Mudârebe Esaslı Finansman Modellerinin Geliştirilmesi: Uygulamaya Dönük Bir Öneri

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 1, 1 - 21, 30.08.2025

Mustafa İbcioğlu , Salih Ülev

Öz

Mudârebe, İslam iktisadının temel finansman yöntemlerinden biri olmasına rağmen, Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankalarında oldukça sınırlı düzeyde uygulanmaktadır. Bu durum; riskten kaçınma eğilimi, operasyonel karmaşıklık, düzenleyici belirsizlikler ve banka ile girişimci arasındaki güven ilişkisinin zayıflığı gibi bir dizi faktöre dayanmaktadır. Söz konusu engeller, mudârebenin sahada etkin ve yaygın şekilde uygulanabilmesi için yeni bir kurumsal yapıya olan ihtiyacı ortaya koymaktadır.
Bu çalışmada, mudârebe yönteminin daha güvenli, hesap verebilir ve ölçeklenebilir bir yapıda uygulanabilmesini sağlamak amacıyla “İştirak Proje Finansman Şirketi” modeli önerilmektedir. Model, katılım bankalarının doğrudan girişim riskine maruz kalmadan, profesyonel bir ara yapı üzerinden faizsiz finans ilkelerine uygun biçimde proje ortaklıklarını finanse etmelerini öngörmektedir.
Araştırma, nitel yöntemle yürütülmüş olup, sektör temsilcileri ve banka profesyonelleriyle yapılan derinlemesine mülakatlara dayanmaktadır. Elde edilen bulgular; güven eksikliği, vade uyumsuzluğu, operasyonel zorluklar, zarar ihtimali ve mevzuat belirsizliklerinin mudârebe uygulamalarının yaygınlaşmasının önündeki temel engeller olduğunu ortaya koymuştur. Önerilen model ise bu engelleri; şeffaflık, kurumsal hesap verebilirlik, yatırımcı güveni, alternatif finansman kaynaklarına erişim ve kamu desteği gibi unsurlar üzerinden aşmayı hedeflemektedir.
Çalışmada modelin organizasyonel yapısı, görev birimleri, fonlama kaynakları ve uygulamaya yönelik stratejik adımlar detaylandırılmış; dinî hassasiyetlerin gözetimi, kamu düzenlemeleri ve ekonomik istikrar gibi çevresel faktörlerin modelin başarısındaki rolü tartışılmıştır. Hem büyük ölçekli projelere hem de KOBİ düzeyindeki girişimlere esnek biçimde uygulanabilecek olan bu modelin, katılım finans sisteminde ürün çeşitliliği sağlayarak reel sektöre dayalı sürdürülebilir büyümeye katkı sunması beklenmektedir. Modelin hayata geçirilmesi; kamu otoriteleri, düzenleyici kurumlar, katılım bankaları ve yatırımcılar arasında çok paydaşlı bir iş birliğini zorunlu kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mudârebe , katılım finans , proje finansmanı , iştirak modeli

Development of Mudarabah-Based Financing Models: A Practical Proposal

Öz

Although mudarabah is one of the fundamental financing methods in Islamic economics, its application remains highly limited in participation banks operating in Turkey. This is largely due to factors such as risk aversion, operational complexity, regulatory ambiguities, and a lack of trust between financial institutions and entrepreneurs. In response to these challenges, there is a growing need for an alternative institutional structure that can facilitate the implementation of mudarabah in a more secure, accountable, and scalable manner.
This study proposes the “Equity-Based Project Financing Company” model, which aims to enable participation banks to finance project partnerships in compliance with Islamic finance principles, without being directly exposed to entrepreneurial risk. The model introduces a professional intermediary structure to manage risk-sharing and governance, aligning both investor expectations and entrepreneurial needs.
The research is based on a qualitative methodology and draws from in-depth interviews with banking professionals and industry experts. The findings confirm that a lack of trust, maturity mismatches, operational barriers, the possibility of losses, and legal uncertainty are the key reasons for the underutilization of mudarabah. The proposed model seeks to address these issues through enhanced transparency, institutional accountability, investor confidence, access to alternative funding sources, and regulatory support.
The study outlines the organizational framework, functional units, funding mechanisms, and strategic steps necessary for implementing the model. It also discusses the significance of religious compliance, public oversight, and macroeconomic stability in ensuring its effectiveness. The model is designed to be adaptable for both large-scale projects and SME-level enterprises, thereby contributing to sustainable growth and product diversification within the participation finance system. Its successful implementation will require multi-stakeholder collaboration involving public authorities, regulators, participation banks, and private investors.

Anahtar Kelimeler

Mudarabah , participation finance , project finance , equity partnership

Kaynakça

• Ayub, M. (2012). Focus on Difference between Interest and Trade Profit. Journal of Islamic Banking & Finance, 29(3), 70-74.
• Canbaz, M. F. ve Erdem, A. S. (2020). Katılım Bankalarında Mudarebe Finansmanını Engelleyen Faktörler. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(4), 646-658. doi:10.29106/fesa.795368
• Damad, Ş. ve Gelibolulu, A. (1998). Mecmau’l-enur fî şeri Mültea’l-ebur (C. 4). Beyrut: Dârü’l Kütübü’l-İlmiyye.
• Dar, H. A. ve Presley, J. R. (2000). Lack of Profit Loss Sharing in Islamic Banking: Management and Control Imbalances. Economic Research Paper, 00(24), 1-27.
• El-Gamal, M. A. (2006). Overview of Islamic Finance. http://www.jlaw.com/Forms/iska_d.html. adresinden erişildi.
• Gedikli, F. (1998). Osmanlı Şirket Kültürü: XVI-XVII Yüzyıllarda Mudârebe Uygulaması. Istanbul: Iz Yayıncılık.
• Iqbal, Z. ve Mirakhor, A. (2011). An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice (Second.). John Wiley & Sons (Asia) Pte. Ltd.
• Kallek, C. (2005). Mudârebe. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi içinde (C. 30, ss. 359-363).
• Keleş, Y. (2022). Katılım Bankalarında Ortaklığa Dayalı Finansman Yöntemleri ve Yeni Bir Bankacılık Modeli Önerisi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Khan, M. M. ve Bhatti, M. I. (2008). Development in Islamic banking: a financial risk-allocation approach. Journal of Risk Finance, 9(1), 40-51. doi:10.1108/15265940810842401
• Rammal, H. G. (2003). Mudaraba in Islamic Finance: Principles and Application. Business Journal for Entrepreneurs, 16(4), 105-112.
• Şekerci, O. (1981). İslam şirketler hukuku-emek sermaye şirketi (el-Mudaraba). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• TKBB. (2015). Türkiye Katılım Bankacılığı Strateji Belgesi. Türkiye Katılım Bankacılığı Strateji Belgesi. İstanbul.
• TKBB Veri Peteği. (2025).TKBB. 1 Haziran 2025 tarihinde https://tkbb.org.tr/veripetegi-detay/10%202025 adresinden erişildi.