Zihin Felsefesine Bir Katkı: Zihin-Beden Problemine Topçu’nun Hareket Felsefesiyle Bakılabilir mi?

Öz

Bu çalışma, zihin felsefesinin en köklü tartışmalarından biri olan zihin-beden problemini, çağdaş bedenlenmiş zihin yaklaşımları ve Nurettin Topçu’nun hareket felsefesi üzerinden yeniden yorumlamaktadır. Topçu’nun hareket felsefesi geleneksel anlayışın zihni yalnızca beyne indirgeyen kısıtlı bakış açısının karşısına, bilişsel süreçlerin bedene ve çevreye yayılan dinamik yapısını çıkaran literatürle birlikte okunabilir. Fakat Topçu düşüncesi, bu yayılmaya rağmen problemi aşkınlığa müracaat etmeden, fizik sınırlar içerisinde çözmeye çalışan klasik analitik literatürden de ayrışır. Özellikle yayılmış zihin teziyle ilişkisi içerisinde Topçu’nun hareketi merkeze alan düşüncesi, aşkınlığı özgün bir tarzda gündeme getirerek açılım sağlar. Topçu’nun yaklaşımı, zihni fiziksel sınırların ötesine taşıyarak insan deneyimini ilahi kaynakla ilişkilendirir ve materyalist açıklamaların yetersiz kaldığı noktalarda yönelik bir teklif getirir. Bunu yaparken, idealist felsefe geleneğinin karşılaştığı problemi de aşmaya çalışır ve aşkın olanla içkin olan arasındaki ilişkiyi hareket tecrübesinde kurar. Böylelikle hareket düşüncesi, analitik felsefenin imkânlarını özgün bir aşkınlık düşüncesiyle birleştirerek zihin-beden ikiliğini aşmaya yönelik bir yöntem olarak değerlendirilebilir. Bu yöntem bugün felsefenin materyalizm-idealizm gerilimine sıkışmaktan kaynaklanan krizinden bir çıkış yolu olma imkânını da barındırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• topçu
• hareket
• zihin
• beden
• aşkınlık

A Contribution To The Philosophy Of Mind: Can Topçu’s Philosophy Of Motion Be Used To Examine The Mind-Body Problem?

Öz

This study reinterprets one of the most enduring debates in the philosophy of mind, the mind-body problem, through the lens of contemporary embodied mind approaches and Nurettin Topçu’s philosophy of movement. Topçu’s philosophy of movement can be read alongside literature that highlights the dynamic structure of cognitive processes extending to the body and the environment, in contrast to the traditional understanding that reduces the mind solely to the brain. However, despite this extension, Topçu’s thought also diverges from classical analytic literature, which seeks to resolve the problem within physical limits without resorting to transcendence. Particularly in relation to the theory of the distributed mind, Topçu’s movement-centered philosophy opens up new possibilities by bringing transcendence to the fore in a unique way. Topçu’s approach carries the mind beyond physical boundaries, linking human experience to a divine source and offering an alternative where materialist explanations fall short. In doing so, it also seeks to overcome the problem faced by the idealist philosophical tradition and establishes the relationship between the transcendent and the immanent within the experience of movement. Thus, the philosophy of movement can be regarded as a method aimed at transcending the mind-body dualism by combining the possibilities of analytic philosophy with a unique conception of transcendence. This method also holds the potential to serve as an exit strategy from the crisis in philosophy stemming from its entrapment in the materialism-idealism tension.

Anahtar Kelimeler

• topçu
• movement
• mind
• body
• transcendence

Kaynakça

1. Birgül, M. (2013). İrade Hareket İsyan Nurettin Topçu’nun Entelektüel Biyografisi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
2. Demir, V. M. (2025). Zihni Beyinden Kurtarmak: Yayılmış Zihin Hipotezi. bilimname, 54, 207-222.
3. Esendemir, M. (2023). Enactivizm ve Merleau-Ponty. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (36), 413-431.
4. Francken, J. C., Beerendonk, L., Molenaar, D., Fahrenfort, J. J., Kiverstein, J. D., Seth, A. K., & Van Gaal, S. (2022). An academic survey on theoretical foundations, common assumptions and the current state of consciousness science. Neuroscience of consciousness, 2022(1), niac011.
5. Garaudy, R. (1998). 20. Yüzyıl Biyografisi. İstanbul: Fecr Yayınları.
6. Gündoğan, A. O. (2016). Topçu ve Hareket Felsefesi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (4), 24-37.
7. Kök, M. (1995). Nurettin Topçu’da Din Felsefesi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
8. Kök, M. (1997). Nureddin Topçu'da Mistik İmanın Estetik ve Felsefî Temelleri. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (13).

9. Kök, M. (2016). Nurettin Topçu’nun idealizmi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (4), 37-48.
10. Merleau-Ponty, M. (2017). Algının Fenomenolojisi. Çev: Emine Sarıkartal&Eylem Hacımuratoğlu. İstanbul: İthaki Yayınları.
11. Özer, A. U. (2016). Zihin-Beden Ayrımına Dayanan Duygu Felsefelerinden Olası Bir Çıkış Yolu Olarak Bedenleşmiş-Enaktif Duygu Anlayışı. Felsefe Dünyası, (64), 223-259.
12. Özgen, M. K. (2015). Ben Felsefesi yahut Hak Felsefesi. Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, 5(2).
13. Sadıkoğlu, A. S. (2025). Felsefenin Ölümü. İstanbul: İnsan Yayınları.
14. Surgun, S. (2025). Çağdaş Zihin Felsefesinde Alternatif Bir Kuram: Bedenlenmiş Bilinç [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi, Felsefe Anabilim Dalı, Bilim Tarihi Bilim Dalı, Bursa.
15. Topçu, N. (2011). Varoluş felsefesi; Hareket felsefesi. Dergâh Yayınları.
16. Topçu, N. (2017a). Türkiye’nin Maarif Dâvası. İstanbul. Dergâh Yayınları.
17. Topçu, N. (2017b). Yarınki Türkiye. İstanbul. Dergâh Yayınları.
18. Topçu, N. (2022). Kültür ve Medeniyet. İstanbul: Dergâh Yayınları.
19. Topçu, N. (2023). İsyan Ahlâkı. İstanbul: Dergâh Yayınları.
20. Topçu, N. (2025). Tarih Sırasına Göre Bütün Yazıları. İstanbul: Dergâh Yayınları.
21. Tura, S. M. (2017). Zor Problem. İstanbul: Metis Yayınları
22. Varela, F. J., Thompson, E., Rosch, E. (2023). Bedenlenmiş Zihin. Çev: Feyza Elif Önder. İstanbul: Albaraka Yayınları.