Araştırma Makalesi

Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme

Cilt: 25 Sayı: 2 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme

Öz

Bu makale, Frank Ankersmit’in epistemolojiden temsile ve temsilden tarihsel deneyime uzanan kavramsal izleğini, tarihsel bilginin geçmişle ve gerçeklikle olan bağını temellendirmek bakımından yeterli bir çerçeve sunup sunamadığı sorusu etrafında eleştirel biçimde incelemektedir. Ankersmit, tarih felsefesinin gelişimini betimleme/açıklama, anlam/yorum ve temsil olmak üzere birbirini izleyen üç aşamanın hâkimiyeti olarak okur ve temsili bu gelişimin yeni kavramsal çerçevesi olarak önerir. Bu öneride tarihsel anlam, tekil önermelerin doğruluğuna değil anlatı tözlerinin oluşturduğu temsil bütünlerine bağlanır ve anlamın kaynağı temsil edilen şeyden temsil eyleminin kendisine taşınır. Makale, söz konusu kavrayışın epistemolojinin tarihsel temsil düzeyindeki yapısal yetersizliğini görünür kıldığını kabul etmekle birlikte, temsil kuramının kendi kavramsal yapısının epistemolojiden kazanılan mesafeyi yeniden kapatan gerilimler ürettiğini ortaya koymaktadır. Ankersmit’in kopuş ve kayıp düşüncesiyle bağlantılı olarak Burke ve Kant’ın yüce kavramı üzerinden geliştirdiği tarihsel deneyim anlayışı, kendi düşünsel çerçevesi içinde tutarlı bir yönelim oluşturmakla birlikte, dil ile deneyimi birbirini dışlayan alanlar olarak kurması nedeniyle doğruluk-öncesi deneyimin tarihyazımı pratiğine hangi yollarla dâhil olabileceğini belirsiz bırakmakta ve tarihsel deneyim ile tarihyazımı arasında kurulması gereken bağı geri plana itmektedir. Temsil kuramında geçmişle ve gerçeklikle ilişkinin statüsü, tarihsel deneyim anlayışında ise deneyimin tarihyazımına dâhil edilme yolları bakımından ortaya çıkan güçlükleri Ankersmit’in metinleri ile bu metinlere ilişkin eleştirel ve geliştirici değerlendirmeler üzerinden karşılaştırmalı biçimde çözümleyen makale, tarihsel bilginin temellendirilmesi sorununun her iki aşamada da ortadan kalkmayıp farklı bir düzlemde yeniden belirdiğini ileri sürerek tarih felsefesi ile tarihyazımı arasındaki ilişkinin nasıl kurulması gerektiğini tartışmaya açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma, insan katılımcılar, hayvanlar veya kişisel veriler üzerinde herhangi bir veri toplama süreci içermeyen, tamamen teorik ve literatüre dayalı bir araştırma niteliğindedir. Bu nedenle etik kurul onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

  1. Ankersmit, F. R. (1983). Narrative logic: A semantic analysis of the historian’s language. The Hague: Martinus Nijhoff Publishers.
  2. Ankersmit, F. R. (1988). Historical representation. History and Theory, 27(3), 205-228.
  3. Ankersmit, F. R. (1989). Historiography and postmodernism. History and Theory, 28(2), 137-153.
  4. Ankersmit, F. R. (1995a). Historicism: An attempt at synthesis. History and Theory, 34(3), 143-161.
  5. Ankersmit, F. R. (1995b). Reply to Professor Iggers. History and Theory, 34(3), 168-173.
  6. Ankersmit, F. R. (1998a). Danto on representation, identity, and indiscernibles. History and Theory [Special issue: Danto and His Critics: Art History, Historiography and After the End of Art], 37(4), 44-70.
  7. Ankersmit, F. R. (1998b). Hayden White’s appeal to the historians. History and Theory, 37(2), 182-193.
  8. Ankersmit, F. R. (2000). Representation as the representation of experience. Metaphilosophy, 31(1–2).148-168.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çağdaş Felsefe

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

6 Nisan 2026

Kabul Tarihi

23 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 25 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Ayıtgu Metin, G. (2026). Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 25(2), 235-278. https://doi.org/10.20981/kaygi.1924612
AMA
1.Ayıtgu Metin G. Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme. Kaygı. 2026;25(2):235-278. doi:10.20981/kaygi.1924612
Chicago
Ayıtgu Metin, Gülçin. 2026. “Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 25 (2): 235-78. https://doi.org/10.20981/kaygi.1924612.
EndNote
Ayıtgu Metin G (01 Eylül 2026) Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 25 2 235–278.
IEEE
[1]G. Ayıtgu Metin, “Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme”, Kaygı, c. 25, sy 2, ss. 235–278, Eyl. 2026, doi: 10.20981/kaygi.1924612.
ISNAD
Ayıtgu Metin, Gülçin. “Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 25/2 (01 Eylül 2026): 235-278. https://doi.org/10.20981/kaygi.1924612.
JAMA
1.Ayıtgu Metin G. Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme. Kaygı. 2026;25:235–278.
MLA
Ayıtgu Metin, Gülçin. “Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, c. 25, sy 2, Eylül 2026, ss. 235-78, doi:10.20981/kaygi.1924612.
Vancouver
1.Gülçin Ayıtgu Metin. Epistemolojiden Temsile, Temsilden Tarihsel Deneyime: Ankersmit’in Tarih Felsefesi Üzerine Eleştirel Bir Çözümleme. Kaygı. 01 Eylül 2026;25(2):235-78. doi:10.20981/kaygi.1924612

e-ISSN: 2645-8950