LİBYA'DAKİ VAKIF KURUMUNUN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE SOSYAL ADALETİN SAĞLANMASINDAKİ ROLÜ: SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Vakıflar, İslam tarihinde önde gelen dini ve ekonomik kurumlardan biri olarak kabul edilmektedir. Sosyal dayanışma ilkelerini güçlendirmede, dini ve eğitimsel faaliyetleri desteklemede ve aynı zamanda yüzyıllar boyunca yerel toplulukların gelişimine katkıda bulunmada önemli bir rol oynamışlardır. Bu araştırma, Libya’daki vakıf yönetiminin mevcut durumunu incelemeyi amaçlamakta; bu kurumun tarihî ve hukukî çerçevesini analiz ederek, toplum dengesini sağlamak amacıyla toplumun bazı kesimlerini desteklemedeki ekonomik ve sosyal rollerini ortaya koymaktadır. Çalışma, özellikle siyasi ve ekonomik değişimlerin bu kurumun sürdürülebilirliğini ve etkinliğini nasıl etkilediğine odaklanarak, vakıf sisteminin karşı karşıya olduğu zorlukları ele almaktadır. Ayrıca, mevcut sorunların çözümünde ve vakıf yönetiminin etkinliğinin artırılmasında yerel bir idarî model olarak İbazıyye mezhebine özgü Azzabe sistemine ışık tutulmaktadır. Bu sistem, toplumsal katılımı ve halk nezdindeki güveni tesis etmede potansiyel bir çözüm olarak değerlendirilmektedir. Araştırma, betimsel ve analitik yöntemlere dayanmakta olup, yeterince incelenmemiş olan Azzâbe sistemi aracılığıyla yerel bir yönetim modeli sunmasıyla dikkat çekmektedir. Ayrıca, bu kurumun sosyal adalet ilkeleri ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu şekilde etkinliğini artırmayı hedefleyen bir dizi reform önerisi de sunulmaktadır.

Waqf institutions are recognized as prominent religious and economic entities throughout Islamic history. They have played a vital role in strengthening the principles of social solidarity, supporting religious and educational activities, and contributing to the development of local communities over the centuries. This study aims to examine the current state of waqf management in Libya by analyzing its historical and legal framework and highlighting its economic and social functions in supporting segments of society to maintain social balance. The research particularly focuses on how political and economic transformations have influenced the sustainability and effectiveness of the waqf system, addressing the key challenges it faces today. Furthermore, the study sheds light on the Azzāba system, a distinctive administrative model rooted in the Ibadi tradition, as a potential solution to enhance institutional efficiency and strengthen public trust through community participation. Employing descriptive and analytical methods, this research provides a novel perspective by presenting the underexplored Azzāba system as a localized governance model. In addition, it proposes a series of reforms aimed at aligning the performance of waqf institutions with the principles of social justice and the objectives of sustainable development.