İtaat Etmemenin Gücü: Mohammad Rasoulof’un “Şeytan Yoktur” Adlı Filmine Etik Açıdan Bir Bakış

Öz

Mohammad Rasoulof’un “Şeytan Yoktur” adlı filmi, İran’da hâlâ uygulanan ölüm cezasını konu alır. İran’da ölüm cezası verilen mahkûmların infazı ceza infaz memurları ve zorunlu askerlik hizmetini yapan bazı askerler tarafından yerine getirilmektedir. Bundan ötürü ölüm cezası sadece suçlu olarak bulunanların değil aynı zamanda onların infazlarını zorla gerçekleştirmeye itilen insanların hayatlarını da olumsuz etkilemektedir. Rasoulof, bu filmde ölüm cezası verilen mahkûmların infazını gerçekleştirmek için görevlendirilen kişilerin bu yöndeki tercihlerine odaklanır. Filmde bu kişilerden bazıları bu görevi yerine getirmemenin ağır bedellerini, her şeyi göze alarak ahlaki gerekçelerle, vicdanen yapmayı reddederler. Ancak bazıları ise verilen emre itaat etmek ya da yasalara uymak gerektiğini düşünerek bu görevi yerine getirir. Dolayısıyla eylemin ahlaksal boyutu, kötü yanları üzerine düşünmeden verilen emre uyarlar. Onlar yasalara ve verilen emirlere göre hareket ettiklerini düşündükleri için eylemlerinden kendilerini sorumlu tutmazlar. Arendt’e göre itaat eden bir yetişkin, kendisinden itaat etmesini talep eden yasayı ya da otoriteyi aslında olumluyordur ve ona destek veriyordur. Bu türden insanlar kendi kendilerine bir yargılamada bulunmazlar ve karar vermezler. Düşünmemeyi ve bu şekilde davranmayı seçmişlerdir. Bundan dolayı yapıp ettiklerinden azade değillerdir, sorumlulardır daha doğrusu düşünmemeleri onları sorumsuz kılmaz. Ölüm cezasına çarptırılan mahkumların infazını gerçekleştirmeyi reddedenler ise diğerlerinin aksine ölüm cezasını savunmazlar. Yasaları ve verilen emirleri sorgularlar. Var olan bir haksızlığa, suça ve bir kötülüğe ortak olmayı reddederler. Bu türden insanlar adaletsizliğe, haksızlığa karşı çıkma sorumluluğuna sahip olduğumuzu bize hatırlatırlar. Nitekim bu makale infazı yerine getirmekle görevlendirilen kişilerin tercihlerini Arendt, Bauman, Gros ve Thoreau gibi birçok düşünürün görüşleri ışığında ele alıp değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şeytan Yoktur
• Ölüm Cezası
• İtaat/sizlik
• Vicdani Ret
• Sorumluluk
• Tercih

The Power of Disobedience: An Ethical Perspective on Mohammad Rasoulof’s Film “There is No Evil”

Öz

Mohammad Rasoulof’s “There is No Evil” is about the death penalty, which is still practiced in Iran. In Iran, prisoners sentenced to death are forcibly executed by executioners and some soldiers doing their compulsory military service. The death penalty therefore not only has a negative impact on the lives of the condemned, but also on the lives of the people who are forced to carry out the executions. In this film, Rasoulof focuses on the choices of those who are tasked with carrying out the executions of death row inmates. Some of them concientiously refuse to carry out this task for moral reasons, risking the high costs involved. Others, however, fulfill this duty because they think they have to obey the order or follow the law. Therefore, they obey the order without thinking about the moral dimension of the action, its bad aspects. They do not hold themselves responsible for their actions because they think that they are acting according to the law and the orders given. According to Arendt, an adult who obeys actually confirms and supports the law or the authority that demands obedience from him/her. Such people do not judge and decide for themselves. They have chosen not to think and act in this way. Therefore, they are not free from what they do. They are responsible, or rather, not thinking does not make them irresponsible. Unlike others, those who refuse to carry out the execution of prisoners sentenced to death are not in favor of the death penalty. They question the law and the orders given. They refuse to participate in an existing injustice, crime and evil. Such people remind us that we have a responsibility to oppose injustice. As a result, this article aims to discuss and evaluate the choices of people charged with carrying out executions in light of the views of many thinkers such as Arendt, Bauman, Gros and Thoreau.

Anahtar Kelimeler

• There is No Evil
• Death Penalty
• Dis/obedience
• Conscientious Objection
• Responsibility
• Choice

Kaynakça

1. Arendt, H. (1997a). Diktatörlük Dönemlerinde Kişisel Sorumluluk (çev. Y. Çoşar), Kamu Vicdanına Çağrı: Sivil İtaatsizlik (ss. 172-183). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
2. Arendt, H. (2O21). Kötülüğün Sıradanlığı: Adolf Eichmann Kudüs’te (çev. Ö. Çelik). İstanbul: Metis Yayınları.
3. Arendt, H. (1997b). Sivil İtaatsizlik (çev. Y. Çoşar). Kamu Vicdanına Çağrı: Sivil İtaatsizlik (ss.76-115). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
4. Arendt, H. (2019). Sorumluluk ve Yargı (çev. M. Serin). İstanbul: Sel Yayıncılık.
5. Aristoteles. (2020). Eudemos’a Etik (çev. S. Babür). Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
6. Aristoteles. (2005). Nikhomakhos’a Etik (çev. S. Babür). Ankara: Kebikeç Yayınları.
7. Bauman, Z. (1997). Modernite ve Holocaust (çev. S. Sertabiboğlu). İstanbul: Sarmal Yayınevi.
8. Beccaria, C. (2022). Suçlar ve Cezalar Hakkında (çev. S. Selçuk) Ankara: İmge Kitabevi.

9. Bilington, R. (2021). Yaşayan Felsefe: Ahlâk Düşüncesine Giriş (çev. K. Tanrıyar). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Camus, A. (1986). Giyotin Üzerine (çev. A. Sirmen). Ölüm Cezası Üstüne Düşünceler (ss. 11-71). İstanbul: Alan Yayıcılık.
11. Camus, A. (1961). Resistance, Rebellion and Death (trans. by J. O’Brien). New York: Alfred A. Knopf.
12. Cevizci, A. (2016). Uygulamalı Etik. İstanbul: Say Yayınları.
13. Gros, F. (2023). İtaat Etmemek (çev. Z. B. Bölükbaşı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
14. Hoag, R. (2024). Capital Punishment. Internet Encyclopedia of Philosophy. Erişim Tarihi: 08.08.2024.https://iep.utm.edu/death-penalty-capital-punishment/.
15. Kant, I. (2023). Ahlakın Metafiziği: Hukuk Öğretisinin Metafizik Temel İlkeleri (çev. A. Heper). Ankara: Fol.
16. Platon. (2014). Kriton (çev. T. Gökçel). Diyaloglar (ss. 281-294). İstanbul: Remzi Kitabevi.
17. Rasoulof, M. (2022). Foreword. Annual Report on the Death Penalty in Iran 2021 (ed. L. Tarighi, ss.7-8). Iran Human Rights (IHRNGO), ECPM.
18. Sartre, J. P. (2009). Varlık ve Hiçlik (çev. T. Ilgaz ve G. Çankaya Eksen). İstanbul: İthaki Yayınları.
19. Singer, P. (2015). Pratik Etik (çev. N. Çatlı). İstanbul: İthaki Yayınları.
20. Shaheed, A. & Sanei, F. (2016). Outlier: Iran and its Use of the Death Penalty, Death Penalty and the Victims (ed. I. Šimonovic, 2016, ss. 181-209). New York: United Nations.
21. Speck, A. & Friedrich, R. (2014). Dünyada Vicdani Red Hareketi Deneyimleri. Çarklardaki Kum: Vicdani Red, Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler (haz. Ö. H. Çınar-Ç. Üsterci, ss. 153-164). İstanbul: İletişim Yayınları.
22. Thoreau, H. D. (1997). Devlete Karşı İtaatsizlik Görevi Üzerine (çev. Y. Çoşar). Kamu Vicdanına Çağrı: Sivil İtaatsizlik (ss. 30-53). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
23. Toker, N. (2014). Vicdani Red, Sivil İtaatsizlik ve Antimilitarizm: İtaat Etmeme ve Direnme, Çarklardaki Kum: Vicdani Red, Düşünsel Kaynaklar ve Deneyimler (haz. Ö. H. Çınar-Ç. Üsterci, ss. 79-93). İstanbul: İletişim Yayınları.
24. Yıldırım, A. (2000). Darağacında Kan Sesleri: Bir Celladın Anıları. Ankara: Ayyıldız Yayınları.