OĞUZ ATAY’IN “BEYAZ MANTOLU ADAM” HİKÂYESİNDE MEKÂNSAL ÖGELER OLARAK NESNELER

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 12, 39 - 55, 29.12.2025

İlknur Aysan

Öz

Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken adlı hikâye kitabı, 1970’ler Türkiye’sinin bireysel bunalımlarını modernist anlatı teknikleriyle bir araya getiren özgün ve öncü bir eserdir. Atay, modern hayatın birey üzerindeki yıkıcı etkilerini; mekân, zaman, nesne ve dil ekseninde kurguladığı anlatı evreniyle hikâye karakterlerinin iç dünyalarını iç içe işleyerek görünür kılar. Bu kurgulama tekniğiyle dönemin toplumsal, psikolojik ve felsefi sorunlarını da metne dönüştürmüş olur. Atay, Korkuyu Beklerken adlı kitabında hikâyelerini birbirinden bağımsız kurgular gibi görünür ancak hepsini ortak bir yapıda bir araya getirir. Bu kitapta yer alan hikâyelerde mekân ve nesne imgeleri; karakterlerin iç dünyasının yalnızca birer yansıması değil; aynı zamanda onların duygu durumlarını, zihinsel çatışmalarını ve bilinçaltı süreçlerini açığa çıkaran anlatısal araçlardır.
Kitabın ilk hikâyesi “Beyaz Mantolu Adam” hikâyesindeki yersizleşme hissi, karakterin bulunduğu mekânla kuramadığı bağ üzerinden somutlaşırken nesneler hafızanın hem taşıyıcısı hem de bozucusu olarak işlev görür. Literatürde bu hikâye üzerine birçok makale kaleme alınmış, beyaz mantonun simgesel değeri çokça tartışılmış olsa da hikâyedeki diğer nesneler üzerine ayrıntılı bir inceleme yapılmamıştır. Bu çalışma, metin merkezli bir çözümleme yöntemiyle hikâyedeki mekânsal ögeler olarak nesnelerin anlatı içindeki temsil gücünü değerlendirmekte; modern bireyin parçalanma ve korku deneyimlerinin bu imgeler aracılığıyla nasıl kurgulandığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Oğuz Atay , Korkuyu Beklerken , Beyaz Mantolu Adam , toplumsal yabancılaşma , mekânsal imge.

Objects as Spatial Elements in Oğuz Atay's “The Man in the White Coat” Story

Öz

Oğuz Atay's short story collection Waiting for Fear is an original and pioneering work that combines the individual crises of 1970s Turkey with modernist narrative techniques. Atay reveals the destructive effects of modern life on the individual by interweaving the inner worlds of his characters within a narrative universe constructed around the axes of space, time, objects, and language. Through this technique of construction, he also transforms the social, psychological, and philosophical problems of the period into text. In his book Waiting for Fear, Atay presents his stories as seemingly independent narratives but brings them together under a common structure. In the stories in this book, images of space and objects are not merely reflections of the characters' inner worlds; they are also narrative tools that reveal their emotional states, mental conflicts, and subconscious processes.
The sense of displacement in the first story of the book, “The Man in the White Coat,” materializes through the character's inability to connect with his surroundings, while objects function as both carriers and disruptors of memory. Although many articles have been written about this story in the literature, and the symbolic value of the white coat has been widely discussed, no detailed analysis has been made of the other objects in the story. This study evaluates the representational power of objects as spatial elements in the narrative using a text-centered analysis method, revealing how the modern individual's experiences of fragmentation and fear are constructed through these images.

Anahtar Kelimeler

: Oğuz Atay , Korkuyu Beklerken , Beyaz mantolu Adam , social alienation , spatial imagery.

Kaynakça

• Atay, Oğuz. Korkuyu Beklerken. İletişim Yayınları, 2023.
• Bulut, Yusuf. “Oğuz Atay'ın Roman ve Öykülerinde Eşya-İnsan İlişkisi”. (Yüksek Lisans Tezi). Siirt Üniversitesi, 2023.
• Calvino, Italo. Amerika Dersleri, Gelecek Bin Yıl İçin Altı Öneri. Çev. Kemal Atakay. Can Yayınları, 1994.
• Ecevit, Yıldız. Oğuz Atay'da Aydın Olgusu. Ara Yayıncılık, 1989.
• Ecevit, Yıldız. Kurmaca Bir Dünyada. İletişim Yayınları, 2013.
• Ecevit, Yıldız. "Ben Buradayım…”. İletişim Yayınları, 2014.
• Erbil, Çağla A. “‘Beyaz Mantolu Adam’ Öyküsünde Ötekileştirmenin Görünümleri.” Edebi Eleştiri Dergisi, Ekim 2022, ss. 133-141.
• Evat, Yılmaz. “İnsan Ve Herkes Bağlamında: Beyaz Mantolu Adam.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Ağustos 2018, ss. 70-74.
• Gülsoy, Murat. 602. Gece Kendini Fark Eden Hikâye. Can Sanat Yayınları, 2021.
• Kandemir, Mecnun. “Kara mizah, anti-kahraman ve bir inceleme: ‘Beyaz Mantolu Adam’ ”, Turkish Studies. 2024, ss. 1051-1068.
• Kaplan, Yasir İslam. “Oğuz Atay’ın Eserlerinde Mesiyanik Umutlar: Tutunamayanlar ve “Beyaz Mantolu Adam”da İsa Peygamberin Temsilleri”.(Yüksek Lisans Tezi). Boğaziçi Üniversitesi, 2019.
• Kurucu, Nesligül. “Oğuz Atay’ın Öykülerindeki Bireyin Eşyaya Yabancılaşması”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları, 2021, ss. 185-198.
• Moran, Berna. Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 2. İletişim Yayınları, 2001.
• Sakallı, Fatih. “Tutunamayanların Hikâyeleri 'Korkuyu Beklerken'”, Journal of Turkish Studies, Winter 2011, ss. 1713-1725.
• Sazyek, Hakan. “Yusuf Atılgan'ın Aylak Adam'ı C.” Kitap-lık Dergisi, 2010, ss. 64-78.
• Soy, Esra. “Günah Keçisi Olarak Oğuz Atay’ın Anti-Kahramanı: ‘Beyaz Mantolu Adam’”. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Aralık 2022, ss. 17-195.
• Şahin, Veysel. “Oğuz Atay’ın Romanlarında Toplumsal Yabancılaşma.” Turkish Studies, Summer 2013, ss. 2313-2322.
• Türkmenoğlu, Sevgül. “Yabancılaşma Bağlamında Bir “Tutunamayan” Kahraman: Beyaz Mantolu Adam.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, Temmuz 2020, ss. 1232-1239.
• Ustaoğlu, Eda. “Renklerin İnsan Yaşamındaki Yeri”. (Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, 2007.
• Yöner, Ferhat. “Bir “Örnek Okur” Tahlili Olarak Oğuz Atay’ın “Beyaz Mantolu Adam” Hikâyesi.” Uluslararası Sosyan Bilimler Dergisi, 2021, ss. 59-72.