Freshwater Fauna on the Mosaics of Antiocheia ad Orontem: The Mosaic of Fish, Ducks, and Water Lilies from Daphne, Rasim Adalı Area

Öz

In the Roman world, where the Mediterranean was conceptualized as Mare Nostrum, the mosaics of Antiocheia ad Orontem (hereafter Antioch) are distinguished by their rich aquatic iconography. This study focuses on the representation of freshwater fauna and flora, particularly fish, ducks, and water lilies, as seen in the mosaic from the Daphne Rasim Adalı area. In water-rich settlements such as Antioch, Daphne, and Seleucia Pieria, mosaics functioned not only as decorative programs but also as indicators of social status, wealth, and cultural identity. Aquatic creatures depicted in these mosaics draw heavily on Classical traditions, in which water is symbolically associated with life, divinity, and mythological narratives. These depictions, which include fish, ducks, and lotus or water-lily motifs, are part of a visual tradition referred to in iconography as "Nilotic imagery". From the Early Roman period onward, such depictions became increasingly widespread, reflecting an enduring visual vocabulary of nature and abundance. In particular, within Christian architectural contexts and elite domestic villas, representations of animals, natural landscapes, and hunting scenes were reinterpreted, acquiring new theological meanings related to purification, resurrection, and divine creation. Similar iconographic traditions can be observed in the mosaics of Antioch and its surrounding region, as well as in comparable assemblages from Zeugma and Haleplibahçe. These parallels indicate a shared regional artistic language in which freshwater environments were idealized and symbolically charged. In Antioch, water-themed mosaics reached their peak in the 2nd–3rd centuries AD, yet the tradition persisted into the Early Byzantine period, integrating Classical heritage and Christian symbolism within a unified visual culture. It is to this later phase that the comparative material belongs: the mosaics of Antioch and their parallels are generally dated to the 5th–6th centuries AD, while the Mosaic of "Fish, Ducks, and Water Lilies" from the Daphne Rasim Adalı area is dated to the last quarter of the 5th century and the 6th century AD.

Anahtar Kelimeler

• Antioch Mosaics
• Roman Mosaics
• Daphne Mosaics
• Seleucia Pieria Mosaics
• Nilotic Imagery

Freshwater Fauna on the Shores of the Mediterranean—Mare Nostrum: Freshwater Fish in the Mosaics of Antioch

Öz

In der römischen Welt, in der das Mittelmeer als Mare Nostrum konzeptualisiert wurde, zeichnen sich die Mosaiken von Antiochia durch ihre reiche, maritim geprägte Ikonographie aus. Diese Studie untersucht insbesondere die Darstellung der Binnengewässerfauna im Kontext von Süßwasserfischen. In wasserreichen Siedlungen wie Antiochia, Daphne und Seleukeia Pieria wurden Mosaiken nicht nur als ästhetische Elemente, sondern auch als Ausdruck von Status und Wohlstand verstanden. Die in den Mosaiken dargestellten Meeres- und Wasserlebewesen sind größtenteils von der klassischen Mythologie inspiriert; das Meer wird als Quelle des Lebens gemeinsam mit Göttern, mythologischen Wesen und realer Fauna dargestellt. Szenen mit Fischen und Fischfang besitzen sowohl dekorative als auch ökonomische Bedeutungen und spiegeln einen wichtigen Bestandteil des römischen Marktsystems wider. Dank der bei der Mosaikproduktion verwendeten Musterbücher konnten Auftraggeber Kompositionen auswählen, die dem architektonischen Programm ihrer Räume entsprachen. Archäometrische Daten zeigen, dass die in den Mosaiken verwendeten Stein- und Glastesserae aus lokalen Quellen stammen, was auf das Vorhandensein hochentwickelter Werkstätten in der Region hinweist. Diese Produktionstradition, die im 2.–3. Jahrhundert n. Chr. ihren Höhepunkt erreichte, erhielt in der frühbyzantinischen Zeit neue religiöse Bedeutungen, indem sie die reinigende und göttliche Natur des Wassers sowie die sakrale Symbolik des Fisches hervorhob. Zusammenfassend zeigt die Übereinstimmung von Stil, Ikonographie und Material die Existenz der Mosaikschule von Antiochia–Daphne und unterstreicht die vielschichtige Bedeutung des Wasserthemas in der Mittelmeerwelt.

Antiokheia ad Orontem Mozaiklerindeki Tatlı Su Faunası: Daphne, Rasim Adalı Alanından Balıklar, Ördekler ve Nilüferler Mozaiği

Öz

Akdeniz’in “Mare Nostrum” olarak kavramsallaştırıldığı Roma dünyasında, Antiokheia mozaikleri deniz temalı zengin ikonografisiyle dikkat çeker. Bu çalışmada, özellikle tatlı su balıkları bağlamında iç su faunasının temsili ele alınmaktadır. Antiokheia, Daphne ve Seleukia Pieria gibi su kaynakları bakımından zengin yerleşimlerde mozaikler, yalnızca estetik bir unsur değil, aynı zamanda statü ve refah göstergesi olarak değerlendirilmiştir. Mozaiklerde yer alan deniz ve su canlıları çoğunlukla Klasik mitolojiden beslenmekte; deniz, yaşamın kaynağı olarak tanrılar, mitolojik yaratıklar ve gerçek fauna ile birlikte betimlenmektedir. Balık ve balıkçılık sahneleri ise hem dekoratif hem de ekonomik anlamlar taşımakta, Roma pazar sisteminin önemli bir parçasını yansıtmaktadır. Mozaik üretiminde kullanılan desen kitapları sayesinde müşteriler, mekânın mimari programına uygun kompozisyonları seçebilmekteydi. Arkeometrik veriler, mozaiklerde kullanılan taş ve cam tesserae’nin yerel kaynaklardan elde edildiğini ve bölgede gelişmiş atölyelerin varlığını ortaya koymaktadır. MS 2.–3. yüzyıllarda zirveye ulaşan bu üretim geleneği, erken Bizans döneminde yeni dini anlamlar kazanarak suyun arındırıcı ve ilahi yönünü, balığın kutsallığı ile vurgulanmıştır. Sonuç olarak, stil, ikonografi ve malzeme uyumu, Antiokheia–Daphne mozaik okulunun varlığını ve Akdeniz dünyasında su temasının çok katmanlı önemini göstermektedir.

Kaynakça

1. Amiet P. 1981. Amiet, P. – Desroches Noblecourt, C. – Pasquier, F. – Baratte, F. – Metzger, C. (1981). Art in the Ancient World: A Handbook of Styles and Forms. New York: Rizzoli.
2. Aydın M. & Kavşut F. 2021. Aydın, M. & Kavşut, F. (2021). Determination of the Type and Origin of Stone Tessera Used in Antiochian Mosaics, Museum Hotel Example. Journal of Mosaic Research 14, 13–28.
3. Balcou A. 2025. Balcou, A. (2025). La technique de l’emblema et la question des ateliers a la fin de la Republique romaine et l’epoque d’Auguste. Mosaique Antique Bulletin de l’AIEMA 27, 33-64.
4. Balıkçı B. 2020. Balıkçı, B. (2020). Roma İmparatorluk Dönemi’nde Kilikia Bölgesi’ndeki Mozaiklerde Personifikasyon. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Univ. İzmir.
5. Balty J. C. 1977. Balty, J. C. (1977). Mosaiques Antiques de Syrie. Bruxelles: Centre belge de recherches archéologiques à Apamée de Syrie.
6. Bevilacqua L. 2019. Bevilacqua, L. (2019). “Symbolic Aspects of the Mosaics in the Church of the Multiplication of the Loaves and Fishes at Tabgha”. C. Olovsdotter (Ed.), Envisioning Worlds in Late Antique Art. New Perspectives on Abstraction and Symbolism in Late-Roman and Early-Byzantine Visual Culture (c. 300-600), Proceedings of the International Conference, Swedish Research Institute Istanbul, 9-10 May 2013, Berlin-Boston, 208-228.
7. Bingöl O. 2015. Bingöl, O. (2015). Arkeolojik Mimari’de Resim. Ankara: Bilgin Yayınevi.
8. Blanchard-Lemée, M. et al. 1985. Blanchard-Lemée, M. - Balmelle, C. - Prudhomme, R. (1985). Le Décor géométrique de la mosaïque romaine I: répertoire graphique et descriptif des compositions linéaires et isotropes. Paris: Picard.

9. Blanchard-Lemée, M. et al. 2002. Blanchard-Lemée, M. - Balmelle, C. - Prudhomme, R. – Raynaud, M.-P. (1985). Le Décor géométrique de la mosaïque romaine II: Répertoire graphique et descriptif des décors centrés. Paris: Picard.
10. Boardman J. 2016. Boardman, J. (2016). Erken Yunan Vazo Ressamlığı. İstanbul: Homer kitabevi.
11. Boardman J. 2002. Boardman, J. (2002). Kırmızı Figürlü Atina Vazoları. İstanbul: Homer kitabevi.
12. Boardman J. 2003. Boardman, J. (2003). Siyah Figürlü Atina Vazoları. İstanbul: Homer kitabevi.
13. Budde L. 1969-1972. Budde, L. (1969-1972). Antike Mosaiken Kilikien, (Band I-II). Germany: Verlag Aurel Bongers Recklinghausen.
14. Bruneau P. 1984. Bruneau, P. (1984). Les Mosaı̈stes Antiques Avaient-ils des Cahiers de Modèles ?. Revue Archéologique 2, 241-272.
15. Campbell S. 1988. Campbell, S. (1988). The Mosaic of Antioch. Toronto-Ontario: Pontificial Institute of Medieval Studies.
16. Campbell W. A. 1938. Campbell, W. A. (1938). The Fourth and Fifth Seasons of Excavation at Antioch-on-the-Orontes: 1935-1936. American Journal of Archaeology 42 (2), 205-217.
17. Chick J. 2024. Chick, J. (2024). From Wilderness to Paradise: A Sixthe-Century Mosaic Pavement at Qasr el-Lebia in Cyrenaica, Libya. Oxford: Archaeopress.
18. Cimok F. 2000. Cimok, F. (2000). A corpus of Antioch mosaics. İstanbul: A Turizm Yayınları.
19. Çelik Ö. 2021. Çelik, Ö. (2021). İncirli Köyü Martyrium Mozaikleri ve Hatay Mozaikleri Arasındaki Yeri. Journal of Mosaic Research 14, 53-77.
20. De Giorgi A. U. 2018. De Giorgi, A. U. (2018). Ancient Antioch From the Seleucid Era o the Islamic Conquest. Cambridge: Cambridge University Press.
21. Demir A. 2016. Demir, A. (2016). Çağlar içinde Antakya. İstanbul: Dafne Kitap.
22. Demir F. 2021. Demir, F. (2021). Anazarbos Mozaikleri Üzerine Notlar. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30-1, 175-182.
23. Dunbabin K.M. 1999. Dunbabin, K. M. (1999). Mosaics of the Greek and Roman world. Cambridge: Cambridge University Press.
24. Erarslan Ş. 2015. Erarslan, Ş. (2015). Tethys and Thalassa in Mosaic. Art-Sanat, 4/15, 1-13.
25. Faulmann C. 2020. Faulmann, C. (2020). Yazı Kitabı, Çev. I. Arda. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
26. Fyfe T. 1936. Fyfe, T. (1936). Hellenistic Architecture An Introductory Study. Chicago: Ares Publishers.
27. Gardin N. et al. 2014. Gardin N. - Olorenshaw R. – Gardin J. - Klein O. (2014). Larousse Semboller Sözlüğü, Çev. B. Akşit. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
28. Görkay K. 2020a. Görkay, K., (2020a). “Zeugma Roma Dönemi Evlerine Genel Bakış”. K. Görkay (Ed.), Zeugma, İki Dünya Arasında: Yaşamdan Ebediyete Zeugma’da Evler ve Mezarlar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 46-69.
29. Görkay K. 2020b. Görkay, K. (2020b). “Zeugma Roma Evlerindeki Mozaikler”. K. Görkay (Ed.), Zeugma, İki Dünya Arasında: Yaşamdan Ebediyete Zeugma’da Evler ve Mezarlar. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 160-261.
30. Işıklıkaya-Laubscher I. R. 2016. Işıklıkaya-Laubscher, I. R. (2016). Perge mozaik atölyeleri ve Akdeniz Havzası Mozaik Ekolleri İçerisindeki Yeri. Adalya 19, 169–227.
31. Karamut İ. 1997. Karamut, İ. (1997). 1995 Yılı Syedra Antik Kenti Çevre Düzenleme ve Kurtarma Kazısı Çalışmaları. VII. Müze Kurtarma Kazıları Semineri Bildirileri, 49-56.
32. Kenfield S. & Moss C. 2014. Kenfield S. & Moss, C. (2014). “Katalog”. S. Redford (Ed.), Antioch On The Orontes, Early Explorations in the City Of Mosaics. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
33. Kondoleon C. 2000. Kondoleon, C. (2000). Antioch: The Lost Ancient City. Princeton: University Press.
34. Levi D. 1947. Levi, D. (1947). Antioch mosaic pavement (Vol. I–II). Princeton: Princeton University Press.
35. Libanius 1784. Libanius (1784). Monody on the Temple of Apollo at Daphne, Destroyed by Fire. Select Works of Julian 2. Çev. J. Duncombe). https://www.tertullian.org/fathers/libanius_02_16_letters_to_julian.htm (access date: 6.04.2026).
36. Önal M. 2017. Önal, M. (2017). Urfa Edessa Mozaikleri. Zonguldak: Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi.
37. Özdilek B. 2014a. Özdilek, B. (2014a). “Antiokheia Roma Dönemi Mozaikleri”. A. Özfırat & B. Özdilek (Eds.), Arkeoloji Yolculuğunda Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Kalıcı Sergisi. İstanbul: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, 175-195.
38. Özdilek B. 2014b. Özdilek, B. (2014b). “Daphne Kazısı”. A. Özfırat & Ç. Uygun (Eds.). Hatay Arkeolojik Kazı ve Yüzey Araştırmaları. Hatay: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları, 219-250.
39. Özdilek B. 2014c. Özdilek, B. (2014c). “Antiokheia ad Orontem”. A. Özfırat & B. Özdilek (Eds.). Arkeoloji Yolculuğunda Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Kalıcı Sergisi. İstanbul: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, 116.
40. Özdilek B. 2014d. Özdilek, B. (2014d). “Seleukia Pieria”. A. Özfırat & B. Özdilek (Eds.). Arkeoloji Yolculuğunda Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Kalıcı Sergisi. İstanbul: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, 109.
41. Özdilek B. 2014e. Özdilek, B. (2014e). “Roma Dönemi Villası Rekonstrüksiyonu, Daphne Güneş Saati Evi”. A. Özfırat & B. Özdilek (Eds.). Arkeoloji Yolculuğunda Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Kalıcı Sergisi. İstanbul: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, 25.
42. Özdilek B. 2024. Özdilek, B. (2024). Antiokheia Mozaik Sanatı Canlanıyor. Milliyet Arkeoloji 33, 10–11.
43. Özdilek B. 2026. Özdilek, B. (2026). Antakya Mozaik Sanatı Yeniden Canlanıyor: Issos–Epiphaneia Artemis Hamamı’ndaki Avcı Artemis Mozaiği ve Antiokheia Mozaik Okulu’nun Mirası / The Art of Antioch Mosaics Revived: The Hunting Artemis Mosaic in the Baths of Issos–Epiphaneia and the Legacy of the Antioch Mosaic School. All Antioch Mosaics in One Place, Antioch Museum of Art 8, 1-13.
44. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H. O. 2024a. Özdilek, B. & Tıbıkoğlu, H. O. (2024a). New Observations on the Dionysian Scene Mosaic Panels in the House of the Triumph of Dionysus in Daphne–Antiocheia: Iconographic Description of the Periaktos System in the Decorative Architecture of the Theatre Stage Building. Journal of Mosaic Research 17, 119–132.
45. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H. O. 2024b. Özdilek, B. & Tıbıkoğlu, H. O. (2024b). “Le système ‘Periaktos’ dans la mosaïque de la Maison du Triomphe de Dionysos à Daphné”. A. M. Guimier-Sorbets – A. A. Malek – D. Istria – M. Poux (Eds.), La Mosaïque en Contexte. XVe Colloque de l’Association Internationale pour l’Étude de la Mosaïque Antique, Paris, 621–628.
46. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H.O. 2026a. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H.O. (2026a). On the Anatolian Peninsula, by the Shores of Mare Nostrum: Sea, Fishing and Maritime Mythology in the Mosaics of Antioch (Antiokheia ad Orontem). Journal of Mosaic Research 18, (inpress).
47. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H.O. 2026b. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H.O. (2026b). “Maritime Mythology and Iconography in the Mosaics of Antioch At The Hatay Archeology Museum”. N. Berlin & E. Molacek (Eds.). The Davis Museum at Wellesley College Antioch Exhibitions Catalogue, Wellesley, MA: Davis Museum at Wellesley College, 47-64.
48. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H. O. 2026c. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H.O. (2026c). “After the February 6 Earthquake Mosaic Works within the Scope of Diital Heritage Works in Antioch-Hatay”. ASOR Rebuilding Antioch: Collaborative Approaches to the Ancient City, November (19-23), 2025, Boston, 98.
49. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H. O. 2026d. Özdilek B. & Tıbıkoğlu H.O. (2026c). The The Newly Discovered September/Grape Treading and Wine Production Panel in the Agricultural Activities and Zodaic Themed Calendar Mosaic of Issos Epiphaneia Stoa. Cedrus 14, (inpress).
50. Özşahin E. & Kaymaz Ç. K. 2014. Özşahin, E. & Kaymaz, Ç. K., (2014). “Coğrafi Bir Değerlendirme: Amik Ovası (Hatay) Höyükleri”. A. Özfırat & Ç. Uygun (Eds.), Uluslararası Çağlar Boyunca Hatay ve Çevresi Arkeolojisi Sempozyum Bildirileri. Hatay, Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları, 29-42.
51. Öztürk Ö. 2009. Öztürk Ö. (2009). Folklor ve Mitoloji Sözlüğü. Ankara: Phoenix.
52. Pisapia S. & Stefani G. 2025. Pisapia, S. & Stefani, G., (2025). Emblemata in Campania. Mosaique Antique Bulletin de l’AIEMA 27, 65-148.
53. Rumscheid F. 1994. Rumscheid, F., (1994). Zur Kleinasiatischen Bauornamentik Des Hellenismus. Mainz am Rhein: Verlag Philipp Von Zabern.
54. Sales- Meyer F. 2016. Sales, Meyer, F. (2016). A Handbook of Ornament. İstanbul: Arkeo Pera.
55. Smith T. G. 2003. Smith, T. G. (2003). Vitruvius on Architecture. New York: The Monacelli Press.
56. Stillwell R. 1961. Stillwell, R. (1961). Houses of Antioch. Dumbarton Oaks Papers 15, 45-57.
57. Strudwick 2006. Strudwick, N. (1961). Masterpieces of Ancient Egypt, The British Museum, The Trustses of the British Museum. London: British Museum Press.
58. Tıbıkoğlu H. O. & Özdilek B. 2022. Tıbıkoğlu, H. O. & Özdilek, B. (2022). Modern Bir Hatay (Antiocheia) Mozaiği ‘Ortak Varoluş’-I. Journal of Mosaic Research 15, 433-458.
59. Tıbıkoğlu H. O. & Özdilek B. 2024. Tıbıkoğlu, H. O. & Özdilek, B. (2024). Re-evaluation of the Mosaics of the Artemis Bath of Issos-Epiphaneia, Conservation and Exhibition Project. Journal of Mosaic Research 17, 263-300.
60. Tıbıkoğlu H. O. & Özdilek B. 2026. Tıbıkoğlu H.O. &Özdilek B. (2026). “The Mosaics of Epiphaneia (Issos)”. N. Berlin & E. Molacek (Eds.). The Davis Museum at Wellesley College Antioch Exhibitions Catalogue, Wellesley, MA: Davis Museum at Wellesley College, 65-84.
61. Topaloğlu Y. 2024. Topaloğlu, Y. (2024). Production Techniques of Mosaics in Pamphylia, Cilicia and Northern Syria. Phaselis 10, 67-78.
62. Toynbee J. M. C. 1982. Toynbee, J. M. C. (1982). Animals in Roman Life and Art. Ithaca, New York: Cornell University Press.
63. Tülek F. 2004. Tülek, F. (2004). Late Roman/Early Byzantine floor mosaics of Cilicia. Unpublished PhD thesis, University of Illinois at Urbana-Champaign.
64. Tülek F. 2018. Tülek, F. (2018). “Kilikia Aşk Öyküleri Mozaikte İmgelenmiş Antik Yazın”. İ. Delemen – S. Çokay-Kepçe – A. Özdizbay – Ö. Turak (Eds.), Euergetes: Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı. Antalya: AKMED.
65. Üney S. 2015. Üney, S. (2015). Haleplibahçe Mozaikleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Univ. İzmir.