Türkiye’de Selem Akdinin Uygulanabilirliği: Mevcut Durum ve Politika Önerileri

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 148 - 172, 31.12.2025

Necati Acar , Muhammet Fatih Canbaz

Öz

Bu çalışma, İslami finans sisteminde önemli bir yere sahip olan Selem akdinin Türkiye’deki uygulanabilirliğini, mevcut kurumsal altyapısını ve kullanım düzeyini kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Selem akdi, üretim öncesinde finansman sağlama ve risk paylaşımını mümkün kılan yapısıyla, özellikle tarım sektörü başta olmak üzere üretim temelli tüm alanlarda kullanılabilecek potansiyele sahiptir. Ancak yapılan analizler, Türkiye’de bu modelin hem katılım bankaları nezdinde hem de reel sektör düzeyinde sınırlı bir kullanım alanına sahip olduğunu göstermektedir. Çalışma kapsamında literatür incelemesi, ilgili mevzuat analizi ve kurum raporlarının değerlendirilmesi yoluyla mevcut durum tespiti yapılmıştır. Bulgular, Selem uygulamasının yaygınlaşmasının önündeki başlıca engellerin bilgi eksikliği, kurumsal yapılanma yetersizliği, hukuki belirsizlikler, dijital entegrasyon eksikliği ve şer‘î standartlar konusunda ortak bir kurumsal mutabakatın bulunmamasından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda çalışmada, Selem akdinin Türkiye’de daha etkin ve yaygın bir şekilde kullanılabilmesi için on başlık altında stratejik öneriler sunulmuştur. Bu öneriler, mevzuat düzenlemelerinden dijitalleşmeye, eğitimden teşvik politikalarına kadar çok boyutlu bir reform çerçevesi sunmaktadır. Ayrıca Selem’in yalnızca tarımsal finansmanla sınırlı kalmaması, sanayi ve hizmet sektörlerinde de alternatif bir finansman aracı olarak değerlendirilebilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, Selem akdi; katılım finans sisteminin reel sektörle entegrasyonunu güçlendirebilecek, üretimde sürdürülebilirlik ve planlama sağlayabilecek İslami ilkelere uygun bir finansman modelidir. Ancak bu potansiyelin hayata geçirilebilmesi, bütüncül bir kurumsal vizyon ve politik destekle mümkündür.

Anahtar Kelimeler

Selem Akdi , Katılım Bankacılığı , Tarım Finansmanı , İslami Finans , Risk Paylaşımı , Sürdürülebilir Kalkınma

Assessing the Applicability of the Salam Contract in Turkey: Current Status and Policy Recommendations

Öz

This study provides a comprehensive analysis of the Salam contract, a prominent Islamic finance instrument, focusing on its applicability, institutional structure, and usage level in Turkey. As a forward financing model that enables pre-production funding and risk sharing, Salam holds significant potential for agriculture and other production-based sectors. However, findings show that the application of this model remains limited among participation banks and in the real economy in Turkey. Through a detailed literature review, regulatory analysis, and evaluation of institutional reports, the study identifies key structural and operational challenges impeding the widespread adoption of Salam. These include lack of awareness, insufficient institutional capacity, regulatory ambiguity, weak digital infrastructure, and fragmented Shariah compliance mechanisms. To address these gaps, the study proposes ten strategic actions to support the mainstreaming of Salam financing. These proposals cover diverse policy areas such as legal reform, institutional restructuring, financial incentives, digital innovation, and sectoral diversification. The study also emphasizes the relevance of Salam beyond agricultural finance, suggesting its adaptability to industrial and service sectors as an alternative, Shariah-compliant funding model. In conclusion, the Salam contract offers a viable solution for integrating Islamic finance with the real economy while fostering sustainable production planning. However, its successful implementation requires coordinated efforts, policy alignment, and institutional vision at both national and sectoral levels.

Anahtar Kelimeler

Salam Contract , Participation Banking , Agricultural Finance , Islamic Finance , Risk Sharing , Sustainable Development

Kaynakça

• AAOIFI. (2024). Faizsiz finans standartları. Erişim adresi: https://tkbb.org.tr/upload/Faizsiz%20Finans%20Standartlar%C4%B1%20AAOIFI%20(Gu%CC%88ncellenmis%CC%A7%20Versiyon).pdf
• Archer, S., & Abdel Karim, R. A. A. (2007). Islamic finance: The regulatory challenge. John Wiley & Sons.
• Ayub, M. (2007). Understanding Islamic finance. John Wiley & Sons.
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK). (2024). Aylık bankacılık sektörü verileri (2024/12). Erişim adresi: https://www.bddk.org.tr/BultenAylik
• BBVA Research. (2024). Türkiye weekly banking tracker – 08 Kasım 2024. Erişim adresi: https://www.bbvaresearch.com/en/publicaciones/turkiye-weekly-banking-tracker-08-november-2024
• Buhârî, M. b. İ. (2006). Sahîh-i Buhârî tercümesi (M. Sofuoğlu, Çev.). Çağrı Yayınları.
• Canbaz, M. (2018). Katılım bankacılığı (2. bs.). Beta Yayınları.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
• Çevik, H. (2023). Katılım bankacılığı için KOBİ’lerin finansmanında seleme dayalı yeni bir model önerisi (Doktora tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Çimen, S., & Dağlı, D. (2024). Forward sözleşmelerin selem ve istisna akitleri ile mukayesesi. Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 2(1), 95–122.
• Çoban, U., & Ülev, S. (2023). İslami bankacılıkta selem finansmanının uygulanabilirliğine dair çiftçi algısı. Kafkas İktisat ve İdari Bilimler Dergisi, 6(Özel Sayı), 181–201. https://doi.org/10.52637/kiid.1315729
• Döndüren, H. (2012). Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali. Erkam Yayınları.
• Emlak Katılım. (2024). Tarım bankacılığı. https://www.emlakkatilim.com.tr/tr/kurumsal/tarim-bankaciligi
• Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2011). An introduction to Islamic finance: Theory and practice. John Wiley & Sons.
• Kahf, M. (2004). Islamic banks: The rise of a new power alliance of wealth and Shari'ah scholarship. In H. T. Wilson (Ed.), The politics of Islamic finance (pp. 17–36). Edinburgh University Press.
• Kamali, M. H. (1996). Islamic commercial law: An analysis of futures and options. The American Journal of Islamic Social Sciences, 13(2), 197–224.
• Kamar, Y. (2022). Çağdaş İslam iktisat düşüncesinde kalkınma kavramına yaklaşımlar: Iqbal, Chapra, Choudhury. İçinde M. F. Canbaz, Y. Kutval ve M. F. Buğan (Ed.), İslam iktisadı ve finansı: İlke ve uygulamalar (ss. 247–267). Orion Kitabevi.
• Kuveyt Türk. (2024). Tarım ve hayvancılık finansmanı. https://www.kuveytturk.com.tr/isim-icin/tarim-bankaciligi
• Obaidullah, M. (2015). Islamic financial services. Islamic Development Bank, IRTI.
• Obaidullah, M. (2015). Introduction to Islamic microfinance. IBFNet Publications.
• Öner, M. H. (2021). Türkiye’de katılım sigortacılığı ve gelişimi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 58, 35–58. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.799317
• Siddiqi, M. N. (2006). Islamic banking and finance in theory and practice: A survey of state of the art. Islamic Economic Studies, 13(2), 1–48.
• Tiryaki, M., & Göker, İ. E. K. (2021). Türkiye’de tarım sektörünün finansal yapısı ve tarımın finansmanı üzerine bir çalışma: Alternatif bir finansman yöntemi olarak selem sözleşmeleri. İktisadi, İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(14), 1–18.
• Türkiye Bankalar Birliği (TBB). (2024). Sektörel krediler ve takipteki alacak verileri. Erişim adresi: https://www.tbb.org.tr
• Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB). (2025). Danışma kurulu standartları. https://tkbb.org.tr/danisma-kurulu/standartlar
• Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB). (2024). Veri peteği. https://tkbb.org.tr/veripetegi-detay/10
• Usmani, M. T. (2000). An introduction to Islamic finance. Idaratul Ma’arif.
• Usmani, M. T. (2002). An introduction to Islamic finance. Kluwer Law International.
• Ülev, S., & Selçuk, M. (2022). İslami finansman yöntemi olarak Selem akdi ve Türkiye’de uygulanabilirliği. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24(48), 765–790.
• Vakıf Katılım. (2024). Tarım finansmanı ürünleri. https://www.vakifkatilim.com.tr/tr/isim-icin/finansmanlar
• Yazıcı, R. (2022). Türkiye’de ekonomik istikrarsızlıkların önlenebilmesinde katılım bankacılığının önemi. İçinde M. F. Canbaz, Y. Kutval ve M. F. Buğan (Ed.), İslam iktisadı ve finansı: Teorik ve ampirik çalışmalar (ss. 75–96). Orion Akademi.
• Yeşilyaprak, M. (2022). Katılım bankaları arasında ürün çeşitliliğinin kullanımının artmasının önündeki engeller: Türkiye örneği. İçinde M. F. Canbaz, Y. Kutval, & M. F. Buğan (Ed.), İslam iktisadı ve finansı: İlke ve uygulamalar (ss. 181–203). Orion Kitabevi.
• Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). SAGE Publications.
• Ziraat Katılım. (2024). Tarımsal finansman ürünleri. https://www.ziraatkatilim.com.tr