlık, G. Selcan (2006), "Türkmen Düğün Geleneği", Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 3/2, 71-85.
23. Seyidov, A. Malov (1996), "Eski Türk Kitabelerindeki Yer-Sub Meselesi", (Çev. Saadettin Gömeç), Tarih Araştırmaları Dergisi, 29, 259-265.
24. Ülkütaşır, Mehmet Şakir (1933a), "Gerze Düğünleri", Yolların Sesi Dergisi, 7/1, 156-158.
25. Ülkütaşır, Mehmet Şakir (1933b), "Sinop Köy Düğünleri", Halk Bilgisi Haberleri, 20/2, 168-173.
26. Ülkütaşır, Mehmet Şakir (1939), "Sinop’ta Eski Düğün Adetleri", Halk Bilgisi Haberleri Mecmuası, 9/97, 1-7.
27. Ülkütaşır, Mehmet Şakir (1963a), "Sinop ve Çevresindeki Köy Düğünleri-I", Türk Folklor Araştırmaları, 8/163, 2974-2976.
28. Ülkütaşır, Mehmet Şakir (1963b), "Sinop ve Çevresindeki Köy Düğünleri-II", Türk Folklor Araştırmaları, 8/165, 3043-3045.
29. Yüce, Mehmet ve Dosbayeva, Bibigül (2007), "Kırgız Türklerinde Evlenme Geleneği", Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 4/1, 7-24.
30. Zaripova Çetin, Çulpan (2005), "Tatar Türklerinde Düğün Geleneği", Modern Türklük Araştırmaları Dergi-si, 3, 92-119. Ce...Ka.., Sinop/Erfelek-Şerefiye Köyü Mestan Mahallesi 1964, İlkokul, Ev hanımı.
31. Em...Ba.., Sinop/Dikmen-Merkez Mahallesi 1940, İlkokul, Ev hanımı.
32. Fa...Ay.., Sinop/Boyabat-Çurguşlar Köyü 1955, İlkokul, Ev hanımı.
33. Ha...Ak.., Sinop/Erfelek-Merkez Köyü Kınık Mahallesi 1962, İlkokul, Ev hanımı.
34. Ha...Ak.., Sinop/Merkez-Hacıoğlu Köyü 1948, İlkokul, Ev hanımı.
35. Ha...Sa.., Sinop/Türkeli-Yusuflu Köyü 1963, İlkokul, Ev hanımı.
36. Hü...Şa.., Sinop/Merkez-Eymür Köyü Şahinoğlu Mahallesi 1957, İlkokul, Emekli.
37. Ne...Ke.., Sinop/Türkeli-Yapraklı Köyü, 1966, İlkokul, Ev hanımı.
38. Re...Şa.., Sinop/Durağan-Alpuğan Köyü 1949, İlkokul, Rençper.
39. Sa...Dü.., Sinop/Boyabat-Koçak Köyü 1945, Okul yok, Ev hanımı.
40. Se...Ak.., Sinop/Saraydüzü-Aşağı Akpınar Köyü 1958, İlkokul, Ev hanımı.
41. Su... Ca.., Sinop/Ayancık-Dibekli Köyü 1940, İlkokul, Ev hanımı.
42. Şa...Bo.., Sinop/Merkez Köyü Akdoğan Mahallesi 1958, İlkokul, Ev hanımı.
43. Şe...Ak.., Sinop/Erfelek-Himmetoğlu Köyü 1938, İlkokul, Ev hanımı.
44. Şe...Ar.., Sinop/Durağan-Çandağı Köyü 1952, İlkokul, Ev hanımı.
45. Şe...Na.., Sinop/Dikmen-Yaylabeyi Köyü 1955, İlkokul, Ev hanımı.
46. Su...Er.., Sinop/Saraydüzü-Korucuk Köyü 1949, İlkokul, Ev hanımı.
47. Şi...Öz.., Sinop/Boyabat-Aşıklı Köyü 1955, İlkokul, Ev hanımı
48. Ün...Gü.., Sinop/Durağan-Yeşilyurt Köyü 1942, İlkokul, Ev hanımı.
49. Ün...Öz.., Sinop/Boyabat-Tekke Köyü 1961, İlkokul, Ev hanımı.
50. Ün...Se.., Sinop/Saraydüzü-Zaim Köyü Yonca Mahallesi 1941, İlkokul, Ev hanımı.
51. Ün...Üs.., Sinop/Durağan-Yağbasan Köyü 1962, İlkokul, Ev hanımı.
52. Ya...Er.., Sinop/Türkeli-Taşgüney Köyü 1965, İlkokul, Ev hanımı.
53. Za...Tu.., Sinop/Türkeli-Çatakgüney Köyü 1958, İlkokul, Ev hanımı.
54. Ze...Ma.., Sinop/Merkez-Dizdaroğlu Köyü 1950, İlkokul, Ev hanımı.