LİBYA'DAKİ VAKIF KURUMUNUN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE SOSYAL ADALETİN SAĞLANMASINDAKİ ROLÜ: SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 99 - 111, 31.12.2025

Mohamed Khalifa A Ben Shaban , Tawfik Azrak

https://izlik.org/JA93CE93LF

Öz

Vakıflar, İslam tarihinde önde gelen dini ve ekonomik kurumlardan biri olarak kabul edilmektedir. Sosyal dayanışma ilkelerini güçlendirmede, dini ve eğitimsel faaliyetleri desteklemede ve aynı zamanda yüzyıllar boyunca yerel toplulukların gelişimine katkıda bulunmada önemli bir rol oynamışlardır. Bu araştırma, Libya’daki vakıf yönetiminin mevcut durumunu incelemeyi amaçlamakta; bu kurumun tarihî ve hukukî çerçevesini analiz ederek, toplum dengesini sağlamak amacıyla toplumun bazı kesimlerini desteklemedeki ekonomik ve sosyal rollerini ortaya koymaktadır. Çalışma, özellikle siyasi ve ekonomik değişimlerin bu kurumun sürdürülebilirliğini ve etkinliğini nasıl etkilediğine odaklanarak, vakıf sisteminin karşı karşıya olduğu zorlukları ele almaktadır. Ayrıca, mevcut sorunların çözümünde ve vakıf yönetiminin etkinliğinin artırılmasında yerel bir idarî model olarak İbazıyye mezhebine özgü Azzabe sistemine ışık tutulmaktadır. Bu sistem, toplumsal katılımı ve halk nezdindeki güveni tesis etmede potansiyel bir çözüm olarak değerlendirilmektedir. Araştırma, betimsel ve analitik yöntemlere dayanmakta olup, yeterince incelenmemiş olan Azzâbe sistemi aracılığıyla yerel bir yönetim modeli sunmasıyla dikkat çekmektedir. Ayrıca, bu kurumun sosyal adalet ilkeleri ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu şekilde etkinliğini artırmayı hedefleyen bir dizi reform önerisi de sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Libya , Vakıf , Azzabe , İbazıyye.

The Role of Waqf Institutions in Libya in Ensuring Sustainability and Social Justice: Challenges and Proposed Solutions

https://izlik.org/JA93CE93LF

Öz

Waqf institutions are recognized as prominent religious and economic entities throughout Islamic history. They have played a vital role in strengthening the principles of social solidarity, supporting religious and educational activities, and contributing to the development of local communities over the centuries. This study aims to examine the current state of waqf management in Libya by analyzing its historical and legal framework and highlighting its economic and social functions in supporting segments of society to maintain social balance. The research particularly focuses on how political and economic transformations have influenced the sustainability and effectiveness of the waqf system, addressing the key challenges it faces today. Furthermore, the study sheds light on the Azzāba system, a distinctive administrative model rooted in the Ibadi tradition, as a potential solution to enhance institutional efficiency and strengthen public trust through community participation. Employing descriptive and analytical methods, this research provides a novel perspective by presenting the underexplored Azzāba system as a localized governance model. In addition, it proposes a series of reforms aimed at aligning the performance of waqf institutions with the principles of social justice and the objectives of sustainable development.

Anahtar Kelimeler

Libya , Waqf , Azzāba , Ibadiyya

Kaynakça

• Bin Mes’ud, M. (1953). Kaenneke maʿî fî Trâblus ve Tûnus. Maci Matbaası.
• Bin Ömer, İ. (1987). Nizâm el-Azzâbe devruhu fi el-ḥayât el-ictimâʿiyye ve el-ṯekâfiyye bi-Vâdî Mîzâb [Doktora tezi]. Cezayir Üniversitesi.
• Cabiri, F. (1975). Niẓâm el-ʿAzâbe ʿinde el-İbâdiyye el-Vehbiyye fî Cerbe. Kültür İşleri Bakanlığı.
• Dali, A. (2018). Vaki'u İdaret ve İstithmar el-Evkaf fi Libya [Doktora tezi]. UIN Sunan Ampel Surabaya University.
• El-harâşî, M. (1317). Şerhu’l-Harâşî ala Muhtasarı Halîl. Al-Matbaʿa al-Kubrā al-Amīriyya.
• Etfayyiş, M. (1972). Şerhu’n-Nil ve Şifau’l-Alil. Erşad Yayınevi.
• Hattab, H. (2013). Zavâbitu istismâr el-vekf fî’l-fikhi’l-islâmî [Bildiri sunumu]. IV Vakıflar Konferansı. El-Camiatu’l-İslâmiyye, Suudi Arabistan. https://waqef.com.sa/upload/A3t31QS2n1Of.pdf
• İbnü Manzur, M. (1999). Lisanü’l-Arab. Dar Ihya al-Turath al-Arabi Yayınları.
• Kindi, M. (2019). El-ameliyyetü’l-vakfiyye takdîr iktisâdî islâmî. Mecmûat Maskat li’l-a ‘mâl et-Ticâriyye
• Kur’an-ı Kerim. (2011). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
• Mansuri, K ve Mesdur, F (2006). Nahvu nemüzec muessesî metetavvir liidaretil evkâf. Mecelletü’l-ulûmi’l-insâniyye, 9. http://www.webreview.dz/IMG/pdf/_6-3.pdf
• Müslim, b. H. (2006). Sahîh Muslim. Beyrut: Dâr İhyâʾ al-Turâs al-ʿArabî.
• Sercani, R. (2010). Rava’i el-evkaf fi el-Hadâra el-İslâmiyya. Nehdet-ü Mısır Yayınevi.
• Şer’i Standartlar (2017). Şer’i Standartlar. İslami Finans Kurumları için Muhasebe ve Denetim Kurumu.
• Ubade, İ., Dahile, N., ve Melhem, M (2018). Müsâhemetü’l-mesârifi’l-islâmiyye fî istismâri’l-emvâli’l-evkâfiyye takdîrun iktisâdiyyun islâmî. El-Mecelletü’l-Ürdunniyye fî’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye. 14(4), 361-379. https://www.researchgate.net/publication/335984882_msahmt_almsarf_alaslamyt_fy_astthmar_alamwal_alwqfyt
• Zeriki, C. (2007). Mebâḥis fî el-vekf el-İslâmî. Dâr el-Kutub el-Vaṭaniyye.
• Zuvita, A. (2020). İdâretü İstismârâti’l Vakf fî Libya: Et-Tahaddiyât ve’l-Hulûl [Yüksek lisans tezi]. El-Câmiatu’l-İslâmiyye el-Âlemiyye, Malezya.