TÜRKİYE’DE TURİZM AMAÇLI ÇİFT KATLI TUR OTOBÜSÜ UYGULAMALARI: 2003-2024 DÖNEMİ İNCELEMESİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 2003-2024 yılları arasında turizm amaçlı kullanılan çift katlı tur otobüsü uygulamasının gelişim sürecini, mekânsal dağılımını ve sürdürülebilirlik boyutlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi temelinde yürütülen çalışmada, veri toplama aracı olarak doküman analizi kullanılmıştır. Araştırma sürecinde resmî kurum raporları, yerel yönetim kararları, akademik çalışmalar ve medya içerikleri sistematik olarak değerlendirilmiştir. İstanbul’da 2003 yılında başlayan uygulama, zaman içerisinde Eskişehir, Antalya, Bursa, Gaziantep, Edirne, Nevşehir, Konya, Ordu ve Sakarya gibi kentlere yayılmıştır. Araştırmanın bulguları hem otobüs sayısı hem de hat çeşitliliği bakımından en kapsamlı hizmetin İstanbul’da sunulduğunu, diğer kentlerde ise uygulamanın sınırlı ölçekte ve dönemsel nitelikte olduğunu göstermektedir. Yerel yönetimlerin öncülüğünde hayata geçirilen uygulamalarda sesli rehberlik hizmeti, hop-on hop-off sistemi ve kadın istihdamı gibi nitelikler kentler arasında farklılık göstermektedir. Ayrıca, ihale sürecindeki belirsizlikler, veri paylaşımındaki düzensizlik ve finansal sürdürülebilirlik gibi faktörlerin uygulamanın sürekliliğini olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Bu bağlamda, Türkiye’de turizm amaçlı çift katlı otobüs hizmetlerinin yaygınlaştırılması için yerel yönetimler ile özel sektör iş birliğinin güçlendirilmesi, stratejik yatırım planlarının geliştirilmesi ve sürdürülebilir işletme modellerinin oluşturulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Turizm
• Çift Katlı Otobüs
• Tur Otobüsü
• Turistik Hatlar

DOUBLE-DECKER TOUR BUS FOR TOURISM APPLICATIONS IN TURKEY: A REVIEW FOR THE PERIOD 2003-2024

Öz

This study aims to examine the development process, spatial distribution, and sustainability dimensions of the double-decker tour bus service used for tourism purposes in Turkey between 2003 and 2024. In the study, which was developed using a qualitative research method, document analysis served as the data collection tool. In the research process, reports from official institutions, decisions of local governments, academic publications, and media sources were systematically evaluated. The application, which started in Istanbul in 2003, expanded to cities such as Eskişehir, Antalya, Bursa, Gaziantep, Edirne, Nevşehir, Konya, Ordu, and Sakarya over time. The findings of the study show that the most comprehensive services, in terms of both fleet size and route variety, are offered in Istanbul, while the application is limited in scale and seasonal in other cities. In the applications led by local governments, features such as multilingual audio commentary, hop-on hop-off systems, and female employment rates vary across cities. In addition, it has been determined that factors such as uncertainties in the tender process, irregularity in data sharing, and lack of financial sustainability negatively affect the continuity of the application. In this context, it has been concluded that in order to expand double-decker bus services for tourism purposes in Turkey, cooperation between local governments and the private sector should be strengthened, strategic investment plans should be developed, and sustainable business models should be established.

Anahtar Kelimeler

• Tourism
• Double Decker Buses
• Tour Buses
• Tourist Lines

Kaynakça

1. Akar, A. (2010). İstanbul Şehir İçi Belediye Otobüslerinin Yolcu Odaklı İç Mekân Analizi ve Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Akdemir, N. (2019). Şehir turizmi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/sehir-turizmi Erişim Tarihi: 15.07.2025.
3. Avianto, B. N. ve Oktaviani, E. (2020). City Tourism Transportation Services: A Case Study of Double-Decker Bus Route 5 in Special Capital Region of Jakarta, Jurnal Natapraja: Kajian Ilmu Administrasi Negara, (8), 60-69. https://10.21831/jnp.v8i1.31103.
4. Bakhtiar, M. R. ve Sunarka, P.S. (2020). The Factors of Tourist Satisfaction Enhancement in Double-Decker Tour Bus, JKBM (Jurnal Konsep Bisnis dan Manajemen), 7(1), 82-93. https://doi.org/10.31289/jkbm.v7i1.4340
5. Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method, Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Bursaport. (2014). Çift katlı tur otobüsü 25 bin kişiye Bursa'yı gezdirdi, https://www.bursaport.com/belediye/cift-katli-tur-otobusu-25-bin-kisiye-bursa-yi-gezdirdi-51469 Erişim Tarihi: 22.04.2025.
7. Fib Haber. (2024). Üstü açık çift katlı otobüsle Nevşehir turu başlıyor, https://www.fibhaber.com/ustu-acik-cift-katli-otobusle-nevsehir-turu-basliyor Erişim Tarihi: 01.05.2025.
8. Gazete Port. (2024). Tek başına İETT damat turizm, https://gazeteport.com/2017/tek-basina-iett-damat-turizm-108367/ Erişim Tarihi: 24.05.2025.

9. Getyourguide. (2025). Antalya; çift katlı otobüs ile şehir turu, https://www.getyourguide.com/tr-tr/antalya-l172/antalya-cift-katli-otobus-ile-sehir-turu-t819691/?ranking_uuid=d8b6897a-826d-406f-a3fa-0667bf139c10 Erişim Tarihi: 22.05.2025.
10. Gökdaş, U. (2024). Osmangazi Belediyesi’nden kadınlara özel kültür gezisi, https://www.gencgazete.net/osmangazi-belediyesinden-kadinlara-ozel-kultur-gezisi Erişim Tarihi: 14.07.2025.
11. Güleryüz. (2021). Tarihçe, https://www.guleryuz.com/guleryuz-tarihce.html Erişim Tarihi: 12.05.2025.
12. Handaru, G., Hastati, D. ve Keke, Y. (2018). Jakarta City Tour: Sightseeing With Double-Decker Bus, Global Research on Sustainable Transport, (147), 384-396. https://10.2991/grost-17.2018.34.
13. Hoylman, B. (2017). Thrown Under the Bus How Lax State Laws for Double-Decker Tour Buses are Endangering the Lives of New Yorkers. New York: State Senate.
14. İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü. (2017). Stratejik Plan 2013-2017. İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
15. İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü. (2022). Stratejik Plan 2018-2022. İstanbul Büyükşehir Belediyesi.
16. Kapadokya’da Turlar. (2025). General, https://kapadokyadaturlar.com/tours/hopon-hopoff-kapadokya-sehir-turu-bilet-fiyatlari/ Erişim Tarihi: 22.05.2025.
17. Kaya, M. (2024). Konya, 100 liraya keşfediliyor, https://bbnhaber.com.tr/konya/konya-100-liraya-kesfediliyor-156157h Erişim Tarihi: 17.03.2025.
18. Konya Büyükşehir Belediyesi. (2020). Şehir turuyla Konya'yı yakından tanıyorlar, https://www.konya.bel.tr/haber/sehir-turuyla-konyayi-yakindan-taniyorlar Erişim Tarihi: 20.03.2025.
19. Kurtoğlu, A. ve Noyan, M. (2014). İstanbul’un 100 Ulaşım Aracı. İBB Kültür AŞ Yayınları.
20. Mimdaporg. (2010). İETT’den feribot yolcusunu uçağa yetiştirecek yeni hizmet: Havabüs, https://mimdap.org/haberler/yettden-feribot-yolcusunu-ucadha-yetithtirecek-yeni-hizmet-havabus/ Erişim Tarihi: 24.05.2025.
21. Ordu Büyükşehir Belediyesi. (2022). Faaliyet Raporu 2021. Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı Strateji, Bütçe, Analiz ve Raporlama Şube Müdürlüğü.
22. Ordu Manşet. (2024). Büyükşehir milyonluk otobüsü çürümeye terk etti, https://www.ordumanset.net/haber-buyuksehir-milyonluk-otobusu-curumeye-terk-etti-19960.html Erişim Tarihi: 15.07.2025.
23. Özcihan. (2016). Üstü açık yazlık gezi otobüsleri, https://www.ozcihan.net/ustu-acik-yazlik-gezi-otobusleri.html Erişim Tarihi: 14.07.2025.
24. Rudjanakanoknad, J. ve Rattanasuwan, P. (2011). Study of Sightseeing Bus Service for Tourists on the Rattanakosin Island in Bangkok, Proceedings of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, (8). https://www.jstage.jst.go.jp/article/eastpro/2011/0/2011_0_165/_pdf Erişim Tarihi: 22.03.2025.
25. Sabah. (2013). Şahinbey'den turizme destek, https://www.sabah.com.tr/guney/2013/07/21/sahinbeyden-turizme-destek Erişim Tarihi: 27.05.2025.