2024 okul öncesi eğitim programının incelenmesi: Uygulamaya ilişkin bir değerlendirme

Öz

21. yüzyılın gerektirdiği niteliklere sahip bireyler yetiştirebilmek için çağın gereksinimlerini takip etmek ve sürekli yenilenmek önem taşımaktadır. Yaşamın temeli olarak kabul edilen okul öncesi dönemde, çocukların değişen dünya koşullarına uyum sağlaması ve tüm gelişim alanlarının desteklenmesi öncelikli hedefler arasında yer almaktadır. Bu dönemde, hedeflenen kazanımlara ulaşılabilmesi için uygulanacak etkinlikleri içeren bir eğitim programının varlığı zorunludur. Bu araştırmanın amacı, 2024 yılında güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı’nın uygulamaya ilişkin yönlerini öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirmektir. Mardin ilinde görev yapan 22 okul öncesi öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veriler içerik analizi ile incelenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin programı genellikle yenilikçi bulduklarını, ancak bazı bölümlerini karmaşık ve uygulamada zorlayıcı olarak değerlendirdiklerini ortaya koymaktadır. Programın tüm gelişim alanlarına eşit dağıldığı belirlenmiştir. Materyal desteği, yardımcı personel ihtiyacı ve fiziki altyapı eksiklikleri uygulamayı sınırlayan temel faktörler olarak öne çıkmaktadır. Yaparak yaşayarak öğrenme, tercih edilen en etkili yöntem olarak değerlendirilmiştir. Programın uygulanabilirliğini artırmak için öğretmenlere yönelik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, programın etkili biçimde uygulanabilmesi için öğretmen görüşlerine dayalı geri bildirimlerin dikkate alınması ve sahadaki yapısal koşulların iyileştirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın, okul öncesi eğitimin kalitesini artırmaya yönelik somut öneriler sunarak alanyazına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim programı
• Öğretmen görüşleri
• Uygulunabilirlik

2024 Examination of preschool education program: An evaluation of its implementation

Öz

In order to raise individuals with the qualifications required by the 21st century, it is important to follow the needs of the age and to be constantly renewed. In the preschool period, which is accepted as the foundation of life, children's adaptation to changing world conditions and supporting all developmental areas are among the priority goals. In this period, the existence of an education programme that includes activities to be implemented in order to achieve the targeted outcomes is mandatory. The aim of this study is to evaluate the implementation aspects of the Preschool Education Programme, which was updated in 2024, in line with teachers' opinions. Semi-structured interviews were conducted with 22 preschool teachers working in Mardin province and the data were analysed by content analysis. The findings revealed that teachers generally found the programme innovative, but some parts of it were considered complex and challenging to implement. It has been determined that the programme is evenly distributed across all areas of development. Material support, need for auxiliary staff and lack of physical infrastructure are the main factors limiting the implementation. Learning by doing and experiencing was evaluated as the most effective method preferred. It was emphasised that support mechanisms for teachers should be strengthened to increase the applicability of the programme. In conclusion, in order to implement the programme effectively, feedback based on teachers' opinions should be taken into consideration and structural conditions in the field should be improved.This study is expected to contribute to the literature by providing concrete suggestions for improving the quality of preschool education.

Anahtar Kelimeler

• Preschool education programme
• Teacher opinions
• Applicability

Kaynakça

1. Akın, M.A., Karadaş, H., & Gövtaş Yaylacı, Y. (2023). Dezavantajlı bölgelerdeki aday öğretmenlerin adaylık sürecine ilişkin görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 124–147. https://doi.org/10.17679/inuefd.1187594
2. Akkaya, A. (2023). 2018 ve 2023 hayat bilgisi dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Kapadokya Eğitim Dergisi, 4(1), 60–69. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3132625
3. Akman Dömbekci, H., & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141–160. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227330
4. Aktan, O., & Akkutay, Ü. (2014). OECD ülkelerinde ve Türkiye’de okulöncesi eğitim. Asya Öğretim Dergisi, 2(1), 64–79. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/17642
5. Aktaş Arnas, Y., & Sarıbaş, Ş. (2020). Okul öncesi dönem çocukları ve ebeveynlerinin açık hava oyun deneyimlerinin incelenmesi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 10(2), 373–398. https://doi.org/10.14527/pegegog.2020.013
6. Aküzüm, C., & Ergenekon, Ö. (2021). Okul öncesi eğitimde değerler eğitimi ile ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 98–117. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1718024
7. Alat, Z., Akgümüş, Ö., & Cavalı, D. (2012). Okul öncesi eğitimde açık hava etkinliklerine yönelik öğretmen tutum ve uygulamaları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 47–62. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/160815
8. Alisinanoğlu, F., & Kesicioğlu, S. (2010). Okul öncesi dönem çocuklarının davranış sorunlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Giresun ili örneği). Kurumsal Eğitimbilim Dergisi, 3(1), 93–110. https://www.researchgate.net/ profile/Oguz-Kesicioglu/publication/339366149

9. Arabacı, N., & Çıtak, Ş. (2017). Okul öncesi dönemdeki çocukların “oyun” ve “açık alan (bahçe)” etkinlikleri ile ilgili görüşlerinin incelenmesi ve örnek bir bahçe düzenleme çalışması. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, (21), 28–43. http://mjer.penpublishing.net/files/10/manuscript/manuscript_363/mjer-363-manuscript-222839.pdf
10. Aral, N., & Kadan, G. (2018). 2013 Okul öncesi eğitim programının değerler eğitimi bağlamında incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(1), 113–131. https://journalofomepturkey.org/index.php/eccd/article/view/59/100
11. Aşkar, N. (2021). Açık havada eğitim: Okul öncesi eğitim programı materyalleri bağlamında bir değerlendirme. Yaşadıkça Eğitim, 35(1), 132–153. https://doi.org/10.33308/26674874.2021351236
12. Can, E., & Kılıç, Ş. (2019). Okul öncesi eğitim: Temel sorunlar ve çözüm önerileri. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 483–519. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/929132
13. Cömert, S. (2004). Okulöncesi eğitim programı hakkında öğretmen görüşleri ve uygulamaları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (7), 135–150. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/115529
14. Çetin, Ö. Ş., & Çalışkandemir, F. (2018). Okul öncesi eğitim kurumlarında açık oyun alanları. Social Sciences Studies Journal, 4(19), 2289–2298. https://doi.org/10.26449/sssj.2018
15. Demirel, Ö. (2011). Kuramdan uygulamaya eğitimde program geliştirme (17.baskı). Pagem Akademi Yayıncılık.
16. Direk, İ. N., & Batmaz, O. (2024). Okul öncesi eğitim programlarına bir bakış: 2013 ve 2024 programlarının karşılaştırılması. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 866–880. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1442767
17. Düşek, G., & Dönmez, B. (2012). Türkiye’de yayımlanan okul öncesi eğitim programları. Mesleki Bilimler Dergisi (MBD), 1(1), 68–75. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/401598
18. Ertek Eroğlu, B., & Eker, C. (2024). 2013 ve 2024 yılı okulöncesi eğitim programlarının karşılaştırılması. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (151), 391–403. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.75799
19. Girgin, A., Kurnaz, A., & Zobu, O. (2011). Erken çocukluk eğitimi ve aile eğitiminin önemi. I. Türkiye Çocuk Hakları Kongresi Yetişkin Bildirileri Kitabı (1. cilt) içinde (ss. 66–74). Çocuk Vakfı Yayınları. https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/dosya/36k.pdf
20. Gömleksiz, M. N., & Kay, M. A. (2019). 2013 Okul öncesi eğitim programındaki kazanımların uygulamadaki etkililiğine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Turkish Studies-Educational Sciences, 14(1), 79–102. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14704
21. Gözalan, E., & Koçak, N. (2014). Oyun temelli dikkat eğitim programının 5-6 yaş çocukların kelime bilgi düzeylerine etkisinin incelenmesi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2014(4), 115–121. https://doi.org/10.18493/kmusekad.12328
22. Gültekin, M. (2020). Değişen toplumda eğitim ve öğretmen nitelikleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 10(1), 654–700. https://doi.org/10.18039/ajesi.682130
23. Gür, B., Bakır, N., & Özkul, R. (2025). Kırsal bölge okullarında eğitimin zorlukları: Nitel bir araştırma. Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 44–57. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4835664
24. Güven, G., & Yumugan, S. (2025). Beceri temelli okul öncesi eğitimi: 2024 maarif programına ilişkin öğretmen görüşleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 1215–1242. https://doi.org/10.51460/baebd.1581408 Güzelyurt, T., Dayanan, F., Ahmetoğlu, A., & Çakır, S. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin öğrenme merkezlerine ilişkin görüşleri. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 2 (1), 62–75. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/728917
25. Işık, N. E. (2015). Öğretmenlerin Meb 2013 okul öncesi eğitim programı hakkındaki görüşleri ve programı kullanma durumları. (Tez No. 397478) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.
26. Kandır, A., & Yazıcı, E. (2016). MEB 2013 okul öncesi eğitim programı’nın okuma yazma becerilerinin gelişimi yönünden değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(3), 451–488 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/312855
27. Karadaş, H. (2021). Okul öncesi eğitim kurumlarında yaşanan güvenlik ve sağlık problemlerinin paydaş görüşlerine göre incelenmesi. Anatolian Journal of Health Research, 2(1), 7–14. https://doi.org/10.29228/anatoljhr.50959
28. Karahan, S., Uca, S., & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78–101. https://doi.org/10.47105/nsb.1118399
29. Kardeş, S. (2020). Okul öncesi eğitim programının 21.yüzyıl becerileri ve steam eğitimi bağlamında incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(2), 109–119. https://doi.org/10.17244/eku.703361
30. Karoğlu, H., & Ünüvar, P. (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının gelişim özellikleri ve sosyal beceri düzeyleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (43), 231–254. https://doi.org/10.21764/efd.12383
31. Karoğlu, H. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin yazı farkındalığı becerilerine ilişkin görüş ve uygulamaları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 2478–2501. https://doi.org/10.53444/deubefd.1475840
32. Kavak, Ş., & Coşkun, H. (2017). Erken çocukluk eğitiminde eğitici materyal geliştirmenin önemi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(2), 11–23. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/359425
33. Kaya, Ü. Ü. (2024). Türkiye'de okul öncesi eğitim programlarının evrimi ve karşılaştırmalı analizi. 2. Bilsel Uluslararası Gordion Bilimsel Araştırmalar Kongresi [Kongre Kitabı] içinde (ss. 416–438), 9-10 Mart 2024, Ankara. https://bilselkongreleri.com/wp-content/uploads/2.GORDION-son-.pdf
34. Kelekçi Olgun, M., & Kahraman, M. E. (2016). Okul öncesi dönemde sanat eğitiminin farklı teknikler kullanılarak öğretilmesi. Beykoz Akademi Dergisi, 4(2), 65–77. https://doi.org/10.14514/BYK.m.21478082.2016.4/2.65-77
35. Kendrick, A., Hernandez-Reif, M., Hudson, C., Jeon, H. J., & Horton, C. (2012). Coding group behaviours for preschool children in the playground and the effects of teachers’ proximity on preschool children’s playground behaviours. Early Child Development and Care, 182(6), 665–682. https://doi.org/10.1080/ 03004430.2011.569544
36. Klenowski, V. (2010). Curriculum evaluation: approaches and methodologies. In P. Peterson, E. Baker & B. McGaw (Eds.) International Enclyclopedia of Education. (p. 335–341), Elsevier.
37. Koç, D. (2017). Okul öncesi dönemde matematik eğitimi: Öğretmen uygulamaları ve görüşleri üzerine bir durum çalışması (Tez No. 487362) [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.
38. Köksal, O., Balaban Dağal A., & Duman, A., (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin okul öncesi eğitim programı hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science, (46), 379–394. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3395
39. Kurşunlu, E., (2018). Türkiye’de okul öncesi eğitim kurumlarının fiziksel özelliklerinin incelenmesi (Tez No. 516196) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.
40. Mart, M., Arslan, E., & Temel, M. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf dışı etkinlikler kapsamındaki bilişsel gelişim inançları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(2), 1037–1059. https://doi.org/10.37217/tebd.904527
41. MEB (2024). Okul öncesi eğitim programı. MEB Temel Eğitim Genel Müdürlüğü. https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf
42. Miller, S. (2003). Analysis of phenomenological data generated with children as research participants. Nurse Researcher, 10(4), 68–82. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/ 12838820/
43. Özdemir, S. M. (2012). Eğitim programı kavramına ilişkin öğretmen adaylarının metaforik algıları. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 5(3), 369–39. https://keg.aku. edu.tr/arsiv/c5s3/KuramsalEgitimbilim_cilt5say%c3%84%c2%b13.pdf#page=124
44. Özdemir, D., Eruzun, H. M., & Kuru, N. (2021). 1952’den 2021’e Türkiye’deki okul öncesi eğitim programlarında sosyal-duygusal gelişim. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(2), 314–335. https://doi.org/10.51725/etad.944339
45. Özen Altınkaynak, Ş., & Yanıklar, C. (2014). Anne ve babaların okul öncesi eğitimden çocuklarının gelişimine yönelik beklentileri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(30), 56–72. https://dergipark.org.tr/en/download/ article-file/181453
46. Özkan, H. H. (2009). Bilgi toplumu eğitim programları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (10), 113–132. https://dergipark.org.tr/en/ download/article-file/215529
47. Özsırkıntı, D., Akay, C., & Bolat, E. (2014). Okul öncesi öğretmenlerinin okul öncesi eğitim programı hakkındaki görüşleri Adana ili örneği. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 313–331. https://dergipark.org.tr/ en/download/article-file/1490434
48. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi. (Orijinal eser 3. baskı, 2002).
49. Saklan, E., & Erginer, A. (2016). Türkiye’de okul öncesi eğitime ilişkin politika ve finansman uygulamaları. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 15–44. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/226542
50. Sapsağlam, Ö. (2013). Değerlendirme boyutuyla okul öncesi eğitim programları (1952-2013). Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2013(1), 63–73. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/82106
51. Senemoğlu, N. (1994). Okulöncesi eğitim programı hangi yeterlikleri kazandırmalıdır?. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(10), 21–30. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/88199
52. Serdaroğlu, H. U., & Bekir, H. (2024). Okul öncesi eğitim programında güncellemeler. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 1–29. https://doi.org/10.20493/birtop.1489551
53. Sünbül, A. M. (1996). Öğretmen niteliği ve öğretimdeki rolleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 8(8), 597–608. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/108646
54. Tekindal, M., & Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20 (1), 153– 182. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1355632
55. Tetik Delibaş, S., Topaç, A., Arat, M., & Durmuşoğlu, E. (2023). Okul öncesi öğretim programı çerçevesinde uygulanan değerler eğitimine ilişkin öğretmenlerin görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(5), 905–919. https://doi.org/10.5281/zenodo.8102604
56. Temiz, Z., & Karaaslan Semiz, G. (2019). En iyi öğretmenim doğa: okul öncesinde doğa temelli eğitim uygulamaları projesi kapsamında hazırlanan öğretmen etkinlikleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(1), 314–331. https://doi.org/10.15869/itobiad.488735
57. Turhan, B., & Özbay, Y. (2016). Erken çocukluk eğitimi ve nöroplastisite. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 1(2), 54–63. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/366945
58. Tutkun, Ö. F. (2010). 21. Yüzyılda eğitim programının felsefi boyutları. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(3), 993–1016. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/77023
59. Tutkun, Ö., & Aksoyalp, Y. (2010). 21. Yüzyılda eğitimde program geliştirmede yönelim, kavram ve anlayışlar. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (19), 156–169. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/115625
60. Tutkun, C., Akbaba, F. D., Bektaş, A., & Özgün, Ş. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin güncellenen okul öncesi eğitim programı (2024) hakkındaki görüşlerinin değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 310–327. https://doi.org/10.17755/esosder.1532166
61. Türnüklü, D. A. (2000). Eğitimbilim Araştırmalarında Etkin Olarak Kullanılabilecek Nitel Bir Araştırma Tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543–559. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/108517
62. Uyar, A., & Karafil, B. (2024). 2013 Okul Öncesi Eğitim Programına İlişkin Okul Öncesi Öğretmenlerinin Görüşlerinin İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(1), 295–325. https://doi.org/10.51460/baebd.1389529
63. Vural, D., & Gürşimşek, I. (2009). Okul öncesi eğitimde aile katılımlı ve sosyal beceri eğitimi. Education Sciences, 4(3), 1110–1122. https://dergipark.org.tr/en/download/ article-file/185930
64. Yalçın, V., & Uzun H. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin öğretim yöntem ve teknikleri kullanma düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi (Kilis ve Gaziantep ili örneği). Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 3(2), 42–54. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/544235
65. Yıldız, S. (2017). Sosyal bilimlerde örnekleme sorunu: nicel ve nitel paradigmalardan örnekleme kuramına bütüncül bir bakış. Kesit Akademi Dergisi, (11), 421–442. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1520530