Political Theologhy and Liberation Theology

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 1 , 59 - 82 , 29.03.2026

Aslı Şahinkaya

https://doi.org/10.20981/kaygi.1578659

https://izlik.org/JA36SX33FY

Öz

Political theology, though grounded in a long-standing tradition, is often regarded in contemporary debates as having been inaugurated by Walter Benjamin’s Critique of Violence (Zur Kritik der Gewalt, 1921) and Carl Schmitt’s Political Theology (Politische Theologie, 1922). In Benjamin’s thought, theology is employed to expose the violence and limits of sovereignty, whereas in Schmitt’s work, theology is used to legitimize and ground sovereignty. Johann Baptist Metz, who critically engages with Schmitt’s theories, constructs his own political theological framework around the concepts of universal solidarity, the authority of the suffering, and the struggle for liberation. Focusing on the relationship between theological and political concepts, political theology addresses the political consciousness within theology itself. A critical engagement with modernity may be considered the central point of convergence among all theories of political theology. Another focal point of this study, liberation theology, centers on social responsibility in societies living in poverty. In the 1960s, amid widespread poverty in Latin America, the role of theology was called into question. In 1968, the Medellin Conference formally placed the issue of poverty on the Church’s agenda. During this period, liberation theology, due to its alliance with Marxism, stood out from and was criticized compared to other responses regarding the role of theology. In liberation theology, the teachings of Christianity are largely combined with justice, transformation of social order, and political actions, are seen as necessary for each other. Similar themes are also found in the sources of political theology. The primary aim of this study is to identify the points at which political theology and liberation theology intersect and diverge. While some approaches view liberation theology as a sub-branch of political theology, there are also arguments that assert the two are fundamentally distinct. As a result, this study does not regard liberation theology as a mere extension of political theology. Nevertheless, it proposes that their shared concerns warrant deeper reflection and that these concerns should be integrated into the lived realities of theology, politics, and everyday life.

Anahtar Kelimeler

political theology , liberation theology , Marxism , Christianity , poverty

Politik Teoloji ve Kurtuluş Teolojisi

https://izlik.org/JA36SX33FY

Öz

Politik teoloji, köklü bir geçmişe sahip olmakla birlikte, çağdaş tartışmalarda Walter Benjamin’in, Şiddetin Eleştirisi Üzerine (Zur Kritik der Gewalt, 1921) ve Carl Schmitt’in, Politik Teoloji (Politische Theologie, 1922) metinleri başlangıç kabul edilir. Benjamin, teolojiyi egemenliğin şiddetini ve sınırlarını açığa çıkarmak için kullanırken Schmitt, teoloji ile egemenliği temellendirir. Schmitt’in teorilerini eleştiren Johann Babtist Metz ise politik teoloji teorisini, evrensel dayanışma, acı çekenlerin otoritesi ve özgürleşme mücadelesi kavramlarıyla oluşturmuştur. Teolojik kavramlarla politik kavramlar arasındaki ilişkiye odaklanan politik teoloji, teolojinin kendisinin politik bilinci ile ilgilenmektedir. Bütün politik teoloji teorilerinin ortak noktasının modernite eleştirisi olduğu söylenebilir. Çalışmanın diğer odağı olan kurtuluş teolojisi ise yoksulluk içinde yaşayan toplumlarda sosyal sorumluluğu merkeze alan anlayıştır. 1960’larda Latin Amerika’daki sefalet ortamında teolojinin görevi sorgulanmıştır. 1968’de Medellin Konferansı ile yoksulluk problemi resmen Kilise’nin gündemine alınmıştır. Bu dönemde, teolojinin görevine dair pek çok yanıt içinde kurtuluş teolojisi Marksizm’le olan ittifakı nedeniyle diğerlerinden ayrılır ve eleştirilir. Kurtuluş teolojisinde, büyük oranda Hristiyanlık öğretileriyle birlikte adaletin, sosyal düzenin dönüştürülmesinin ve politik eylemlerin beraber ele alındığı, birbirlerinin gereği olduğu görülür. Politik teolojinin kaynaklarında da benzer temalara rastlanmaktadır. Bu çalışmanın asıl amacı iki alanın kesiştiği ve ayrıştığı noktaları ortaya koymaktır. Kurtuluş teolojisinin politik teolojinin bir alt kolu olduğuna dair yaklaşımın karşısında ikisinin kesinlikle birbirinden ayrı olduğunu ileri süren argüman vardır. Sonuç olarak kurtuluş teolojisi, politik teolojinin bir uzantısı değildir, yine de ortaklaştıkları kimi konularda derinlemesine düşünülmesi ve bunların yaşamın, teolojinin ve politikanın parçası haline getirilmesi fikri bu çalışmanın önerisidir.

Anahtar Kelimeler

politik teoloji , kurtuluş teolojisi , Marksizm , Hristiyanlık , yoksulluk

Teşekkür

Derslerimizde bize kattığı her şey için Funda Günsoy'a teşekkür ederim.

Kaynakça

• Baum, G. (1998). The Impact of Marxist Ideas on Christian Theology. Laval Théologique et Philosophique, 54(3), 497-508. https://doi.org/10.7202/401181ar
• Benjamin, W. (2010). Şiddetin Eleştirisi Üzerine. Walter Benjamin Kitabı: Seçme Yazılar. (çev. Ece Göztepe). İstanbul : Metis.
• Benjamin, W. (2014). Tarih Kavramı Üzerine. Son Bakışta Aşk. (çev. Nurdan Gürbilek ve Sabir Yücesoy). İstanbul: Metis.
• Benjamin, W. (2018). Bilmeceler. Walter Benjamin Kitabı : Seçme Yazılar. (çev. Tunç Tayanç ). Ankara: Dipnot.
• Biddle, M. E. (1998a). Book Review: Go Out and Meet God: A Commentary on the Book of Exodus. Review & Expositor, 95(3), 449-449. https://doi.org/10.1177/003463739809500310
• Bloch, E. (2013). Hristiyanlıktaki Ateizm. (çev. Veysel Atayman). İstanbul: Ayrıntı.
• Moran, B. (2024). Schwebel. «Introduction.» Walter Benjamin and Political Theologhy içinde, düzenleyen: Brendan Moran and Paula Schwebel, 1-24. BLOOMSBURY ACADEMIC.
• Boer, R. (2013). Cennetin Eleştirisi. (çev. Melih Pekdemir). İstanbul: Ayrıntı.
• Campanini, M. (2011). Alfarabi and the Foundation of Political Theology in Islam. Içinde A. Afsaruddin (Ed.), Islam, the State, and Political Authority: Medieval Issues and Modern Concerns (35-52). Palgrave Macmillan US. https://doi.org/10.1057/9781137002020_3
• Cavanaugh, W. T. (2016). The Mystical and the Real: Putting Theology Back into Political Theology. https://works.bepress.com/william_cavanaugh/181/
• Colombo, J. A. (1991). God as Hidden, God as Manifest: “Who Is the Subject of Salvation in History in Liberation Theology?” The Journal of Religion, 71(1), 18-35. https://doi.org/10.1086/488537
• D’onovan, O. (2011) Politik Teoloji, Gelenek ve Modernite. Kurtuluş Teolojisi. (çev. M. Fatih Karakaya ve Sevinç Altınçekiç). İstanbul: Ayrıntı.
• Gülenç, K. (2017). Din Halkın Afyonu mudur? Halk Sahnesi Oyuncuları. http://www.halksahnesi.org/2017/04/06/din-halkin-afyonu-mudur-kurtul-gulenc/
• Günsoy, F. (2010). Felsefe ve Teolojinin Kavşağında Schmitt ve Strauss’ta “Politik Olan”. İstanbul: Paradigma Yayıncılık.
• Günsoy, F. (2012). Politik Olan’ın Nötralizasyonu ve Devrimci Politika: Carl Schmitt’in Marx Okuması. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 19, Article 19. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kaygi/issue/27462/288796
• Gutierrez, G. (2011). Kurtuluş Teolojisinin Kapsamı ve Görevi. Kurtuluş Teolojisi. (çev. M. Fatih Karakaya ve Sevinç Altınçekiç). İstanbul: Ayrıntı.
• Güngörmez, B. (2023). Takdim Niyetine Politik Teolojiye Bir Darkenar: Sekülerizmin Maskesi Nasıl Düştü? Politik Teoloji Yazıları. Bursa: Sentez. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/004057367102800103
• Roloff, J. (2021). Nasıralı İsa. (çev. Yücel Aksan). İstanbul: Runik Kitap.
• Rowland, C. (2011). Giriş. Kurtuluş Teolojisi. (çev. ). İstanbul: Ayrıntı.
• Löwith, K. (2012). Tarihte Anlam. (çev. Caner Turan). İstanbul:Say.
• Kirwan, M. (2009). Political theology: An introduction. Minneapolis, MN: Fortress Press. http://archive.org/details/politicaltheolog0000kirw Lakeland, P. F. (1985). Theological Trends: Political and Liberation Theology I. The Way, 25(3). https://works.bepress.com/paul_lakeland/55/
• Marx, K. (2009). Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisi. (çev. Kenan Somer). Ankara: Sol.
• Metz, J. B. (2014) "Facing the World: A Theological and Biographical Inquiry." Theological Studies, 75(I), 23-33.
• Moltmann, J. (1971). Political Theology. Theology Today. doi/10.1177/004057367102800103
• Ojakangas, M. (2012). Special section on political theology | Continental Philosophy Review. https://link.springer.com/article/10.1007/s11007-012-9237-6
• Oskay, Ü. (2015) «Walter Benjamin Üzerine.» Estetize Edilmiş Yaşam Sanattan Savaş ve Siyasete Alman Faşizminin Kuramları, 11-52. İstanbul: İnkılap.
• Öztürk, A. E., & Turan, S. (2024a). “Teología de la Liberación”: Gustavo Gutiérrez’in Özgürlük Teolojisi ve Teolojik Yansımaları. Rize İlahiyat Dergisi, 26, 13-28. https://doi.org/10.32950/rid.1402195
• Ratzinger, J. C. (1984) Instruction on certain aspects of the “Theology of Liberation”. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_19840806_theology-liberation_en.html
• Sarıoğlan, B. (2023). Karl Marx’ı Politik Teoloji’nin Faili Olarak Okumak Mümkün mü? Felsefi Düşün. İstanbul: Pinhan, 20, 115-135.
• Sarıtaş, İ. (2023). Antik Yunan’dan Moderne: Batı’da Politik Teoloji. Politik Teoloji Yazıları. Bursa: Sentez.
• Schmitt, C. (2005). Siyasi İlahiyat. (çev. A. Emre Zeybekoğlu). Ankara: Dost.
• Schmitt, C. (2009). Tarih ve Siyaset Üzerine İki Deneme: Roma Katolikliği ve Politik Form & Kara ve Deniz. (çev. Gültekin Yıldız ). İstanbul: Paradigma.
• Turner, D. (2011). Marksizm, Kurtuluş Teolojisi ve Olumsuzlama Tarzı. Kurtuluş Teolojisi. (çev. M. Fatih Karakaya ve Sevinç Altınçekiç ). İstanbul: Ayrıntı.
• Ünlü, Ö. (2023). Hobbes, Schmitt ve Agamben’de Politik Teoloji Sorunu: Egemen Kimdir? Felsefi Düşün. İstanbul: Pinhan, 174-197.
• Üstünyer, A. (2021). Kurtuluş Teolojisi Hareketi Üzerine Bir İnceleme: Latin Amerika Örneği. Oksident, 3(1), Article 1. https://doi.org/10.51490/oksident.833774
• Yel, A. M. (1998). Geleneğin bozulması: Kurtuluş teolojisi ve Cizvitler. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 5, Article 5. https://dergipark.org.tr/tr/pub/divan/issue/25934/273226
• West, G. (2011). İncil ve Yoksullar: Teolojiyi Uygulamanın Yeni Yolu. Kurtuluş Teolojisi. (çev. M. Fatih Karakaya ve Sevinç Altınçekiç). İstanbul: Ayrıntı.