BEYOND NUMBERS: IN-DEPTH ANALYSIS OF THE ACCOUNTING PROFESSION IN TURKIYE

Öz

This study examines the key challenges faced by certified public accountants and sworn-in certified public accountants in Turkiye. Using a qualitative approach, data were collected anonymously from 1071 professionals through open-ended questions, without gathering demographic information. The responses were analyzed using natural language processing, sentiment analysis, and topic modeling techniques. The findings categorize the main issues under thematic headings and highlight structural problems specific to the Turkish context. The study offers original contributions on topics such as advertising and branding restrictions, proposes recommendations for regulatory reforms, and provides strategic insights into the sustainability of the accounting profession.

Anahtar Kelimeler

• Accounting professionals
• professional challenges
• text mining
• natural language processing
• sentiment analysis

RAKAMLARIN ÖTESİNDE: TÜRKİYE’DE MUHASEBE MESLEĞİ ÜZERİNE DERİN İNCELEME

Öz

Çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirlerin mesleki uygulamalarda karşılaştıkları temel sorunları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş ve 1071 meslek mensubundan açık uçlu soru sorularak veri toplanmıştır. Katılımcıların yanıtları anonim olarak alınmış, demografik bilgi toplanmamıştır. Elde edilen veriler, doğal dil işleme, duygu analizi ve konu modelleme teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, meslek mensuplarının karşılaştığı sorunları tematik kategoriler altında sınıflandırmakta ve Türkiye’ye özgü yapısal problemlere işaret etmektedir. Özellikle reklam ve markalaşma yasağı gibi konularda literatüre özgün katkılar sağlayan çalışma, düzenleyici politikaların gözden geçirilmesine yönelik öneriler sunmakta ve muhasebe mesleğinin sürdürülebilirliğine ilişkin stratejik çıkarımlar geliştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Muhasebe meslek mensupları
• mesleki Sorunlar
• metin madenciliği
• doğal dil işleme
• duygu analizi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir finansal kurum, kuruluş veya fon sağlayıcı tarafından destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu makalenin yazarı, çalışmanın özgün ve daha önce yayınlanmamış olduğunu, tüm kaynaklara uygun şekilde atıf yapıldığını beyan eder. Araştırmanın yürütülmesi, sonuçların yorumlanması ve makalenin yayımlanması süreçleriyle ilgili herhangi bir finansal veya kişisel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu çalışma, değerli rehberliği ve ilham veren katkılarıyla akademik yolculuğuma ışık tutan, ancak aramızdan ayrılan kıymetli doktora tez danışmanım Prof. Dr. Paul Miranti'nin aziz ve unutulmaz hatırasına en derin saygılarımla ithaf edilmiştir.

Kaynakça

1. Arslan, Ü. & Kılıç, M. (2020). Muhasebe mesleğinde haksız rekabetin boyutu: Türkiye’de muhasebe meslek mensuplarına yönelik bir araştırma. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 205-218. https://izlik.org/JA37XC27ND
2. Arslan, Ö. (2024). Muhasebe meslek mensuplarının muhasebede dijitalleşmeye geçmelerini etkileyen faktörlerin swara yöntemiyle ağırlıklandırılarak önem sırasının belirlenmesi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(27), 209-222. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1400029
3. Aslan, T., Kızıl, C. & Kızay, Ö. (2019). Muhasebe meslek mensuplarinin sorunları ve ilgili çözüm önerileri: Kocaeli örneği. Ida Academia Muhasebe ve Maliye Dergisi, 2(1),23-37. https://izlik.org/JA95CP93HD
4. Aslanoğlu, S., Çakmak, N. & Baran, E. (2021). Muhasebe meslek mensuplarinin mükellef sayilarina kota getirilmesine ilişkin bir araştirma: Ankara ili örneği. Journal of Accounting and Taxation Studies, 14(3), 1133-1161. https://doi.org/10.29067/muvu.905324
5. Aydemir, İ. & Arslan, R. (2020). Muhasebe meslek mensuplarının sorunları ve çözüm önerileri Mardin ili uygulaması. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(19), 104-133. https://izlik.org/JA39MD97EG
6. Aydemir, O. (2015). Muhasebe meslek mensuplarının karşılaştıkları sorunlar ve beklentiler. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (67), 71-84. https://doi.org/10.25095/mufad.396577
7. Aydın, C. R., & Güngör, T. (2021). Sentiment analysis in Turkish: Supervised, semi-supervised, and unsupervised techniques. Natural Language Engineering, 27(4), 455–483. https://doi.org/10.1017/S1351324920000200
8. Bağdat, A., & Şenol, A. (2024). Muhasebe meslek mensuplarının endüstri 4.0 teknolojilerine ve muhasebenin dijitalleşmesine bakışı. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 31(1), 1-26. https://doi.org/10.18657/yonveek.1259336

9. Baiod, W., & Hussain, M. M. (2024). The impact and adoption of emerging technologies on accounting: perceptions of Canadian companies. International Journal of Accounting & Information Management, 32(4), 557-592. https://doi.org/10.1108/IJAIM-05-2023-0123
10. Bişgin, A., Ünlüer, S. & Üyümez, M. E. (2020). Muhasebe meslek mensupları ile mükelleflerin beklentileri ve sorunları: Nitel bir çalışma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(2), 625-648. https://doi.org/10.17153/oguiibf.511802
11. Biyan, Ö. (2012). Muhasebe meslek mensuplarına yönelik bir çalışma: Meslek mensuplarının demografik durumları, mesleki sorunları ve değerlendirilmesi. Sosyoekonomi, 17(17), 105–134. https://doi.org/10.17233/se.48297
12. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
13. Buthelezi, L. L., & Phesa, M. (2025). Tax Policy and SME Compliance in South Africa: Insight from Tax Practitioners. Journal of Risk and Financial Management, 18(11), 618. https://doi.org/10.3390/jrfm18110618
14. Büyükarıkan, U. (2021). Teknolojik gelişmelerin muhasebe mesleği üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (52), 269-288. https://izlik.org/JA78AF58XT
15. Chaffee, N. (1988). The Role and Responsibility of Accountants in Today’s Society. Journal of Corporation Law, 14(3), 863.
16. Cogan, M. L. (1955). The Problem of Defining a Profession. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 297(1), 105–111. https://doi.org/10.1177/000271625529700114
17. Çelik, Y., & Şendurur, U. (2020). Muhasebe Meslek Mensuplarının Karşılaştığı Sorunlar ve Beklentileri: Muş ve Ağrı İlleri Örneği. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi. 13 (1), 25-50. https://doi.org/10.29067/muvu.568083
18. Ede, Y., & Karahan, M. (2020). Serbest muhasebeci mali müşavirlik meslek mensuplarının mesleki faaliyetlerinde karşılaştıkları sorunlar ve beklentileri: Gaziantep uygulaması. İzmir YMMO Dergisi, 2(2), 115-128. https://izlik.org/JA24BP87DE
19. Eş, A., & Atasoy, A. (2022). Dijitalleşmenin muhasebe meslek mensuplarına etkisi: Ankara ili örneği. Journal of Accounting and Taxation Studies, 15(2), 247-279. https://doi.org/10.29067/muvu.974384
20. Girgin, A. B. A., Gümüşçekiççi, G., & Birdemir, N. C. (2024). Turkish sentiment analysis: A comprehensive review. Sigma Journal of Engineering and Natural Sciences, 42(4), 1292-1314. https://izlik.org/JA93TR28JX
21. Gümüş A., & Karaca H. (2024). Muhasebe meslek mensuplarının sorunları ve beklentileri: Malatya ilinde nitel bir çalışma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 99-116. https://izlik.org/JA22CT22JB
22. Gündüz, M., & Özen, E. (2016). Muhasebe meslek mensuplarının sorunları ve mesleki memnuniyetlerinin analizi: Uşak ili örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (70), 67-90. https://doi.org/10.25095/mufad.396681
23. Horngren, C. T., Sundem, G. L., Elliott, J. A. & Philbrick, D. (2014). Introduction to financial accounting (11th ed.). Pearson.
24. Jackson, D., & Allen, C. (2024). Technology adoption in accounting: the role of staff perceptions and organisational context. Journal of Accounting & Organizational Change, 20(2), 205-227. https://doi.org/10.1108/JAOC-01-2023-0007
25. Jansen, H. (2010). The logic of qualitative survey research and its position in the field of social research methods. Forum: Qualitative Social Research, 11(2), Article 11. https://doi.org/10.17169/fqs-11.2.1450
26. Kalaycı, Ş. & Tekşen, Ö. (2006). Muhasebecilik mesleğinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri: Isparta il merkezi uygulaması. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (31), 90-101. https://izlik.org/JA29LB56BD
27. Karcıoğlu, R. & Yazarkan, H. (2011). Muhasebe meslek mensuplarının faaliyetleri sırasında kamu kurumlarında karşılaştıkları sorunlara ilişkin ampirik bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, (34), 1-12. https://izlik.org/JA47FX79DN
28. Kaya, H. P., & Batı, Z. (2024). Kırşehir’deki muhasebe meslek mensuplarının sorunlarını ve beklentilerini tespit etmeye yönelik nitel bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, 23(71), 147-166. https://doi.org/10.55322/mdbakis.1314155
29. Kıllı, M., Türkoğlu, H. & Gülmez, C. (2018). Muhasebe meslek mensuplarının etik algısı: Malatya ilinde bir araştırma. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 11(1), 45-62. https://doi.org/10.29067/muvu.372869
30. Loughran, T., & McDonald, B. (2016). Textual analysis in accounting and finance: A survey. Journal of accounting research, 54(4), 1187-1230. https://doi.org/10.1111/1475-679X.12123
31. Mutlu, M. D., Açıkgöz, B. & Dalkılıç, E. (2022). Perceptions of accounting professionals regarding digitalization and remote work during the covid-19 pandemic. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 20(4), 115-137. https://doi.org/10.11611/yead.1159251
32. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International journal of qualitative methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
33. Özdemir, N., Dalkılıç, E. & Hacıhasanoğlu, T. (2025). Muhasebe Meslek Mensupları ile Meslek Mensubu Adaylarının Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İş-Aile Çatışması Üzerine Etkisi. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 27(3), 181-202. https://doi.org/10.31460/mbdd.1571328
34. Özulucan, A., Bengü, H., & Özdemir, F. S. (2010). Muhasebe meslek mensuplarının güncel sorunları, uygulamada karşılaştıkları yetersizlikler ve meslek odalarından beklentilerinin unvanları ve mesleki deneyim süreleri yönüyle incelenmesi: Türkiye genelinde bir araştırma. Muhasebe ve Denetime Bakış, (31), 41-64. https://izlik.org/JA58YA79SP
35. Paleardi, F., & Novello, M. (2026). From words to categories: Data quality and the methodological value of open-ended questions in classifying economic activities. Qualitative & Quantitative, 60, 2385–2405. https://doi.org/10.1007/s11135-025-02348-8
36. Richardson, A., & Richardson, A. (2018). The Accountancy profession. In R. Roslender (Ed.), The Routledge Companion to Critical Accounting (1st ed., pp. 127–142). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315775203-8 Saks, M. (2012). Defining a Profession: The Role of Knowledge and Expertise. Professions and Professionalism, 2(1). https://doi.org/10.7577/pp.v2i1.151
37. Sarıçiçek, R., & Şenol, A. (2025). Kahramanmaraş depremi sonrası mali müşavirlerin muhasebe hizmeti sunumunda yaşadığı sorunlar. Sosyoekonomi, 33(65), 381-405. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.03.18
38. Senave, E., Jans, M. J., & Srivastava, R. P. (2023). The application of text mining in accounting. International Journal of Accounting Information Systems, 50, 100624, 1-19. https://doi.org/10.1016/j.accinf.2023.100624
39. Sevim, H., & Yılmaz, Y. (2024). Yapay zekâ ve benzeri teknolojik gelişmelerin muhasebe mesleği üzerindeki etkisi. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(28), 856-881. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1494418
40. Şenol, M. M., & Ülker, Y. (2025). Deprem doğal afetinin muhasebe meslek mensuplarının psikolojileri üzerine etkileri: Elazığ ili örneği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 985-1002. https://doi.org/10.17755/esosder.1599261
41. Terzi, A. (2015). Muhasebe meslek mensuplarının meslekleri ile ilgili beklentilerine, sorunlarına ve algılarına yönelik bir araştırma: Rize örneği. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 193-212. https://izlik.org/JA33DR76GU
42. Tohma, K., & Kutlu, Y. (2020). Challenges encountered in Turkish natural language processing studies. Natural and Engineering Sciences, 5(3), 204-211. https://doi.org/10.28978/nesciences.833188
43. Tuğay, O., & Tekşen, Ö. (2014). Muhasebe meslek mensuplarının sorunları: Burdur ilinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1), 223-232. https://izlik.org/JA42ZK43YY
44. Venter, E. R., Gordon, E. A., & Street, D. L. (2018). The role of accounting and the accountancy profession in economic development: A research agenda. Journal of International Financial Management & Accounting, 29(2), 195-218. https://doi.org/10.1111/jifm.12080
45. Yanık, A., Toptan, M., & Yıldız, F. (2023). Muhasebe meslek mensuplarinin hizmet verirken karşılaştıkları sorunlar ve beklentileri. Sakarya İktisat Dergisi, 12(2), 220-240. https://izlik.org/JA94KM88WE
46. Yıldırım, S., & Güney, S. (2012). Serbest muhasebeci mali müşavirlerin genel sorunları: Erzurum ili örneği. Muhasebe ve Denetime Bakış (36), 35-48. https://izlik.org/JA32HX96RS
47. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
48. Zümberoğlu, K. B., Dik, S. Z., Karadeniz, B. S., & Sahmoud, S. (2025). Towards better sentiment analysis in the Turkish language: Dataset improvements and model innovations. Applied Sciences, 15(4), 2062. https://doi.org/10.3390/app15042062