ETHICAL GOVERNANCE IN THE AGE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE: A NORMATIVE MODEL BETWEEN TECHNOLOGICAL RATIONALITY AND PUBLIC VALUES

Öz

This study examines how ethical governance should be structured in public administration in the age of artificial intelligence (AI) through the relationship between technological rationality and public values. While the literature emphasizes that AI applications increase efficiency and effectiveness in public administration, it also indicates that these processes may create tensions with fundamental public values such as justice, equality, transparency, and accountability. However, studies addressing this tension within a holistic normative framework remain limited. The aim of the study is to identify the principles of ethical governance that balance technological rationality and public values and to propose a normative model accordingly. The research is designed within the framework of qualitative research using a normative-conceptual analysis method. Current national and international literature has been examined, and the relationships between ethical governance, technological rationality, and public values have been analyzed on a theoretical level. Within this context, the “Ethical Artificial Intelligence Governance Model” developed in the study proposes a three-layered structure consisting of technological rationality, an ethical governance filter, and public values. As a result, the study argues that ethical principles should be systematically integrated into administrative processes to ensure the legitimate and sustainable implementation of AI governance.

Anahtar Kelimeler

• Artifical Intelligence,
• Ethical Govemance,
• Public Values,
• Technolojical Rationality,
• Normative Model.

YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA ETİK YÖNETİŞİM: TEKNOLOJİK RASYONALİTE VE KAMU DEĞERLERİ ARASINDA NORMATİF BİR MODEL.

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) çağında kamu yönetiminde etik yönetişimin nasıl yapılandırılması gerektiğini, teknolojik rasyonalite ile kamu değerleri arasındaki ilişki üzerinden incelemektedir. Literatürde YZ uygulamalarının kamu yönetiminde verimlilik ve etkinliği artırdığı vurgulanırken, bu süreçlerin adalet, eşitlik, şeffaflık ve hesap verebilirlik gibi temel kamu değerleriyle gerilim yaratabileceği belirtilmektedir. Ancak söz konusu gerilimi bütüncül bir normatif çerçevede ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Çalışmanın amacı, teknolojik rasyonalite ile kamu değerleri arasındaki dengeyi sağlayan etik yönetişim ilkelerini ortaya koymak ve bu doğrultuda normatif bir model önermektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde normatif-kavramsal analiz yöntemiyle tasarlanmıştır. Güncel ulusal ve uluslararası literatür incelenmiş; etik yönetişim, teknolojik rasyonalite ve kamu değerleri arasındaki ilişkiler teorik düzlemde değerlendirilmiştir. Bu kapsamda geliştirilen “Etik Yapay Zekâ Yönetişim Modeli”, teknolojik rasyonalite, etik yönetişim filtresi ve kamu değerleri olmak üzere üç katmanlı bir yapı önermektedir. Sonuç olarak çalışma, yapay zekâ yönetişiminin meşru ve sürdürülebilir biçimde uygulanabilmesi için etik ilkelerin yönetsel süreçlere sistematik olarak entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zeka,
• Etik Yönetişim,
• Kamu Değerleri,
• Teknolojik Rasyonolite,
• Normatif Model.

Destekleyen Kurum

Kapadokya Üniversitesi

Kaynakça

1. Bovens, M. (2007). Analysing and assessing accountability: A conceptual framework. European Law Journal, 13(4), 447–468.
2. Burrell, J. (2016). How the machine ‘thinks’: Understanding opacity in machine learning algorithms. Big Data & Society, 3(1), 1–12.
3. Briatore, F., Revetria, R., & Rozhok, A. (2023). A literature review on applied AI to public administration: Insights from recent research and real-life examples. In New Trends in Intelligent Software Methodologies, Tools and Techniques. IOS Press. https://doi.org/10.3233/FAIA230242
4. Chen, Y.-C., Ahn, M. J., & Wang, Y.-F. (2023). Artificial intelligence and public values: Value impacts and governance in the public sector. Sustainability, 15(6), 4796. https://doi.org/10.3390/su15064796
5. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi. (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021–2025. T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi. https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf
6. Çelik, A. (2022). Yapay zekâ ve kamu yönetimi: Türkiye’de dijital dönüşümün yönetişim boyutu. Kamu Yönetimi Dergisi, 15(2), 45–68.
7. Demir, K. (2021). Kamu yönetiminde dijitalleşme ve etik sorunlar. Kamu Yönetimi ve Politika Dergisi, 2(1), 89–110.
8. Doshi-Velez, F., & Kim, B. (2017). Towards a rigorous science of interpretable machine learning. arXiv preprint arXiv:1702.08608.

9. Durduran, S. S. (2020). Türkiye’de e-devlet uygulamaları ve dijital kamu yönetimi. Akdeniz Üniversitesi İİBF Dergisi, 20(2), 275–295.
10. Dignum, V. (2019). Responsible Artificial Intelligence: How to Develop and Use AI in a Responsible Way. Springer.
11. European Commission. (2021). Ethics guidelines for trustworthy artificial intelligence. Brussels.
12. Feenberg, A. (2010). Between reason and experience: Essays in technology and modernity. MIT Press.
13. Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., et al. (2018). AI4People—An ethical framework for a good AI society. Minds and Machines, 28(4), 689–707.
14. Floridi, L., & Cowls, J. (2019). A unified framework of five principles for AI in society. Harvard Data Science Review, 1(1).
15. Friedman, B. (2006). Value sensitive design. In P. Zhang & D. Galletta (Eds.), Human-computer interaction in management information systems (pp. 348–372). M.E. Sharpe.
16. Habermas, J. (1984). The theory of communicative action (Vol. 1). Beacon Press.
17. Kara, E. (2022). Türkiye’de yapay zekâ ve etik yönetişim: Kurumsal kapasite analizi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(3), 112–130.
18. Margetts, H., & Dorobantu, C. (2019). Rethink government with AI. Nature, 568(7751), 163–165.
19. Mittelstadt, B. D., Allo, P., Taddeo, M., Wachter, S., & Floridi, L. (2016). The ethics of algorithms: Mapping the debate. Big Data & Society, 3(2), 1–21.
20. Mittelstadt, B. (2019). Principles alone cannot guarantee ethical AI. Nature Machine Intelligence, 1(11), 501–507.
21. Moore, M. H. (1995). Creating public value: Strategic management in government. Harvard University Press.
22. OECD. (2020). OECD principles on artificial intelligence. Paris: OECD Publishing.
23. OECD. (2022). OECD framework for the classification of AI systems. Paris: OECD Publishing.
24. O’Neil, C. (2016). Weapons of math destruction: How big data increases inequality and threatens democracy. Crown Publishing.
25. Pasquale, F. (2015). The black box society: The secret algorithms that control money and information. Harvard University Press.
26. Rahwan, I. (2018). Society-in-the-loop: Programming the algorithmic social contract. Ethics and Information Technology, 20(1), 5–14.
27. Simon, H. A. (1997). Administrative behavior (4th ed.). Free Press.
28. Taşkıran, M. (2020). Algoritmik yönetişim ve şeffaflık: Türkiye üzerine bir değerlendirme. Bilgi Toplumu Dergisi, 3(1), 55–72.
29. UNESCO. (2021). Recommendation on the ethics of artificial intelligence. Paris: UNESCO.
30. Yıldırım, U., & Çınar, K. (2021). Yerel yönetimlerde dijital dönüşüm ve yönetişim. Çağdaş Yerel Yönetimler, 30(1), 1–25.
31. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.