Socio-Economic Monitoring and Evaluation of Çoruh River Watershed Rehabilitation Project in Türkiye

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 3, 365 - 383, 25.12.2025

Atakan Öztürk , Ufuk Demirci , İnci Zeynep Yilmaz

https://doi.org/10.17475/kastorman.1845385

Öz

Aim of study: It is aimed to monitor and evaluate the effects of activities such as afforestation, erosion control, and income generating supports within the scope of Çoruh River Watershed Rehabilitation Project.
Area of study: The study was carried out in 12 micro-catchments selected from Artvin, Erzurum and Bayburt Provinces located in the Çoruh River Watershed in Türkiye.
Material and method: Two surveys were conducted. In the first stage, a survey was conducted with 1075 household representatives in a total of 61 villages. In the second stage, 11 socio-economic monitoring and evaluation indicators were determined under four monitoring aspects, and the final survey was conducted with a total of 455 people.
Main results: The expected effect with the ÇRWRP has occurred in a total of 6 indicators, three from the socio-economic status aspect, one of each aspect as wood consumption, marketing of products, and awareness of rehabilitation project. There is a statistical difference between the initial and the final monitoring values due to the effect of the ÇRWRP.
Research highlights: The percentage of households considering migration out of the village in the next five years decreased from 17.1% to 11.9% across the study area. It is important to repeat such studies in the following years to reveal the impact of this project in the medium and long term in a more realistic way.

Anahtar Kelimeler

Sustainable Rural Development , Watershed Management , Monitoring and Evaluation Indicators , Natural Resource Management

Destekleyen Kurum

This study was financially supported by the ÇRWRP.

Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesinin Sosyo-Ekonomik İzleme ve Değerlendirmesi, Türkiye

Öz

Çalışmanın amacı: Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi kapsamında ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve gelir getirici destekler gibi faaliyetlerin etkilerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Çalışma alanı: Çalışma, Türkiye'de Çoruh Nehri Havzasında yer alan Artvin, Erzurum ve Bayburt İllerinden seçilen 12 mikro havzada gerçekleştirilmiştir.
Materyal ve yöntem: Biri projenin başında diğeri sonunda olmak üzere iki anket çalışması gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, toplam 61 köyde 1075 hane halkı temsilcisi ile bir anket gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada, dört izleme boyutu altında 11 sosyo-ekonomik izleme ve değerlendirme göstergesi belirlenmiş ve son anket toplam 455 kişi ile gerçekleştirilmiştir.
Temel sonuçlar: ÇRWRP ile beklenen etki, sosyo-ekonomik durum boyutundan üç, odun tüketimi, ürünlerin pazarlanması ve rehabilitasyon projesine ilişkin farkındalık boyutlarından birer olmak üzere toplam 6 göstergede gerçekleşmiştir. İlk ve son izleme değerleri arasında ÇRWRP'nin etkisiyle istatistiksel bir fark meydana gelmiştir.
Araştırma vurguları: Önümüzdeki beş yıl içinde köy dışına göç etmeyi düşünen hanelerin oranı çalışma alanı genelinde %17.1'den %11.9'a düşmüştür. Bu projenin orta ve uzun vadede etkisini ortaya koymak için böyle çalışmalarının ilerleyen yıllarda da tekrarlanması önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir Kırsal Kalkınma , Havza Yönetimi , İzleme ve Değerlendirme Göstergeleri , Doğal Kaynak Yönetimi

Kaynakça

• ADB, (2010). Viet Nam: Rural ınfrastructure sector project, performance evaluation report. Independent Evaluation Department of Asian Development Bank, Viet Nam. Anonim. Çoruh Nehri Havza Rehabilitasyon Çalışması Fizibilite Raporu, 101 s.
• Aydın, İ.Z. (2010). Ekoturizmin Türkiye orman köyleri kalkınmaları üzerindeki sosyo-ekonomik etkilerinin ölçümü (Artvin-Camili biyosfer rezerv alanı örneği). Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği ABD, Yüksek Lisans Tezi, Trabzon
• Bandaragoda, D.J. & Babel, M.S. (2010). Institutional development for IWRM: An International perspective. International Journal of River Basin Management, 8(3-4), 215-224. https: //doi.org/10.1080/15715124.2010.496707
• Baş, T. (2001). Anket, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
• Bedel, N. E. (2019). Tarım ve kırsal kalkınmayı destekleme kurumu tarafından desteklenen tarımsal işletmelerde kırsal kalkınma, kalite ve sürdürülebilirlik algısı üzerine bir alan araştırması (Bursa İli). Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
• Bennett, N. J., Schuhbauer, A., Skerritt, D. & Ebrahim, N. (2021). Socio-economic monitoring and evaluation in fisheries. Fisheries Research, 239,105934. https://doi.org/10.1016/j.fishres.2021.105934
• Çağlar, Y. (2010). Gainings and losses of foreign funded integrated watershed rehabilitation projects. III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, Artvin, Turkey.
• ÇEMGM. (2016). Entegre mikrohavza rehabilitasyon projeleri izleme ve değerlendirme çalıştay raporu, 18-18 Mart 2016, Antalya. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü.
• Çiray, İ. & Ünal, H. E. (2021). Analysis of the application results of the loans given by ORKÖY in kütahya central district forest villages (2000-2019). Eurasian Journal of Forest Science, 9(3), 246-258. https://DOI/10.3195/ejejfs.998708
• Çobanoğlu, F., Cankurt, M., Tunalıoğlu, R., Yılmaz, H. İ. & Nalbantoğlu, A. (2017). Kırsal kalkınma yatırımlarının desteklenmesi programının etkisinin değerlendirilmesi: Bursa ili örneği. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty, 14(1), 16-27.
• Daşdemir, İ. & Köse, M. (2021). The impact of ORKÖY activities on sustainable forest management in Istanbul Province, Turkey. Small-scale Forestry, 20(4), 517-542. https://DOI/10.1007/s11842-021-09479-4
• Daşdemir, İ. & Türkyılmaz, Y. (2018). The impact of ORKOY activities of the Giresun Regional Directorate of Forestry on sustainable rural development [Paper presentation]. International Congress on Engineering and Life Science, Kastamonu, Turkey.
• DB. (2016). Türkiye’deki orman köylülerinin Sosyo-ekonomik analizi raporu. Dünya Bankası ve Orman Genel Müdürlüğü, Ankara.
• de Bruin, A. & Barron, J. (2012). AWM investments: Monitoring and evaluation of social, environmental, and economic impacts. Stockholm Environment Institute, Stockholm, Sweden.
• Erem Kaya, T. (2011). Kırsal kadının tarımsal yenilikleri benimsemesini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma (TRA1 bölgesi örneği). Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi ABD, Doktora Tezi, Erzurum.
• Farrington, J., Turton, C. & James, A.J. (1999). Participatory watershed development challenges for the twenty-first century. Oxford University Press, New Delhi.
• Ffolliott, P.F., Baker, M.B., Edminster, C.B., Dillon, M.C. & Kora, K.L. (Eds). (2002). Land stewardship through watershed management, perspective for 21st century. Kluwer Academic/Plenum Publishers, New York.
• Gülçubuk, B., Yıldırak, N., Kızılaslan, N., Özer, D., Kan, M. & Kepoğlu, A. (2010). Kırsal kalkınma yaklaşımları ve politika değişimleri. Türkiye Ziraat Mühendisliği VII. Teknik Kongresi, Ankara, Turkey.
• Gürbüz, M. & Karabulut, M. (2008). Kırsal göçler ile sosyo-ekonomik özellikler arasındaki ilişkilerin analizi. Türk Coğrafya Dergisi, (50), 37-60.
• Gürer, N. & Eke, F. (2012). Dağlık alanlarda turizm ve ekonomik kalkınma ilişkisinin sürdürülebilirlik göstergeleri ile irdelenmesinde bir yöntem önerisi: Erzurum, Erzincan, Bayburt bölgesi örneği. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 27(1), 125-133.
• Güreşçi, E. & Yurttaş, Z. (2008). Kırsal göçün nedenleri ve tarıma etkileri üzerine bir araştırma: Erzurum İli İspir İlçesi Kırık Bucağı örneği. Tarım Ekonomisi Dergisi, 14(2), 47-54.
• Hooper, B.P. (2005). Integrated river basin governance, learning from international experiences. IWA Publishing, London.
• Rijke, J., Herk, S.V., Zevenbergen, C. & Ashley, R. (2012). Room for the river: Delivering integrated river basin management in the Netherlands. International Journal of River Basin Management, 10(4), 369-382, https://DOI/10.1080/15715124.2012.739173.
• Kaplan, K., Kaplan, E. & Bal, H.S.G. (2019). Orman köylülerine yönelik orköy destekleri, üretici memnuniyeti, desteklerin kullanilirliği ve sürdürülebilirliği (Tokat İli Almus İlçesi örneği). 3rd International UNIDOKAP Black Sea Symposium “Sustainable Agriculture and Environment”, Tokat, Turkey.
• Karpuzcu, M. & Delipınar, Ş. (2011). Integrated watershed management: Socioeconomic perspective. The Online Journal of Science and Technology, 1(3), 1-7.
• Kaynak, M. (2009). Kalkınma iktisadı, 3. baskı. Gazi Kitabevi, Ankara.
• Mbiha, E.R., Senkondo, E.M.M. (2001). Socio-economic monitoring and evaluation system for the rufiji environment management project. Rufiji Environment Management Project, Dar es Salaam, Tanzania.
• MoAF. (2022). Project Completion Report on Çoruh River Watershed Rehabilitation Project Loan Agreement No TK-P19. Ministry of Agriculture and Forestry, Ankara.
• Montgomery, D.R., Grant, G.E. & Sullivan, K. (1995). Watershed analysis as a framework for implementing ecosystem management. JAWRA Journal of the American Water Resources Association, 31(3), 369-386, https://doi.org/10.1111/j.1752-1688.1995.tb04026.x.
• Muller-Praefcke, D., Lai, K. C. & Sorrenson, W. (2010). The use of monitoring and evaluation in agriculture and rural development projects. Findings from a review of implementation completion reports. FAO Investment Centre, Rome, Italy.
• Narendra, B.H., Siregar, C.A., Dharmawan, I.W.S., Sukmana, A., Pratiwi Pramono, I.B., et al. (2021). A review on sustainability of watershed management in Indonesia. Sustainability, 13(19), 11125, https://doi.org/10.3390/su131911125.
• Oruç, S. (2019). Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Desteklerinin Kırsal Kalkınmaya Etkisi: Çanakkale İli Örneği. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi Anabilim Dali Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale.
• OSİB. (2014a). Ulusal Havza Yönetim Stratejisi (2014-2023). Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Ankara.
• OSİB. (2014b). Dış Kaynaklı Projeler, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Ankara.
• Önal, P. & Bekiroğlu, S. (2011). Orman köylerinde ORKÖY tarafından gerçekleştirilen köy kalkındırma projelerinin uygulama sonuçlarının araştırılması (Şile-İstanbul). Journal of the Faculty of Forestry, Istanbul University, 61(2), 53-66.
• Öztürk, A. (2019). Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi İzleme Ve Değerlendirme Sistemi, Sosyo-Ekonomik İzleme ve Değerlendirme Nihai Raporu. Orman Genel Müdürlüğü, Ankara.
• Tan, S., Özen, A. & Everest, B. (2016). Kırsal kalkınma destekleri kapsamında tarıma dayalı yatırım ve hibe projelerinin değerlendirilmesi: Aydın ili örneği. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 4 (2), 29–36.
• Tesfaye, G., Debebe, Y. &Yakob, T. (2018). Impact of participatory integrated watershed management on hydrological, environment of watershed and socio-economic, case study at Somodo watershed, South Western Ethiopia. The International Journal of Earth & Environmental Sciences, 3(1), 1-7.
• Thapa, P. S., Chaudhary, S. & Dasgupta, P. (2022). Contribution of integrated watershed management (IWM) to disaster risk reduction and community development: Lessons from Nepal. International Journal of Disaster Risk Reduction, 103029. https://DOI/10.13140/RG.2.2.12419.35362.
• Tüfekçioğlu, A., Duman, A., Dinç, M., Tüfekçioğlu, M., Yavuz, M., Açıkgöz Harşıt, C. (2019). Çoruh Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi İzleme ve Değerlendirme Sistemi: S-3 Toprak ve Vejetasyon İzleme Raporu, (Bölüm 1. Toprak). Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Ankara.
• Wang, G.Y. & Innes, J.L. (2005). Watershed sustainability: Strategic and tactical level assessment in the min river watershed, China. Environmental Informatics Archives, 3, 76-83.
• Wang, G., Mang, S., Cai, H., Liu, S., Zhang, Z., Wang, L. & Innes, J.L. (2016). Integrated watershed management: Evolution, development and emerging trends. Journal of Forestry Research, 27(5), 967-994, https://DOI/10.1007/s11676-016-0293-3.
• Wani, S.P., Sreedevi, T.K., Reddy, T.S.V., Venkateswarlu, B. & Prasad, C.S. (2008). Community watersheds for improved livelihoods through consortium approach in drought prone rainfed areas. Journal of Hydrological Research and Development, 23, 55-77.