A Cultural-Linguistic Perspective on Traditional Uzbek Active Games

Öz

In the first quarter of the 21st century, the field of cultural linguistics emerged in Uzbek linguistics. The main purpose of this field is to examine the language in relation to cultural categories. Language units that reflect the national thought of the people, such as proverbs, riddles, idioms, stock expressions, metaphors, common names, and folklore texts, constitute the basic research object of cultural linguistics studies. Significant studies have been conducted in Uzbek linguistics to examine the language system with a cultural linguistic approach. Uzbek children's games clearly reflect the mindset of the Uzbek people, their perception of the world, and the ancient traces of their national values. This article was written to clarify these issues and examines the content of one of the traditional Uzbek game types, dynamic games, from a cultural-linguistic perspective. The article attempts to dwell on the role of the language units that give names to traditional dynamic games in forming the linguistic landscape of the world, the integrative aspects of these names with the world, cultural-linguistic codes, and some cultural-linguistic features of the language of such games, including the reflection of national values in the language depending on the purpose of such games. The study classified the names of traditional Uzbek action games semantically and revealed that words representing events, objects, features, and actions were used based on linguistic materials taken from Uzbek folk games. In addition, it was proven that the values important for the representatives of the cultural linguistic community were reflected in the content of Uzbek national action games and gained a cultural linguistic meaning based on the content of certain games. For this reason, it was revealed based on the content of some games that axiological linguistics, considered a branch of cultural linguistics, could serve as material.

Anahtar Kelimeler

• traditional Uzbek games
• children’s games
• cultural-linguistics
• active games

GELENEKSEL ÖZBEK HAREKETLI OYUNLARINA KÜLTÜRDILBILIMSEL BAKIŞ

Öz

21. yüzyılın ilk çeyreğinde Özbek dil biliminde kültürdilbilimi alanı oluşmuştur. Bu alanın temel amacı dili kültürel kategorilerle bağlantılı olarak incelemektir. Atasözleri, bilmeceler, deyimler, kalıp ifadeler, mecazlar, yaygın isimler, folklor metinleri gibi halkın milli düşünce durumunu yansıtan dil birimleri, kültürdilbilimi çalışmalarının temel araştırma nesnesini oluşturmaktadır. Özbek dil biliminde dil sistemini kültürdilbilimsel bir yaklaşımla incelemeye yönelik önemli çalışmaların yapıldığını söylemek gerekir. Özbek çocuk oyunları Özbek halkının düşünce tarzını, dünyayı algılama biçimini ve milli değerlerinin kadim izlerini açık bir şekilde yansıtmaktadır. Bu makale bu konuları açıklığa kavuşturmak için yazılmış olup geleneksel Özbek oyun türlerinden biri olan hareketli oyunlarının içeriğini kültürdilbilimsel açıdan ele almaktadır. Makalede geleneksel hareketli oyunlara isim veren dil birimlerinin, dünyanın dilsel manzarasını oluşturmadaki rolü, bu adların dünyayla bütünleyici yönleri, kültürdilbilimsel kodlar ve bu tür oyunların amacına bağlı olarak ulusal değerlerin dile yansıması da dahil olmak üzere, bu tür oyunların dilinin bazı kültürdilbilimsel özellikleri üzerinde durmaya çalışıldı. Çalışmada geleneksel Özbek hareketli oyunlarının adlarının anlamsal sınıflandırması yapılmış ve Özbek halk oyunlarından alınan dilsel materyallerden hareketle olay, nesne, özellik ve eylemleri temsil eden sözcüklere başvurulduğu ortaya konulmuştur. Ayrıca kültürdilbilim topluluğunun temsilcileri için önemli olan değerlerin Özbek milli hareket oyunlarının içeriğine yansıdığı ve kültürdilbilimsel bir anlam kazandığı belirli oyunların içeriğinden yola çıkılarak kanıtlanmıştır. Bu sebeple kültürdilbilim dallarından biri olarak kabul edilen aksiyolojik dilbilimin malzemesi olabileceği bazı oyunların içeriğine dayalı olarak ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• geleneksel Özbek oyunları
• çocuk oyunları
• kültürdilbilim
• hareketli oyunlar

Kaynakça

1. “Halk Oyınları” Özbekistan Namaddi Medeni Mirası, 14.07.2024, www.http://ich.uz/uz/ich-of-uzbekistan/national-list/domain-2/350-folk-games
2. Felsefe Kamusî Lügat. Özbekistan Feylesuflari Millî Cemiyeti, 2004.
3. Gudkov, Dmitry B. ve Kovshova, Maria L. Telesniy Kod Russkoy Kulturi. Gnozis, 2007.
4. Hocayev, F., Rahimkulov, K., Nigmanov B. Sport ve Hareketli Oyınlar Okıtış Metodikasi. TDPU, 2008.
5. Hudoyberganova, Durdona. Lingvokulturologiya Terminlerining Kıskaça İzahli Lügati. Turon Zamin Ziyo, 2015.
6. Hudoyberganova, Durdona. Zamanevî Tilşünaslik Terminlerining İzahli Lügati. Bookmany Print, 2024.
7. Kononenko, B. I. Bolşoy Tolkoviy Slovar po Kulturologii. Veche, 2003.
8. Krasnih, V. V. “Kodi i Etaloni Kulturi (Priglasheniye k Razgovoru)”. Yazik, Soznaniye, Kommunikatsiya. Sbornik Statey. Maks Press, 2001, ss. 5-21.

9. Krasnobayeva-Chernaya, J. V. “Prostranstvenniy Kod Kulturi Tsennostoy Kartini Mira (na materiale russkoy, ukrainskoy, angliyskoy i nemetskoy grazelogii)”. Sibirskiy Filologiçeskiy Jurnal, sy. 4, 2018, ss. 169-180.
10. Mardonova, Guljahon. Özbek Millî Oyınları. Bookmany Print, 2022.
11. Maslova, V. A. “Duhovniy Kod s Pozitsii Lingvokulturologii: Yedinitsa Sakralnogo i Svetskogo”, Metafizika, c. 4, s. 2, 2016, ss. 78-97.
12. Rahimkulov, Karimjon. Millî Hareketli Oyınlar: Okuv Kollanma. Tefekkür Bostanı, 2012.
13. Sabitova, Zinaida K. Lingvokulturologiya: Uçebnik. Nauka, 2013.
14. Teliya, Veronika N. Bolşoy Frazeologiçeskiy Slovar Ruskkogo Yazika. AST Press, 2006.
15. Usmonhocayev, T., Hocayev, F. 1001 Oyın. Malaka Oshirish Instituti, 1990.
16. Usmonhocayev, T., Meliyev, H. Millî Hareketli Oyınlar. TDPU, 2000.