EN
TR
Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş
Öz
Reichenbach, Berlin, Münih ve Göttingen Üniversitelerinde Matematik, Fizik ve Felsefe tahsili yaparken Quantum mekaniğini kurmakta olan Planck, Sommerfeld, Hilbert, Born ve Einstein’ın öğrencisi olmuştur. Probabilite Kanunlarının Realitede Geçerliliğini Kant Felsefesi Üzerine Uygulaması’yla 1915 senesinde Doktora tezini Erlangen’de tamamlamıştır. Reichenbach’a göre” Kesinlik arayışı tutkusu ve determinizm felsefe tarihi boyunca felsefedeki ve bilimdeki birçok sorunun nedenidir Halbuki bu sorunların pek çoğu probabilistik bir anlayışla çözülebilirdi. Tarih boyunca zaman temel bir kavram olarak aynı şekilde ele alındığından zamanın nicelik ve niteliği de sorunlu olmuştur.” Bu çalışma “zamanın düzeni” ve “zamanın yönü” hakkındaki probabilistik felsefeye giriş mahiyetinde olacaktır. Tıpkı vektör anlayışı, metrik tensör anlayışı ölçüm özelliklerini betimlediği gibi zamanın düzeni ve zamanın yönü de fiziksel süreçlerin özelliklerini betimlemektedir. Tek-düze zaman, zaman akışı kesinlik arayışı ve determinizm anlayışlarının birer ürünüdürler. Zamanın düzeni ve zamanın yönü probabilistik olarak ele alındığında fiziksel süreçler geri çevrilebilen süreçler ve geri çevrilemez olarak ikiye ayrılır. Klasik mekaniksel süreçlerde genellikle geri çevrilebilen süreçlerdir. Termodinamiksel süreçler geri çevrilemez süreçlerdir. Klasik mekanik süreçlerde zamanın düzeni betimlenebilirken termodinamiksel süreçlerde fiziksel sürecin düzeni ve fiziksel sürecin yönü betimlenebilmektedir. Bu çalışmada zamanın düzeni ve zamanın yönü gaz moleküllerinin karışımı düzeyinde yani mikroistatistiksel düzeydeki Termodinamiksel süreçlerde probabilistik metotla incelenecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Boltzmann L. (1898). Vorlesungen über Gastheorie, Bd. II, Leibzig.
- Euclid. (1991). The Thirteen Books of Euclid’s Elements (trans.by T.L. Heath). Chicago: Encyclopedia Britannica, Inc.
- Reichenbach H. (1921). Bericht über eine Axiomatik der Einsteinshen Raum-Zeit-Lehre. Phys. Zeitschr., Bd 22.
- Reichenbach H. (1928). The Philosophy of Space and Time (trans. by M. Reichenbach and J. Freund). New York: Dover Publication Company.
- Reichenbach H. (1949). The Theory of Probability (trans. by M. Reichenbach, E.H. Hutten). Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
- Reichenbach H. (1951). The Rise of Scientific Philosophy (ed. M. Reichenbach), Berkeley and Los Angeles: University Of California Press.
- Reichenbach H. (1956). The Direction of Time (ed. M. Reichenbach), Berkeley and Los Angeles: University Of California Press.
- Reichenbach H. (1969). Axiomatization of the Theory of Relativity (trans. by M. Reichenbach ). Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sistematik Felsefe (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Erken Görünüm Tarihi
29 Eylül 2025
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2025
Gönderilme Tarihi
24 Nisan 2025
Kabul Tarihi
29 Haziran 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 24 Sayı: 2
APA
Dağlı, O. U. (2025). Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 24(2), 808-829. https://doi.org/10.20981/kaygi.1682956
AMA
1.Dağlı OU. Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş. Kaygı. 2025;24(2):808-829. doi:10.20981/kaygi.1682956
Chicago
Dağlı, Osman Ufuk. 2025. “Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 (2): 808-29. https://doi.org/10.20981/kaygi.1682956.
EndNote
Dağlı OU (01 Eylül 2025) Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24 2 808–829.
IEEE
[1]O. U. Dağlı, “Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş”, Kaygı, c. 24, sy 2, ss. 808–829, Eyl. 2025, doi: 10.20981/kaygi.1682956.
ISNAD
Dağlı, Osman Ufuk. “Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 24/2 (01 Eylül 2025): 808-829. https://doi.org/10.20981/kaygi.1682956.
JAMA
1.Dağlı OU. Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş. Kaygı. 2025;24:808–829.
MLA
Dağlı, Osman Ufuk. “Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, c. 24, sy 2, Eylül 2025, ss. 808-29, doi:10.20981/kaygi.1682956.
Vancouver
1.Osman Ufuk Dağlı. Reichenbach’ın Mikroistatistikte Zamanın Düzeni ve Zamanın Yönü Hakkındaki Probabilistik Felsefesine Giriş. Kaygı. 01 Eylül 2025;24(2):808-29. doi:10.20981/kaygi.1682956