“Bülbül” Mazmunu Etrafında Üç Şiirin Karşılaştırması

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 20, 51 - 64, 31.12.2025

Samet Hekimoğlu

Öz

Bülbül mazmunu geleneksel divan şiirinde çokça kullanılan metaforlar arasında yer alır. Bülbülün yanında genellikle aşk-maşuk ilişkisi bağlamında gül mazmunu kullanılır. Bu yönüyle bülbül güle âşık olan ve ona kavuşmak için gülün başında dertli bir şekilde feryat edip öten aşığı temsil eder. İncelememizde yer alan üç şiirde bülbül mazmunu bu geleneksel kullanıma uygun biçimde ele alınmış olmasına rağmen bazı yönlerden farklılaşmalar görülür. Her üç şair, şiirlerinde bülbül üzerinden kendi acı ve ıstıraplarını ifade ederler. Bu durum Recâizâde Mahmut Ekrem’de gurbetteki vatan hasreti, Mehmet Âkif’te vatanın işgali üzerine duyulan elemin bülbüle sitemli bir ifadesi, Ahmet Haşim de ise imparatorluğun çöküşüne denk gelen hazan mevsimini andıran devrin savrulan gülüne karşı bülbülle dertleşme halini alır. Bu incelememizde her üç şiirin ortak bir metafor olan bülbül üzerinden ortak ve farklı yönlerini ortaya koyacağız.

Anahtar Kelimeler

Mazmun , Bülbül , Karşılaştırma , Recâizâde Mahmut Ekrem , Mehmet Âkif , Ahmet Haşim.

A Comparative Study of Three Poems on the ‘Nightingale’ Conceit

Öz

The nightingale metaphor is among the most frequently used metaphors in traditional Divan poetry. The rose metaphor is often used alongside the nightingale in the context of the love-beloved relationship. In this respect, the nightingale represents a lover who falls in love with the rose and cries and sings anguishedly over it in an attempt to reunite with it. Although the nightingale metaphor is employed in accordance with this traditional usage in the three poems included in our analysis, there are some differences. All three poets express their own pain and suffering through the nightingale in their poems. This takes the form of longing for their homeland while abroad in Recâizâde Mahmut Ekrem, a reproachful expression to the nightingale of grief over the occupation of the homeland in Mehmet Âkif, and a communion with the nightingale about the scattered rose of the autumn season, which coincides with the collapse of the empire, in Ahmet Haşim. In this analysis, we will reveal the common and different aspects of all three poems through the common metaphor of the nightingale.

Anahtar Kelimeler

Concept , Nightingale , Comparison , Recâizâde Mahmut Ekrem , Mehmet Akif , Ahmet Haşim.

Kaynakça

• Akay, H. (2016). Doğrandıkça artan ekmek. Şule Yayınları.
• Akün, Ö. F. (1994). Divan edebiyatı. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.
• Atay, S. (2021). Üstat Ekrem. Hece Yayınları.
• Durkaya, H. (2013). Metinlerarasılık ve karşılaştırmalı edebiyat bağlamında bülbül mazmunu ve Mehmet Akif Ersoy’un “Bülbül” şiiri. Turkish Studies, 847–856.
• Ekrem, R. M. (2019). Şiirler: Nağme-i Seher, Yâdigâr-ı Şebâb, Zemzemeler, Nefrîn ve Dağınık Şiirler. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
• Ersoy, M. Â. (2014). Gölgeler. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Gökçek, F. (2014). Mehmet Âkif’in şiir dünyası. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Haşim, A. (1981). Bize göre. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Haşim, A. (2016). Bütün şiirleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Okay, O. (2015). Mehmed Âkif: Kalabalıklarda bir yalnız adam. Dergâh Yayınları.
• Ögeyik, M. (2008). Metinlerarasılık ve yazın eğitimi. Ankara: Anı Yayınları.
• Özgül, M. K. (2015). Yenişehirli Avni Bey. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Şentürk, A. A. (2017). Osmanlı şiir kılavuzu. İstanbul: Osmanlı Edebiyatı Araştırma Merkezi.
• Törenek, M. (2000). Recaizâde Mahmut Ekrem’in “Bülbül” redifli şiiri ve ona yazılan nazireler. A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 173.