Epistemik Kapan: Derrida’nın Clôture’ünden Meillassoux’nun Korelasyoncu Çemberine

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 1 , 314 - 347 , 29.03.2026

Zübeyir Ustabaşı

https://doi.org/10.20981/kaygi.1887513

https://izlik.org/JA36SB79ZP

Öz

Bu çalışma, Jacques Derrida'nın "clôture" (kapanış) kavramı ile Quentin Meillassoux'nun "korelasyonculuk" eleştirisi arasındaki ilişkiyi sistematik olarak incelemektedir. Görünürdeki karşıtlıklarına rağmen, her iki düşünürün de aynı temel epistemik kapan probleminin iki farklı formülasyonunu sunduğu ileri sürülmektedir. Derrida'nın kapanı, anlamın dilsel-metinsel alanda sonsuzca ertelendiği ve hiçbir zaman tam olarak tesis edilemediği kurucu bir işleyiş olarak kavrar; yapısöküm bu işleyişi ortadan kaldırmayı değil, içeriden görünür kılmayı hedefler. Meillassoux ise kapanı, Kant sonrası düşüncenin kendisine dayattığı tarihsel bir sınırlama olarak teşhis eder ve rasyonel argümantasyon yoluyla bu sınırlamayı aşılabilir bir yapı olarak göstermeye çalışır. Temel bulgu, Meillassoux'nun korelasyoncu çemberden kaçışının, matematiğe Derrida'nın yapısökmek istediği "aşkın gösterilen" statüsünü tanımaya dayandığı ve böylece yeni bir rasyonalist kapanış biçimi başlatma riski taşıdığıdır. Sonuç olarak, iki düşünür arasındaki ilişki basit bir ardıllık değil, eleştirel içkinlik ile spekülatif yönelim arasında süren üretken bir gerilim olarak yeniden çerçevelendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Epistemik Kapan , Clôture , Yapısöküm , Spekülatif Realizm , Différance

The Epistemic Trap: From Derrida’s Clôture to Meillassoux’s Correlationist Circle

https://izlik.org/JA36SB79ZP

Öz

This article systematically examines the relationship between Jacques Derrida’s concept of clôture and Quentin Meillassoux’s critique of correlationism. Despite their apparent opposition, it is argued that both thinkers articulate two distinct formulations of the same fundamental problem of epistemic closure. In Derrida, closure is conceived as a constitutive operation in which meaning is endlessly deferred within the linguistic–textual domain and never fully instituted; deconstruction does not seek to abolish this operation but rather to render it visible from within. Meillassoux, by contrast, diagnoses closure as a historical limitation imposed by post-Kantian thought and attempts to demonstrate, through rational argumentation, that this limitation is not principled but can be overcome. The central finding of the article is that Meillassoux’s attempt to escape the correlationist circle rests on granting mathematics the status of a transcendental signified—precisely the kind of privilege Derrida seeks to deconstruct—thereby carrying the risk of inaugurating a new form of rationalist closure. Consequently, the relationship between the two thinkers should not be understood in terms of a simple succession or overcoming, but rather re-framed as a productive tension between critical immanence and speculative orientation.

Anahtar Kelimeler

Epistemic closure , clôture , deconstruction , speculative realism , différance

Kaynakça

• Backman, J. (2015). Complicated Presence: Heidegger and the Postmetaphysical Unity of Being. Albany (NY): State University of New York Press.
• Bennington, G. (2021). Scatter 2: Politics in Deconstruction. New York (NY): Fordham University Press.
• Derrida, J. (1967a). De la grammatologie. Paris: Les Éditions de Minuit.
• Derrida, J. (1967b). L’écriture et la différence. Paris: Seuil.
• Derrida, J. (1972). Marges de la philosophie. Paris: Les Éditions de Minuit.
• Derrida, J. (1973a). Speech and Phenomena: And Other Essays on Husserl’s Theory of Signs (Çev. David B. Allison). Evanston: Northwestern University Press.
• Derrida, J. (1973b). Speech and Phenomena: And Other Essays on Husserl’s Theory of Signs. Evanston: Northwestern University Press.
• Derrida, J. (1993). La voix et le phénomène: Introduction au problème du signe dans la phénoménologie de Husserl (2. bs., “Quadrige”). Paris: Presses Universitaires de France.
• Derrida, J. (2003). “Phenomenology and the Closure of Metaphysics: Introduction to the Thought of Husserl (1966)”. The New Yearbook for Phenomenology and Phenomenological Philosophy, 2003.
• Galetti, D. (2021). “Deconstruction: Speculative Materialism and Its Other”. Derrida Today, 14(1), 1–27. https://doi.org/10.3366/drt.2021.0250
• Gasché, R. (1986). The Tain of the Mirror: Derrida and the Philosophy of Reflection. Cambridge (MA) & London: Harvard University Press.
• Goldgaber, D. (2021). Speculative Grammatology: Deconstruction and the New Materialism. Edinburgh: Edinburgh University Press.
• Gözkan, H. B. (2022). Kant’ın Şemsiyesi: Kant’ın Teorik Felsefesi Üzerine Yazılar (3. bs.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Graham Harman (Ed.). (2022). “Series Editor’s Preface”. In Speculative Grammatology: Deconstruction and the New Materialism (Speculative Realism). Edinburgh: Edinburgh University Press. https://doi.org/10.1515/9781474438353
• Heidegger, M. (2001). Zaman ve Varlık Üzerine (Çev. Deniz Kanıt). Ankara: A Yayınları.
• Husserl, E. (2014). Kesin Bilim Olarak Felsefe (Çev. Abdullah Kaygı). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
• Husserl, E. (2015). Husserl (Ed. Kasım Küçükalp, 1. bs.). İstanbul: Say Yayınları.
• Kant, I. (1993). Arı Usun Eleştirisi (Çev. Aziz Yardımlı). İstanbul: İdea Yayınları.
• Küçükalp, K. (2008). Batı Metafiziğinin Dekonstrüksiyonu: Heidegger ve Derrida. Bursa: Sentez Yayıncılık.
• Küçükalp, K. (2015). “Derrida ve Dekonstrüksiyon”. In B. A. Çetinkaya (Ed.), Doğu’dan Batı’ya Düşüncenin Serüveni: Yirminci Yüzyıl Düşüncesi (2. bs., Cilt 4). İstanbul: İnsan Yayınları.
• Meillassoux, Q. (1997). L’inexistence divine (Doktora tezi). Paris: Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne.
• Meillassoux, Q. (2006). Après la finitude: Essai sur la nécessité de la contingence. Paris: Éditions du Seuil.
• Meillassoux, Q. (2011). Le nombre et la sirène: Un déchiffrage du Coup de dés de Mallarmé. Paris: Fayard.
• Meillassoux, Q. (2014). “Time Without Becoming”. In A. Longo (Ed.), Time Without Becoming (s. 9–29). Milan: Mimesis International.
• Pada, R. T. D. S. (2023). The Context of Logocentrism in Derrida’s Thought. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.
• Watkin, C. (2011a). Difficult Atheism: Post-Theological Thinking in Alain Badiou, Jean-Luc Nancy and Quentin Meillassoux. Edinburgh: Edinburgh University Press.
• Watkin, C. (2011b). Difficult Atheism: Post-Theological Thinking in Alain Badiou, Jean-Luc Nancy and Quentin Meillassoux. Edinburgh: Edinburgh University Press.
• White, D. A. (2017). Derrida on Being as Presence: Questions and Quests. Warsaw & Berlin: De Gruyter Open.
• Ustabaşı, Z. (2025). Mevcudiyet Metafiziği Bağlamında Hâkim Hümanistik Batı Düşüncesinin Eleştirisi (Doktora tezi). Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi.