Türkiye’de Hemşirelik Alanında Postpartum Dönemde Cinsel Yaşamla İlgili Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Öz

ÖZET AMAÇ: Bu çalışma hemşirelik alanında postpartum dönemde cinsel yaşamla ilgili yapılmış olan lisansüstü tezlerin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. GEREÇ VE YÖNTEMLER: Çalışmanın verileri Temmuz 2025 tarihinde “Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi” veri tabanında “postpartum”, “cinsel” ve “doğum sonu” anahtar kelimeleri kullanılarak toplanmıştır. Hemşirelik anabilim dalında 1998–2025 yılları arasında tamamlanan 32 teze ulaşılmış ve araştırma kriterlerini karşılayan 18 tez araştırmaya dâhil edilmiştir. BULGULAR: Araştırmaya dâhil edilen tezlerin %22,22’si (n:4) doktora, %77,78’i (n:14) yüksek lisans tezidir. Çalışmaların çoğunluğu (%72,22’si) tanımlayıcı tiptedir. Tanımlayıcı çalışmalarda postpartum dönemde cinsel yaşamı etkileyen faktörler, emzirmenin, postpartum depresyonun ve beden imajı algısının cinsel sağlığa etkisi, cinsellikle ilgili bilgi ve inanışlar, bu dönemdeki sorunların yaşam kalitesine ve evlilik uyumuna etkileri incelenmiştir. Deneysel çalışmalarda pelvik taban egzersizlerinin cinsel yaşama etkisi ve cinsel sorunların çözümünde model temelli cinsel danışmanlığın etkinliği değerlendirilmiştir. SONUÇ: Postpartum dönemde cinsel yaşamın olumsuz etkilenebildiği, kadınların cinsellikle ilgili bilgi eksikliğinin olduğu ve danışmanlık ihtiyaçlarının olduğu saptanmıştır. Bu dönemde cinsel yaşamı etkileyen faktörler arasında emzirme, postpartum depresyon, doğum öncesi ve gebelik dönemi cinsel problem varlığı, eş ile iletişim, beden imajı algısı ve sosyoekonomik düzey yer almaktadır. Kegel egzersizlerinin, PLISSIT, IMB ve EXPLISSIT model temelli danışmanlığın cinsel yaşamı olumlu etkilediği saptanmıştır. Çiftlere postpartum dönemde cinsel yaşama yönelik danışmanlık verilmesi ve model temelli danışmanlık becerilerinin artması cinsel yaşam açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Postpartum dönem
• cinsel yaşam
• hemşirelik
• tez

INVESTIGATION OF NURSING POSTGRADUATE THESES RELATED TO SEXUAL LIFE DURING POSTPARTUM PERIOD IN TURKEY

Öz

ABSTRACT OBJECTIVE: This study was conducted to examine the postgraduate theses in the field of nursing that were conducted regarding sexual life in the postpartum period. MATERIAL AND METHODS: Data for the study were collected using the keywords "postpartum," "sexual," and "postpartum" in the "Higher Education Council National Thesis Center" database in July 2025. Thirty-two theses completed between 1998 and 2025 in the nursing department were retrieved, and 18 theses that met the research criteria were included in the study. RESULTS: Of the theses included in the study, 22.22% (n: 4) were doctoral theses, and 77.78% (n: 14) were master's theses. The majority of studies (72.22%) were descriptive. Descriptive studies examined factors affecting sexual life in the postpartum period, the impact of breastfeeding, postpartum depression, and body image perception on sexual health, knowledge and beliefs about sexuality, and the effects of problems during this period on quality of life and marital adjustment. Experimental studies evaluated the effects of pelvic floor exercises on sexual life and the effectiveness of model-based sexual counseling in resolving sexual problems. CONCLUSION: It has been determined that sexual life can be negatively affected in the postpartum period, that women lack knowledge about sexuality, and that they need counseling. Factors affecting sexual life during this period include breastfeeding, postpartum depression, the presence of sexual problems during prenatal and pregnancy, communication with the partner, body image perception, and socioeconomic status. Kegel exercises, PLISSIT, IMB, and EXPLISSIT model-based counseling have been found to have a positive impact on sexual life. Providing couples with sexual life counseling in the postpartum period and improving their model-based counseling skills are crucial for sexual well-being.

Anahtar Kelimeler

• Postpartum period
• sexual life
• nursing
• theses

Kaynakça

1. Abebe Gelaw, K., Atalay, Y. A., Yeshambel, A., Adella, G. A., Walle, B. G., Zeleke, L. B., Gebeyehu, N. A. (2024). Prevalence and factors associated with early resumption of sexual intercourse among postpartum women: Systematic review and meta-analysis. PLOS One, 19(1), e0288536. https://doi.org/10.1371/ journal. pone. 0288536
2. Acar, Z. (2008). Doğum sonrası dönemdeki kadınların cinsel işlevleri ve etkileyen faktörler (Tez No. 225647) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Akalın, A., & Bostancı, Ş. (2022). Aile planlaması yöntemi kullanan üreme çağındaki kadınlarda cinsel fonksiyonlar ve cinsel yaşam kalitesi. Androloji Bülteni, 24, 110–117. https://doi.org/10.24898/ tandro.2022.04810
4. Akpınar, A. (2016). Postpartum süreçte kadınların cinsellikle ilgili bilgi ve inanışlarının belirlenmesi (Tez No. 424650) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
5. Akyüz, Ö. E. (2009). Doğum sonrası cinsel sorunlar ve etkileyen etmenlerin incelenmesi (Tez No. 225910) [Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
6. Altıntaş, H. (2021). Doğum sonu dönemdeki kadınlarda cinsel fonksiyon ve disparoninin değerlendirilmesi (Tez No. 690248) [Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). Optimizing postpartum care (ACOG Committee Opinion No. 666). https://www.acog.org/clinical /clinical-guidance/committee-opinion/articles/ 2018/05/optimizing-postpartum-care
8. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.

9. Artymuk, V. N., & Khapacheva, Y. S. (2022). Device-assisted pelvic floor muscle postpartum exercise programme for the management of pelvic floor dysfunction after delivery. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 35, 481–484. https://doi.org/10.1080/ 14767058.2020.1723541
10. Aydın, S. (2021). Emzirmenin cinsel işlev ve cinsel yaşam kalitesi üzerine etkisi (Tez No. 660597) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
11. Ay, T. N., & Karaçam, Z. (2023). Doğum sonrası annenin sağlık sorunları ve bakım hizmetleri kapsamının belirlenmesi: Aydın ili örneği. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 10, 356–368. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/sagakaderg/issue/79744/1231239
12. Beşik, M. (2024). Doğum sonrası dönemde kadınların cinsel yaşam kalitesi ile depresyon, evlilik uyumu ve eş desteği arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 870617) [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
13. Bilgin, Ç. N. (2009). Pelvik taban kas egzersizlerinin postpartum dönemde cinsel yaşama etkisi (Tez No. 267591) [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Çoban, V. (2012). Postpartum dönemdeki kadınların cinsel yaşam kalitesi ve etkileyen faktörler (Tez No. 336761) [Yüksek lisans tezi, Cumhuriyet Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Dağlı, A. D., & Ören, T. D. E. (2025). Doğum sonrası dönemde anne ve babanın depresif belirti düzeylerinin evlilik uyumu ve cinsel yaşam kalitesine etkisi. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 7, 59–65. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ktppdergisi/issue/90897/1547687
16. Dashtaki, N. M., Zarchi, Z. S. M., Oskouei, H. A., Nader, B. M., & Kianimoghadam, S. A. (2024). Body image concern and sexual function relationship in the postpartum period: The mediating role of sexual self-esteem. Journal of Holistic Nursing and Midwifery, 34, 245–248. https://hnmj.gums.ac.ir/browse.php?a_ id=2373&sid=1&slc_lang=en
17. Esen, C. (2022). Bilgi-Motivasyon-Davranış Becerileri modeline dayalı cinsel danışmanlığın çiftlerin gebelik ve doğum sonu dönemdeki cinsel yaşamına etkisi (Tez No. 741172) [Doktora tezi, İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
18. Goniem, A. S., Mohamed, S. A. M., Abdelhakam, E., & AbdElAliem, S. R. (2021). Effect of educational package for postpartum women on improving sexual quality of life. Journal of Nursing Science Benha University, 2(2), 796–808. https://doi.org/10.21608/ jnsbu.2021.194668
19. Gutzeit, O., Levy, G., & Lowenstein, L. (2020). Postpartum female sexual function: Risk factors for postpartum sexual dysfunction. Sexual Medicine, 8(1), 8–13. https://doi.org/10.1016/j.esxm.2019.10.005
20. Güler, E., & Erbil, N. (2022). Doğum sonrası dönemde cinselliği etkileyen faktörler ve sağlık profesyonellerinin sorumlulukları. Androloji Bülteni, 24, 147–154. https://doi.org/10.24898/tandro.2022. 54531
21. Güler, E. (2020). Doğum sonrası kadınlarda cinsel işlev ve evlilik uyumu ilişkisi (Tez No. 644222) [Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Gürçay, G. (2024). Postpartum dönemde vücut algısının cinsel yaşam kalitesine etkisi (Tez No. 851734) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması: Ana rapor.
23. Khademi, K., & Kaveh, M. H. (2024). Social support as a coping resource for psychosocial conditions in postpartum period: A systematic review and logic framework. BMC Psychology, 12, 301–313. https://doi.org/10.1186/s40359-024-01814-6
24. Karimi, F., Babazadeh, R., Roudsari, L. R., Asgharipour, N., & Esmaily, H. (2021). Comparing the effectiveness of PLISSIT and BETTER models on sexual self-disclosure in women after childbirth: A randomized trial. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 26, 68–74. https://doi.org/10.4103/ ijnmr.IJNMR_265_19
25. Kızılkaya Beji, N., Çelebi, E. Z., & Avcı, N. (2021). Delivery and pelvic floor dysfunction. Journal of Istanbul Faculty of Medicine, 84(2), 269–274. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1624274
26. Kütük, D. (2025). Kadınlarda doğum sonrası gebe kalma korkusunun cinsel yaşamlarına etkisi (Tez No. 917486) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
27. Musavi, M., Rahimzadeh, M., Tabaghdeh, H. M., & Saeieh, E. S. (2024). The effect of sexual education on postpartum women’s sexual self-confidence and self-efficacy. BMC Pregnancy and Childbirth, 24, 64–72. https://doi.org/10.1186/s12884-024-06255-y
28. Ng, Y. Y., Muhamad, R., & Ahmad, I. (2023). Sexual dysfunction among six months postpartum women in north-eastern Malaysia. PLOS ONE, 18(4), e0284014. https://doi.org/10.1371/journal.pone. 0284014 Özcan, E. (2014). Doğum sonu dönemdeki kadınların cinsel fonksiyonları ve etkileyen faktörler (Tez No. 361321) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
29. Özcan, N. K., Boyacıoğlu, N. E., & Dinç, H. (2017). Postpartum depression prevalence and risk factors in Turkey: A systematic review and meta-analysis. Archives of Psychiatric Nursing, 31, 420–428. https://doi.org/ 10.1016/j.apnu. 2017.04.006
30. Özdemir, Ç. S., Gangal, D. A., & Erenel, Ş. A. (2024). The effect of PLISSIT and EX-PLISSIT models on sexual function and quality of life: A systematic review and meta-analysis. Archives of Sexual Behavior, 53, 3485–3513. https://doi.org/10.1007/s10508-024-02898-2
31. Özdilek, R. (2016). IMB model temelli postpartum cinsel danışmanlığın kadın cinsel sağlığına etkisi (Tez No. 435697) [Doktora tezi, Haliç Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Pekcan, N., & Yılmaz, E. (2021). Doğuma hazırlık sınıfında eğitim alan ve almayan kadınların doğum sonu depresyon riskinin incelenmesi. Fenerbahçe University Journal of Health Sciences, 1, 226–240. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fbujohs/issue/67478/1021075#article_cite
33. Polat, A. (2017). Pelvik taban kas zayıflığı olan kadınlarda pelvik taban eğitiminin cinsel fonksiyon ve yaşam kalitesi üzerine etkisi (Tez No. 468862) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. Selimoğlu, Ş. E. (2018). Doğum sonu dönemde emziren kadınların cinsel yaşam kalitesi (Tez No. 615213) [Yüksek lisans tezi, Okan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
34. Sigurdardottir, T., Bø, K., Steingrimsdottir, T., Halldorsson, I. T., Aspelund, T., & Geirsson, T. R. (2021). Early postpartum pelvic floor dysfunction: A cross-sectional study. International Urogynecology Journal, 32, 1847–1848. https://doi.org/10.1007/s00192-021-04813-y
35. Smetanina, D., Alnuaimi, S., Alkaabi, A., Alketbi, M., Hamam, E., & Alkindi, H. (2025). Sexual dysfunctions in breastfeeding females: A systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Medicine, 14, 691–713. https://doi.org/10.3390/jcm14030691
36. Sobhgol, S. S., Smith, C. A., Thomson, R., & Dahlen, G. H. (2022). Antenatal pelvic floor muscle exercise and sexual function: A randomized controlled trial. Women and Birth, 35, 607–614. https://doi.org/10.1016/j.wombi.2022.02.009
37. Szablewska, W. A., Michalik, A., Czerwińska-Osipiak, A., Zdończyk, A. S., Śniadecki, M., & Bukato, K. (2024). Breastfeeding vs formula feeding and maternal sexuality: A preliminary report. Healthcare, 12, 38–50. https://doi.org/10.3390/healthcare12010038
38. Taşkın, L. (2016). Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği (13. ed.). Akademisyen Kitabevi.
39. Topaç, M., & Bolsoy, N. (2021). Doğum şeklinin kadın cinsel işlevi üzerine etkisi. Midwifery & Health Sciences Journal, 4, 45–55. https://dergipark.org.tr/en/pub/ esbder/issue/62134/873085
40. Tüzmen, H. (2019). Postpartum dönemdeki kadınların cinsel yaşam kalitesi ve ilişkili faktörler (Tez No. 566764) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
41. Üstgörül, S. (2016). Doğum sonrası dönemde disparoni yaygınlığı ve etkileyen faktörler (Tez No. 462786) [Yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
42. Üstgörül, S. (2021). EX-PLISSIT modeli ile verilen danışmanlığın cinsel sorunlara etkisi (Tez No. 692513) [Doktora tezi, Celal Bayar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
43. Wassenaar, E. L., Lont, F., Verhoeven, C. J., Henrichs, J., Titulaer, L. M. L., Warmelink, J. C., Geerts, C. C. (2024). Sexual health after childbirth in Dutch women: Prevalence and associated factors. BMC Pregnancy and Childbirth, 24, 1–9. https://doi.org/10.1186/s12884-024-06918-w
44. World Health Organization. (2006). Defining sexual health: Report of a technical consultation on sexual health, 28–31 January 2002. https://www.who.int/ publications/i/item/defining-sexual-health
45. You, C., Zhao, Y., Zhang, C., Chen, M., & Shen, W. (2023). Pelvic floor parameters predict postpartum stress urinary incontinence: A prospective MRI study. Insights into Imaging, 14, 160–172. https://doi.org/10.1186/s13244-023-01488-5
46. Yörük, F. (2013). Doğum sonrası dönemdeki kadınların cinsel problemlerinin çözümünde PLISSIT modelinin etkinliği (Tez No. 376901) [Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.