AÇIK VE YEŞİL REKREASYON ALANLARININ DEPREM SONRASI TOPLANMA KAPASİTESİ ÜZERİNE MEKÂNSAL BİR ANALİZ: ESENYURT İLÇESİ ÖRNEĞİ

Öz

Araştırma, beklenen büyük Marmara depremi veya doğal afet senaryolarında Esenyurt ilçesinde bulunan açık ve yeşil rekreasyon alanlarının toplanma kapasitesini ortaya koymayı, afet sonrası güvenli yaşam alanları oluşturmayı ve uygun rekreasyon alanları önerisinde bulunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada kullanılan haritalar ArcGIS Pro programı aracılığı ile oluşturulmuş ve toplanma alanı büyüklüğü Partigöç (2023) tarafından referans alınan formül kullanılarak hesaplanmıştır. Esenyurt ilçe genelinde toplam 13 mahallede 13 açık ve yeşil rekreasyon alanı olup sadece 4 mahallede bulunan rekreasyon alanı toplanma alanı kriteri bakımından yeterli düzeydedir. En büyük açık ve yeşil rekreasyon alanları Esenyurt Mesire Alanı ve Mimar Sinan Parkı’dır. İlçe için toplamda 509.026 m2 büyüklüğünde yeni rekreasyon alanı önerilmiştir. Bu önerilen alanların en büyükleri ise Akçaburgaz, Selahattin Eyyübi ve Orhangazi mahallelerinde bulunmaktadır. İlçedeki açık ve yeşil rekreasyon alanlarının güneyde yoğunlaştığı görülmüştür. Bu bağlamda ilçenin kuzeyinde geniş veya mikro düzeyde planlanacak açık ve yeşil rekreasyon alanları bölgenin hava kalitesini iyileştirici ve karbon yutak etkisini artırıcı işlevlere sahip olması bakımından da önemli bir görev üstlenmiş olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Açık ve Yeşil Rekreasyon Alanları
• Deprem Sonrası Kullanım
• Mekânsal Planlama
• Sürdürülebilir Rekreasyon Alan Yönetimi

A Spatial Analysis on the Post-Earthquake Gathering Capacity of Open and Green Recreation Areas: The Case of Esenyurt District

Öz

The research aims to determine the capacity of open and green recreation areas in the Esenyurt district under the expected major Marmara earthquake or natural disaster scenarios, to create safe post-disaster living spaces, and to recommend suitable recreation areas. The maps used in the study were created using ArcGIS Pro, and the size of the recreation area was calculated using the formula referenced by Partigöç (2023). A total of 13 open and green recreation areas exist in 13 neighborhoods throughout Esenyurt district, and only four neighborhoods meet the sufficient recreation area criteria. The largest open and green recreation areas are the Esenyurt Recreation Area and Mimar Sinan Park. A total of 509,026 m2 of new recreation areas have been proposed for the district. The largest of these proposed areas are located in the Akçaburgaz, Selahattin Eyyübi, and Orhangazi neighborhoods. Open and green recreation areas in the district are observed to be concentrated in the south. In this context, open and green recreation areas planned at large or micro levels in the north of the district will play an important role in improving the air quality of the region and increasing the carbon sink effect.

Anahtar Kelimeler

• Open and Green Recreation Areas
• Post-Earthquake Use
• Spatial Planning
• Sustainable Recreation Area Management.

Kaynakça

1. Aksoy, Y. (2021). Toplanma alanı olarak açık ve yeşil alanlar: İstanbul Küçükçekmece Örneği. Academia Journal of Scientific Research, 9(6), 116-126. https://doi.org/10.15413/ajsr.2021.0705
2. Alawi, M., & Chu, D. (2024). New approach to integrating disaster resilience into public open space planning and design. Journal of Infrastructure, Policy and Development, 8(9), 5222. https://doi.org/10.24294/jipd.v8i9.5222
3. Avdar, R., & Avdar, R. (2022). Türkiye’de yaşanan doğa kaynaklı afetlerin sosyo-ekonomik etkileri. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 1-12. https://doi.org/10.35341/afet.1032084
4. Basiran, A., Hussain, M. R. M., & Tukiman, I. (2025). Urban Open Spaces (UOSs) for urban life and disaster management–a review. Semarak International Journal of Design, Built Environment and Sustainability, 2(1), 19- 31. https://doi.org/10.37934/sijdbes.2.1.1931
5. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı (2006). Afet riski olan alanlarda imar planlama ve kentsel tasarım standartları el kitabı. Ankara.
6. Baylan, E., Akgül Yalçın, E. & Özcan, Z. (2025). Afet sonrası iyileşme sürecinde yeşil alanların rolü: 6 Şubat depreminden Edirne, Türkiye’de yaşayan göçmenler arasında keşifsel bir çalışma. Peyzaj Araştırma ve Uygulamaları Dergisi (JOLARP), 7(1), 27-35. https://doi.org/10.56629/paud.1699744
7. Çavuş, G., & Perçin, H. (2021). After dısaster functıons of open green areas earthquake park and urban furnıture. International Journal of Landscape Architecture Research, 5(1), 43–54.
8. Çelik, K. T., & Kurdoğlu, B. C. (2024). A GIS-based model for determining safety indices to evaluate the post- disaster usability of urban open and green spaces in Amasya City Center, Türkiye. International Journal of Disaster Risk Reduction, 106, 104439. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104439

9. Çınar, A. K., Akgün, Y. & Maral, H. (2018). Afet Sonrası Acil Toplanma ve Geçici Barınma Alanlarının Planlanmasındaki Faktörlerin İncelenmesi: İzmir Karşıyaka Örneği. Planlama, 28(2), 179-200. https://doi.org/10.14744/planlama.2018.07088.
10. Erdin, H.E., Çelik, H.Z., Aydın, M.B.S., & Partigöç, N.S. (2018). Afet ve acil durumlar sonrası halkın toplanma alanlarına ilişkin kriterlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi yönteminin oluşturulması: İzmir kenti örneği. AFAD- UDAP Çalışması, Proje No: UDAP-G-16-08, Ankara.
11. Erdönmez, M. E., & Akı, A. (2005). Açık kamusal kent mekanlarının toplum ilişkilerindeki etkileri. Megaron, 1(1), 67- 87.
12. European Centre on Prevention and Forecasting of Earthquakes (ECPFE) ve Earthquake Planning and Protection Organization (OASP) (2002). Emergency evacuation of the population in case of an earthquake emergency evacuation. Handbook No:3, Athens, Greece.
13. Folk, R.L., Beck, K.C., Crook, K.A., Haaf, E.T., Bissell, H.J., & Schwab, F.L. (2025, 10 Eylül). Sedimentary rock. Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/science/sedimentary-rock
14. Google Map (t.y.). 13 Şubat, 2026 tarihinde https://www.google.com/maps/place//@40.8231928,29.42954,2112m/data=!3m2!1e3!4b1? entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDUxMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D adresinden erişilmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırmaları Enstitüsü (2020). İstanbul ili Esenyurt ilçesi olası deprem kayıp tahminleri kitapçığı. https://depremzemin.ibb.istanbul/uploads/prefix-esenyurt-666ad596d349c.pdf
15. İzmir Valiliği İl Afet ve Acil Müdürlüğü (2019). İzmir il afet müdahale planı. İzmir. https://izmir.afad.gov.tr/kurumlar/izmir.afad/Tamp-Izmir-2019/2021-TAMP-/TAMP_Izmir-2021.pdf. (Erişim tarihi: 12.05.2026)
16. Japon Uluslararası İş birliği Ajans (JICA) ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) (2002). Türkiye Cumhuriyeti İstanbul İli sismik mikro-bölgeleme dâhil afet önleme/azaltma temel planı çalışması. Son Rapor, Cilt V.
17. Jeong, D., Kim, M., Song, K., & Lee, J. (2021). Planning a green ınfrastructure network to ıntegrate potential evacuation routes and the urban green space in a coastal city:Tthe case study of haeundae district, Busan, South Korea. Science of The Total Environment, 761, 143-179, https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.143179.
18. Kahyaoğlu, B. (2016). Tekirdağ kentinde doğal afet ve eğitim parkı planlaması üzerine bir çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Namık Kemal Üniversitesi, Tekirdağ.
19. Kalkan, M. (2022). Uşak kentinde belirlenen afet ve acil durum toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi. Dirençlilik Dergisi, 6(2), 269-285. https://doi.org/10.32569/resilience.1195076.
20. Kırçın, P. N., Çabuk, S. N., Aksoy, K., & Çabuk, A. (2017, 11–13 Ekim). Ülkemizde yeşil alanların afet sonrası toplanma alanı olarak kullanılma olanaklarının artırılması üzerine bir araştırma. 4. Uluslararası Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir. http://www.tdmd.org.tr/TR/Genel/4UDMSK/pdf2017/3843.pdf
21. Koren, D., & Rus, K. (2019). The potential of open space for enhancing urban seismic resilience: A literature review. Sustainability, 11(21), 5942. https://doi.org/10.3390/su11215942
22. Korgavuş, B., & Ersoy, M. (2015, May 7–9). Kadıköy ilçesi kentsel açık ve yeşil alanlarının olası İstanbul depreminde yeterliliğinin irdelenmesi. Uluslararası Burdur Deprem ve Çevre Sempozyumu (IBEES2015), Burdur, Türkiye.
23. Kurt Konakoğlu, S.S. & Çelik, K.T. (2021). Afet ve acil durum toplanma alanı olarak belirlenen parkların deprem parkı olabilirliklerinin Amasya kenti örneğinde değerlendirilmesi. International Social Sciences Studies Journal, 7(81), 1740- 1755. https://doi.org/10.26449/sssj.3092.
24. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA). (t.y.). Yerbilimleri Harita Görüntüleyici. 13 Şubat, 2026 tarihinde https://yerbilimleri.mta.gov.tr/anasayfa.aspx. adresinden erişilmiştir.
25. Maral, H., Akgün, Y., Çınar, A.K. & Karaveli, A.S. (2015, 14-16 Ekim). İzmir’deki afet sonrası toplanma ve acil barınma alanları üzerine bir değerlendirme. 3. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, İzmir, Türkiye.
26. Meerow, S., Newell, J. P., & Stults, M. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape And Urban Planning, 147, 38-49. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2015.11.011
27. Neufert, E. (1979). Yapı tasarımı temel bilgiler. Güven Yayıncılık.
28. Önal, S. (2024). Toplanma alanları olarak yeşil alanlar ve parklar: araştırmalara dayalı bir bakış. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 64(2), 1627-1643. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2024.64.2.28
29. Partigöç, N.S. & Erdin, H.E. (2024). 30 Ekim 2020 Ege Denizi Depremi sonrası toplanma alanlarına yönelik kapasite yeterliliğinin değerlendirilmesi: Bayraklı ilçesi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 242-255. https://doi.org/10.35341/afet.1383673
30. Partigöç, N.S. (2023). Afet sonrası toplanma alanlarına yönelik kapasite yeterliliğinin değerlendirilmesi: Merkezefendi ilçesi (Denizli) örneği. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 128-147. https://doi.org/10.35341/afet.1171055
31. Sarıçam, S. (2019). Kentsel açık-yeşil alanların afet sonrası işlevleri. GSI Journals Serie B: Advancements in Business and Economics, 2(1), 1-15.
32. Shimpo, N., Wesener, A., & McWilliam, W. (2019). How community gardens may contribute to community resilience following an earthquake. Urban Forestry & Urban Greening, 38, 124–132. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.12.002.
33. Shrestha, S.R., Sliuzas, R., & Kuffer, M. (2018). Open spaces and risk perception in post-earthquake Kathmandu city. Applied Geography, 93, 81–91. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2018.02.016.
34. Sılaydın Aydın, M. B., Partigöç, N. S., Zengin Çelik, H. & Erdin, H. E. (2020). Potansiyel toplanma alanı olabilecek sosyal altyapı alanlarının imar planlarındaki durumu: İzmir kenti örneği. Resilience, 4(2), 373-389. https://doi.org/10.32569/resilience.77.
35. Şahin, Ş., Resne Okan, Y., & Yıldız, N. E. (2024). Assessing accessible open and green areas for emergency gathering and temporary shelter: The case of Lefkoşa, TRNC. Journal of Architectural Sciences and Applications, 9(Special Issue), 126-139. https://doi.org/10.30785/mbud.1338532
36. Türker, H. B., Kalkan, M., & Ortaç, G. (2024). Reimagining resilience: The transformative role of urban green areas in Türkiye's disaster preparedness. International Journal of Disaster Risk Reduction, 106(5), 104397. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104397
37. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. 11 Aralık, 2026 tarihinde https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr adresinden erişilmiştir.
38. Uygur, A., & Özkan, N. B. (2022). Kentsel planlamada rekreatif yeşil alanların rolü. Journal of Recreation and Tourism Research, 9(2), 70–81. https://doi.org/10.5281/zenodo.6774485
39. Watson, C. S., Elliott, J. R., Ebmeier, S. K., Vásquez, M. A., Zapata, C., Bonilla-Bedoya, S., Cubillo, P., Orbe, D. F., Córdova, M., Menoscal, J., & Sevilla, E. (2022). Enhancing disaster risk resilience using greenspace in urbanising Quito. Ecuador, Natural Hazards and Earth System Sciences, 22, 1699–1721. https://doi.org/10.5194/nhess-22- 1699-2022
40. Xu, J., Yin, X., Chen, D., An, J., & Nie, G. (2016). Multi-criteria location model of earthquake evacuation shelters to aid in urban planning. International Journal of Disaster Risk Reduction, 20, 51-62. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2016.10.009
41. Zengin Çelik, H., Sılaydın, M. B., Partigöç, N. S., & Erdin, H. E. (2018, May 4–6). Deprem riskleri bağlamında toplanma alanlarının güvenlik kriterleri temelinde değerlendirilmesi: Bayraklı (İzmir) örneği. Natural Hazards and Disaster Management (ISHAD2018), Sakarya, Türkiye.