NÜKLEER DÜZENLEME KURUMU İÇİN BİR ÖNERİ: NÜKLEER GÜVENLİK DANIŞMA KOMİTESİ

Öz

Nükleer güvenlik, nükleer enerjinin kontrollü ve güvenli bir şekilde kullanılmasını sağlamak için hazırlanmış ilkeler, düzenlemeler ve yaklaşımlardan oluşan bir çerçevedir ve gerçekleşme olasılığı düşük olsa dahi sonuçları ağır olabilecek radyolojik olayların önlenmesine odaklanan, yüksek uzmanlık gerektiren bir çevresel güvenlik alanıdır. Bu çalışma, Türkiye’de nükleer güvenlik konusunda görevli düzenleyici ve denetleyici kuruluş olan Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) karar süreçlerini desteklemek üzere kurulabilecek Nükleer Güvenlik Danışma Komitesini; reaktör güvenliği odağında, önemli düzenleyici kararlar öncesinde kullanılabilecek bağımsız bilimsel ve teknik danışma mekanizması olarak incelemektedir. Çalışmanın gerekçesi, AEK ve TAEK dönemlerinde var olan istişare organlarına rağmen NDK döneminde yasal dayanağı, çalışma usulü ve bağımsızlık koşulları açık bir danışma komitesinin bulunmamasıdır. Çalışma, nitel hukuki-kurumsal analiz ve karşılaştırmalı doküman incelemesine dayanmaktadır. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve OECD/NEA rehberleri, seçilmiş ülke örnekleri ve Türkiye’nin AEK (1956-1982), TAEK (1982-2018) ve NDK (2018 sonrası) çizgisindeki kurumsal deneyimi birlikte değerlendirilmiştir. Makalenin temel iddiası, danışma komitesinin düzenleyici kararların bilgiye dayalı kalitesini artırabileceği; ancak karar yetkisi ile sorumluluk ilişkisini bulanıklaştırmaması, kamusal katılımı ikame etmemesi ve riskleri ölçüsüz biçimde büyüten teknokratik bir yapıya dönüşmemesi gerektiğidir. Bu çerçevede önerilen komite, görüşleri bağlayıcı olmayan, karar yetkisi kullanmayan, fakat önemli düzenleyici kararlar öncesinde bağımsız bilimsel ve teknik değerlendirme sunan yedi üyeli bir uzmanlık organı olarak kurgulanmaktadır. Çalışma ayrıca, Türkiye için önerilecek modelin ülkeye özgü hukuki ve kurumsal koşullara uyarlanması gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Nükleer güvenlik
• Nükleer tesisler
• Düzenleme
• Danışma komitesi
• Nükleer Düzenleme Kurumu

A PROPOSAL FOR THE NUCLEAR REGULATORY AUTHORITY: NUCLEAR SAFETY ADVISORY COMMITTEE

Öz

Nuclear safety is a framework consisting of principles, regulations, and approaches designed to ensure the controlled and safe use of nuclear energy and an expertise-intensive field of environmental security that focuses on preventing radiological events that may have low probabilities but severe consequences. This article examines the proposed Nuclear Safety Advisory Committee for the Turkish Nuclear Regulatory Authority (NDK) which the regulatory and supervisory body responsible for nuclear safety in Turkey, with a focus on reactor safety, as an independent scientific and technical advisory mechanism for major regulatory decisions. The rationale is that, although Türkiye had advisory organs during the Atomic Energy Commission and TAEK periods, the current Nuclear Regulatory Authority framework does not include a committee with clear legal status, working procedures and independence safeguards. The study adopts a qualitative legal-institutional and comparative document analysis. It draws on IAEA and NEA guidance, selected country examples and Türkiye’s institutional experience from the Atomic Energy Commission (1956-1982) and TAEK (1982-2018) periods to the current Nuclear Regulatory Authority (after 2018). The main argument is that an advisory committee may improve the knowledge-based quality of regulatory decisions; however, it must not blur the relationship between authority and responsibility, substitute public participation, or become a technocratic mechanism that exaggerates risks without proportional reasoning. Within this framework, the proposed committee is designed as a seven-member, non-binding expert body that does not exercise regulatory authority but provides independent scientific and technical assessment before major regulatory decisions. The study also argues that the model proposed for Türkiye should be adapted to the country's specific legal and institutional conditions.

Anahtar Kelimeler

• Nuclear safety
• Nuclear facilities
• Regulation
• Advisory committee
• Nuclear Regulatory Authority

Kaynakça

1. Atom Enerjisi Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun. Kanun No. 6821. (1956, 4 Eylül). Resmi Gazete (Sayı: 9398). https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc038/kanuntbmmc038/kanuntbmmc03806821.pdf Autorité de sûreté nucléaire et de radioprotection (ASNR). (2026a). Advisory committees of experts / Groupes permanents d’experts. https://en.asnr.fr/about-asnr/advisory-committees-experts
2. Autorité de sûreté nucléaire et de radioprotection (ASNR). (2026b). Décision nº CODEP-DFP-2026-026697 du directeur général de l’ASNR du 11 mai 2026 portant adoption du règlement intérieur des groupes permanents d’experts placés auprès du directeur général de l’ASNR. https://reglementation-controle.asnr.fr/content/download/209344/file/CODEP-DFP-2026-026697.pdf
3. Avrupa Birliği Konseyi. (2009). Council Directive 2009/71/Euratom of 25 June 2009 establishing a Community framework for the nuclear safety of nuclear installations. Official Journal of the European Union, L 172, 18-22. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2009/71/oj/eng
4. Avrupa Birliği Konseyi. (2014). Council Directive 2014/87/Euratom of 8 July 2014 amending Directive 2009/71/Euratom establishing a Community framework for the nuclear safety of nuclear installations. Official Journal of the European Union, L 219, 42-52. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2014/87/oj/eng
5. Code de l’environnement. (2025). Article L592-13-3. Légifrance. https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000049572032 de Sadeleer, N. (2020). Environmental principles: From political slogans to legal rules (2. bs.). Oxford, İngiltere: Oxford University Press. 540 s.
6. Federal Register. (2024). Federal management regulation; Federal advisory committee management. https://www.federalregister.gov/documents/2024/04/18/2024-08215/federal-management-regulation-federal-advisory-committee-management
7. Fransa Cumhuriyeti. (2024). Loi n° 2024-450 du 21 mai 2024 relative à l’organisation de la gouvernance de la sûreté nucléaire et de la radioprotection pour répondre au défi de la relance de la filière nucléaire. Journal officiel de la République française. https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000049563783
8. General Services Administration. (2026). Federal Advisory Committee Act management overview. https://www.gsa.gov/policy-regulations/policy/faca-overview

9. Government of Bangladesh. (2022). National report of Bangladesh for the 8th and 9th review meeting of the Convention on Nuclear Safety. Bangladesh Atomic Energy Regulatory Authority. https://www.iaea.org/sites/default/files/24/02/cns_bangladesh_national_report_2022.pdf.
10. Government of the People’s Republic of Bangladesh. (2012). Bangladesh Atomic Energy Regulatory Act, 2012, Act No. 19 of 2012.https://www.dpp.gov.bd/upload_file/gazettes/22943_94609.pdf.
11. Keleş, R., Hamamcı, C. ve Çoban, A. (2012). Çevre politikası. Ankara: İmge Kitabevi. 684 s.
12. Lamarsh, J. R. ve Baratta, A. J. (2015). Nükleer Mühendisliğe Giriş, Üçüncü Baskıdan Çeviri, (Çev. Ed.: H. O. Zabunoğlu). Ankara: Palme Yayınevi-Akademik Kitaplar. 779 s.
13. Nourbakhsh, H. P. (2022). The enduring legacy of ACRS: Contributing to safety-licensing review of reactor facilities. Washington, DC: U.S. Nuclear Regulatory Commission, Advisory Committee on Reactor Safeguards. https://www.nrc.gov/docs/ML2234/ML22342B278.pdf.
14. Nuclear Energy Agency. (2008). The regulatory goal of assuring nuclear safety (NEA No. 6273). Paris: OECD Publishing. https://www.oecd-nea.org/jcms/pl_14302/the-regulatory-goal-of-assuring-nuclear-safety?details=true.
15. Nuclear Energy Agency. (2014). The characteristics of an effective nuclear regulator (NEA No. 7185). Paris: OECD Publishing. https://www.oecd-nea.org/upload/docs/application/pdf/2019-12/7185-regulator.pdf.
16. Nuclear Energy Agency. (2024). Characteristics of a trusted nuclear regulator (NEA No. 7618). Paris: OECD Publishing. https://www.oecd-nea.org/jcms/pl_92200/characteristics-of-a-trusted-nuclear-regulator?details=true.
17. Nuclear Regulatory Authority of Japan (NRA). (2022). Annual report FY 2022. https://www.nra.go.jp/data/000472240.pdf.
18. Nükleer Düzenleme Kanunu. Kanun No. 7381. (2022, 8 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 31772). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220308-1.htm
19. Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında [95 sayılı] Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (2022, 8 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 31772). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220308-2.pdf
20. Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında [702 sayılı] Kanun Hükmünde Kararname. (2018, 9 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 30473, Mükerrer). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180709M1.htm
21. Nükleer Güvenlik Danışma Komitesinin Kuruluş ve Çalışma Yöntemleri Yönetmeliği. (1997, 10 Eylül). Resmi Gazete (Sayı: 23106). https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/23106.pdf
22. Nükleer Güvenlik Danışma Komitesinin Kuruluş ve Çalışma Yöntemleri Yönetmeliğinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik. (2023, 17 Mart). Resmi Gazete (Sayı: 32135). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/03/20230317-5.htm
23. Güvenlik Sözleşmesi. (1994). INFCIRC/449. Vienna: International Atomic Energy Agency. https://www.iaea.org/sites/default/files/infcirc449.pdf.
24. Nükleer Tesislere Lisans Verilmesine İlişkin Tüzük. (1983, 19 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 18256). https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18256.pdf
25. Rostechnadzor. (2025). Section No. 3 “Safety of nuclear facilities”. https://www.gosnadzor.ru/about_gosnadzor/structure/coordinating/nts/sectia-3/.
26. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu, Kanun No. 2680. (1982, 13 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 17753). https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc065/kanundmc065/kanundmc06502690.pdf
27. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı. (2006). Fundamental safety principles, IAEA Safety Standards Series No. SF-1. Vienna: Yazar. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/Pub1273_web.pdf
28. Atom Enerjisi Ajansı. (2016). Governmental, legal and regulatory framework for safety, IAEA Safety Standards Series No. GSR Part 1 (Rev. 1). Vienna: Yazar. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/Pub1713web-70795870.pdf
29. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı. (2018a). Organization, management and staffing of the regulatory body for safety, IAEA Safety Standards Series No. GSG-12. Vienna: Yazar. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/P1801_web.pdf.
30. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı. (2018b). Operating experience feedback for nuclear installations, IAEA Safety Standards Series No. SSG-50. Vienna: Yazar. https://www-pub.iaea.org/MTCD/Publications/PDF/PUB1805_web.pdf.
31. United Nations. (1992). Rio declaration on environment and development. https://digitallibrary.un.org/record/141565?v=pdf.
32. United States Nuclear Regulatory Commission. (2026a). Advisory committee on reactor safeguards: Function description. https://www.nrc.gov/about-nrc/organization/acrsfuncdesc United States Nuclear Regulatory Commission. (2026b). ACRS guidelines and best practices (ADAMS Accession No. ML26131A168). Washington, DC: Yazar. https://www.nrc.gov/docs/ML2419/ML24199A160.pdf.
33. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA). (2018a). Güvenlik İçin Düzenleyici Kuruluşun Organizasyonu, Yönetimi ve Personel Yapısı (Organization, Management and Staffing of the Regulatory Body for Safety) (IAEA Safety Standards Series No. GSG-12). Viyana: UAEA.