Kharites (Üç Güzeller) ve Tarihin İlk Güzellik Yarışması: Kyzikos Kabartması ile Pompeii Freskosu Üzerine Yeni Değerlendirmeler

Öz

Bu çalışmada, Klasik arkeoloji literatüründe ayrıntılı biçimde araştırılmış iki konu – Kharitler (Üç Güzeller) betimlemeleri ile tarihin ilk güzellik yarışması olarak bilinen Paris’in Yargısı (Paridis Iudicium) – yeni sorular ve kronolojik öneriler eşliğinde yeniden değerlendirilmektedir. İlk bölümde, Kyzikos kökenli olup Bandırma Arkeoloji Müzesi’nde korunan Kharitler kabartması ele alınmakta; kabartmanın iki yanındaki kanatlı erkek figürlerinin, alışılagelmiş Eros tanımlamasının aksine, üzerlerindeki Zephyros yazıtı ve alt yazıttaki “iyi yolculuklar” dileği doğrultusunda rüzgâr kişileştirmeleri olduğu ve eserin Aphrodite Euploia kültüyle bağlantılı bir denizci adağı olabileceği önerilmektedir. Figürlerin Geç Hellenistik üslup özellikleri ile adak yazıtının Roma Dönemi harf karakterleri arasındaki gerilim tartışılmakta; kabartmanın Hadrianus Dönemi klasisizmi çerçevesinde üretilmiş olabileceği olasılığı üzerinde durulmaktadır. Ayrıca Beroia kökenli bronz genç kız yontusu ve Kallimakhos’un tanıklığından hareketle, standart çıplak Kharitler yontu grubunun ilk örneğinin Erken Hellenistik Döneme kadar geri gidebileceği ileri sürülmektedir. İkinci bölümde, Pompei kökenli bir duvar resmi üzerinden Paris’in Yargısı sahnesinin ikonografisi çözümlenmekte ve konunun Hendrick van Balen ile George Barbier’in yapıtları üzerinden Avrupa resim sanatındaki alımlanması izlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Aphrodite
• Üç Güzeller
• Kyzikos
• Aphrodite Euploia
• Paris'in Yargısı
• İkonografi ve Kronoloji

Etik Beyan

Bu makalenin İngilizce Genişletilmiş Özet (Extended Summary) bölümü Anthropic Claude (Sonnet) yapay zeka aracı kullanılarak detaylandırılmıştır. Aracın kullanım kapsamı; dil düzenleme, terminolojik tutarlılık kontrolü ve TR-EN argüman hizalamasıyla sınırlıdır. Bu makalede yer alan metin yazar(lar) tarafından hazırlanmış olup, kullanılan görsellerin temini ve kullanım izinlerine ilişkin sorumluluk da yazar(lar)a aittir. Makalenin içeriğinden, kullanılan görsellerden, telif haklarından ve doğabilecek her türlü etik ihlalden yazar(lar) sorumludur.

Teşekkür

Çalışmamıza her türlü yardımda bulunan sayın M. Adak (Antalya), Ch. Özgan’a ve A. Tercanlıoğlu’na (Bandırma) içtenlikle teşekkür ederiz.

The Kharites (Three Graces) and the First Beauty Contest in History: A Reassessment of the Kyzikos Relief and the Pompeii Fresco

Öz

This study re-examines two subjects that have been extensively investigated in the literature of Classical Archaeology—the representations of the Kharites (Three Graces) and the Judgement of Paris (Paridis Iudicium), traditionally regarded as the first beauty contest in history—by introducing new questions and chronological proposals. The first section focuses on the relief of the Kharites from Kyzikos, now housed in the Bandırma Archaeological Museum. Contrary to the conventional identification of the winged male figures flanking the relief as Erotes, it is proposed that, in light of the inscription naming Zephyros and the dedicatory formula wishing “good voyages,” these figures should instead be interpreted as personifications of the winds, and that the relief itself may have functioned as a sailor’s votive offering associated with the cult of Aphrodite Euploia. The tension between the Late Hellenistic stylistic features of the figures and the Roman-period letterforms of the dedicatory inscription is discussed, with particular consideration given to the possibility that the relief was produced within the context of Hadrianic classicism. Furthermore, on the basis of the bronze statue of a young woman from Beroia and the testimony of Kallimachos, it is suggested that the archetype of the standard sculptural group of the nude Kharites may date as far back as the Early Hellenistic Period. The second section analyses the iconography of the Judgement of Paris through a wall painting from Pompeii and traces the reception of the subject in European painting through works by Hendrick van Balen and George Barbier.

Anahtar Kelimeler

• Aphrodite
• Kharites
• Kyzikos
• Aphrodite Euploia
• İkonografi ve Kronoloji
• Judgement of Paris
• Iconography and Chronology

Etik Beyan

The English Extended Summary section of this article was elaborated using Anthropic’s Claude (Sonnet) artificial intelligence tool. The tool’s use was limited to language editing, terminological consistency checks, and Turkish–English argument alignment. The text of this article has been prepared by the author(s), who are also responsible for obtaining and ensuring the appropriate use of all visual materials included in the article. The author(s) bear full responsibility for the content of the article, the use of images, copyright matters, and any potential ethical violations.

Teşekkür

We sincerely thank Mr. M. Adak (Antalya), Ch. Özgan, and A. Tercanlıoğlu (Bandırma) for their invaluable assistance with this small study.

Kaynakça

1. Antik Kaynaklar
2. Hom. Il. (= Homeros, İlyada) Homeros, İlyada (Çev. A. Erhat & A. Kadir). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1993. Metin: Homeri Ilias (Ed. T. W. Allen). Oxford: Clarendon Press, 1931.
3. Hom. Od. (= Homeros, Odysseia) Homeros, Odysseia (Çev. A. Erhat & A. Kadir). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1994. Metin: Homeri Odyssea (Ed. P. von der Mühll). Basel: Helbing & Lichtenhahn, 1962.
4. Hes. Theog. (= Hesiodos, Theogonia) Hesiodos, Theogonia (Çev. S. Eyuboğlu & A. Erhat). Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1991. Metin: Hesiodi Theogonia (Ed. M. L. West). Oxford: Clarendon Press, 1966.
5. Paus. (= Pausanias, Hellados Periegesis) Pausanias, Description of Greece (Trans. W. H. S. Jones), 5 vols. (Loeb Classical Library). Cambridge, MA: Harvard University Press, 1918–1935.
6. Strab. (= Strabon, Geographika) Strabon, Geography (Trans. H. L. Jones), 8 vols. (Loeb Classical Library). Cambridge, MA: Harvard University Press, 1917–1932.
7. Modern Kaynaklar
8. Andreae B. & Kyrieleis H. 1975. Andreae, B. & Kyrieleis, H. (1975). Neue Forschungen in Pompeji. Aurel Bongers.

9. Balil A. 1958. Balil, A. (1958). El mosaico de «Las Tres Gracias» de Barcelona. Archivo Español de Arqueología 31, 63–95.
10. Barral Altet 1978. Barral Altet (1978). Les Mosaïques Romaines et Médiévales de la Regio Laietana, 44–45.
11. Becatti G. 1937. Becatti, G. (1937). Le tre Grazie. Bullettino della Commissione Archeologica Comunale di Roma 65, 41–60.
12. Brody L. R. 1992. Brody, L. R. (1992). The Iconography and Cult of the Aphrodite of Aphrodisias. Leuven.
13. Brody L. R. 2007. Brody, L. R. (2007). Aphrodisias III: The Aphrodite of Aphrodisias. Mainz.
14. Budde L. 1972. Budde, L. (1972). Antike Mosaiken in Kilikien, Band II. Recklinghausen: Aurel Bongers.
15. Clairmont C. 1952. Clairmont, C. (1952). Das Parisurteil in der antiken Kunst. Zürich.
16. Coldstream J. N. 1968. Coldstream, J. N. (1968). Greek Geometric Pottery. London.
17. Dawkins R. M. 1929. Dawkins, R. M. (1929). The Sanctuary of Artemis Orthia at Sparta (JHS Suppl. 5), 214–215.
18. Doksanaltı E. 2020. Doksanaltı, E. (2020). “Knidos”. In Olivier C. Henry & Ayşe Belgin-Henry (Eds.), Karyalılar: Denizcilerden Kent Kuruculara. İstanbul: YKY, 378–391.
19. Erim K. T. 1986. Erim, K. T. (1986). Aphrodisias, City of Venus Aphrodite. New York: Facts on File.
20. Ertüzün R. M. 1991. Ertüzün, R. M. (1991). Erdek Kyzikos, Argonautlar ve Kharitler. Ankara.
21. Escher 1899. Escher (1899). Charites. Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft 6, 2150–2168.
22. Geominy W. 2007. Geominy, W. (2007). Die Geschichte der antiken Bildhauerkunst III. Philipp von Zabern.
23. Greifenhagen A. 1958. Greifenhagen, A. (1958). Das Mädchen von Beroia. Walter Dorn Verlag Bremen.
24. Hampe R. 1981. Hampe, R. (1981). “Alexandros – Paris”. In Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae I, 494–529.
25. Harrison E. B. 1965. Harrison, E. B. (1965). The Athenian Agora XI: Archaic and Archaistic Sculpture. Princeton.
26. Harrison E. B. 1986. Harrison, E. B. (1986). Charites. Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae III(1). Zürich & München: Artemis Verlag.
27. Hasluck F. W. 1904. Hasluck, F. W. (1904). Unpublished Inscriptions from Cyzicus Neighbourhood. The Journal of Hellenic Studies 24, 20–40.
28. Hesiodos 1991. Hesiodos (1991). Theogonia (Çev. S. Eyuboğlu & A. Erhat). Ankara.
29. Himmelmann N. 1958. Himmelmann, N. (1958). Marburger Winckelmann-Programm, 1–8.
30. Homeros 1993. Homeros (1993). İlyada (Çev. A. Erhat & A. Kadir). İstanbul.
31. Homeros 1994. Homeros (1994). Odysseia (Çev. A. Erhat & A. Kadir). İstanbul.
32. Hunger H. 1959. Hunger, H. (1959). Lexikon der griechischen und römischen Mythologie. Rowohlt.
33. Hunger H. 1974. Hunger, H. (1974). Lexikon der griechischen und römischen Mythologie (6. baskıdan kısaltılmış cep baskısı). Reinbek bei Hamburg: Rowohlt.
34. Imhoof-Blumer F. 1908. Imhoof-Blumer, F. (1908). Nymphen und Chariten auf griechischen Münzen. Hestia/Athen.
35. Işık C. 2020. Işık, C. (2020). “Geride Bırakılan 50 Yılın Arkeolojiye Kazandırdığı İlkleri ile Kaunos”. In Olivier C. Henry & Ayşe Belgin-Henry (Eds.), Karyalılar: Denizcilerden Kent Kuruculara. İstanbul: YKY, 408–429.
36. İnan J. 1975. İnan, J. (1975). Side’nin Roma Devri Heykeltıraşlığı. Ankara.
37. Koçhan N. 2011. Koçhan, N. (2011). Kyzikos Tarihi ve Mimari Kalıntıları. Bursa: Renkvizyon Ofset Form Matbaacılık.
38. Koçhan N. et al. 2019. Koçhan, N. & Gündoğan, S. & Tercanlıoğlu, A. (2019). Bandırma Müzesin’deki Kharitler Kabartmasının Yeniden Değerlendirilmesi. In V. Keleş et al. (Eds.), Cevat Başaran’a 60. Yaş Armağanı. Bilgin Kültür Sanat, 657–672.
39. Kossatz-Deissmann A. 1994. Kossatz-Deissmann, A. (1994). Paridis Iudicium. Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae VII(1), 176–188.
40. Kraus Th. 1960. Kraus, Th. (1960). Hekate. Studien zu Wesen und Bild der Göttin in Kleinasien und Griechenland. Heidelberg.
41. Lullies R. 1948. Lullies, R. (1948). Zur Drei-Grazien-Gruppe. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts I, 45–52.
42. Machaira B. 2019. Machaira, B. (2019). Ellenistika Glypta tes Rhodou. Academy of Athens.
43. Milleker E. J. 1988. Milleker, E. J. (1988). The Graces on a Roman Relief Mirror. Metropolitan Museum Journal 23, 69–81.
44. Möbius H. & Pfuhl E. 1979. Möbius, H. & Pfuhl, E. (1979). Die ostgriechischen Grabreliefs II. Mainz am Rhein: Verlag Philipp von Zabern.
45. Murray A. S. 1899. Murray, A. S. (1899). Greek Terracotta Statuettes. Macmillan.
46. Özgan R. 1999. Özgan, R. (1999). Die Skulpturen von Stratonikeia. Asia Minor Studien 32. GmbH.
47. Özgan R. 2016. Özgan, R. (2016). Hellenistik Devir Heykeltıraşlığı II. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
48. Paribeni E. 1958. Paribeni, E. (1958). Catalogo delle sculture di Cirene; statue e rilievi di carattere religioso. Roma: L’Erma di Bretschneider.
49. Reinhardt K. 1938. Reinhardt, K. (1938). Das Parisurteil. Vittorio Klostermann.
50. Reinsberg C. 2006. Reinsberg, C. (2006). Vita Romana-Sarkophage. Die Sarkophage mit Darstellungen aus dem Menschenleben. Die antiken Sarkophagreliefs I, Teil 3. Berlin.
51. Schefold K. 1957. Schefold, K. (1957). Die Wände Pompejis. De Gruyter.
52. Schuchhardt W.-H. 1936. Schuchhardt, W.-H. (1936). Das badende Mädchen im Münchner Antiquarium. Die Antike 12, 84–106.
53. Schwarzenberg E. 1966. Schwarzenberg, E. (1966). Die Grazien. Bonn: Rudolf Habelt Verlag.
54. Schwertheim E. 1980. Schwertheim, E. (1980). Die Inschriften von Kyzikos und Umgebung I (İK 18). Bonn: Rudolf Habelt Verlag.
55. Sichtermann H. 1986. Sichtermann, H. (1986). Gratiae. Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae III(1), 203–210.
56. Sichtermann H. 1992. Sichtermann, H. (1992). Die mythologischen Sarkophage, Teil 2: Apollon bis Grazien.
57. Stauber J. 2022. Stauber, J. (2022). Repertorium der griechischen und lateinischen Inschriften aus Mysien, Teil 1. Austrian Academy of Sciences Press.
58. Trillmich W. 1983. Trillmich, W. (1983). Die Charitengruppe als Grabrelief und Kneipenschild. Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts 98, 311–349.
59. Vorster Ch. 2007. Vorster, Ch. (2007). Die Geschichte der antiken Bildhauerkunst, Bd. 3. P. von Zabern.