BEYPAZARI VE ÇEVRESİNDEKİ KAYA YAPILARI, YERLEŞİM ALANLARI, MEZARLAR, KİLİSELER.

Öz

Beypazarı ve çevresi jeolojik yapısı itibariyle yumuşak kaya alanlarına sahip olması ve su havzalarını oluşturduğu vadilerin bulunması, orta Anadolu’nun birçok bölgesinde olduğu gibi yapay ve doğal kaya yapıları bünyesinde barındırmıştır. Çalışmada bu mağaraların yoğun olduğu alanlar seçilerek, saha araştırması yöntemiyle altı ana bölge tespit edilmiştir. Beypazarı’ndaki söz konusu kaya yapılarının, çoğunluğu Kirmir vadisinde yoğunlaşmıştır. Bu bölgelerdeki kaya yapıları incelenerek, insanları buraları; yerleşim yeri, mezar ve ibadet mahalli olarak kullandıkları anlaşılmaktadır. Diğer taraftan bu yapılar, insan yaşamını ve insan çevre ilişkisini yansıtması açısından geçmişe dair kayda değer bilgiler vermektedir. Kaya yapıları, bu coğrafyada geçmiş dönemlerde yaşamış toplulukların asırlar boyunca, yaşayışlarına dair önemli ipuçları sunar. Keza, buralardan günümüze intikal eden yapılar ve arkeolojik kalıntılar, insanların düşünce ve inanç yapılarına dair somut veriler sunabilmektedir. Üzerinde çalışılan Beypazarı kaya yapıları aynı coğrafyada bulunan Frigya bölgesindeki birçok kaya mezarları ve yerleşim yerleri kadar mimari stillere sahip değildir. Bu çalışmada değerlendirmeye tabi tutulan mağaralar, basit mimari yapıya sahip oldukları gibi, doğal formlu özellikleri daha ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle çalışmada, mağara odaları değerlendirilirken çoğu zaman belirli bir mimari stili ön plana çıkarmakta zorlanılmıştır. Yine de bu yapıların geometrik özellikleri, duvarlarda bulunan ikonografik resimler ve sıvama izleri veya dışarıyla olan konumları ve odalar arasındaki bağlantı yolları vurgulanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Beypazarı
• Mağaralar
• Kaya Mezarları
• Kaya Kiliseleri
• İnözü.

ROCK STRUCTURES, SETTLEMENTS, TOMBS, CHURCHES IN BEYPAZARI AND ITS SURROUNDINGS.

Öz

Beypazarı and its surroundings, due to their geological structure, have soft rock areas and valleys forming water basins, and as in many regions of Central Anatolia, they contain artificial and natural rock structures. In the study, areas where these caves are densely located were selected and six main regions were identified using the field research method. The majority of the rock structures in Beypazarı are concentrated in the Kirmir Valley. By examining the rock structures in these regions, it is understood that people used these places as settlements, tombs and places of worship. On the other hand, these structures provide significant information about the past in terms of reflecting human life and the human-environment relationship. Rock structures provide important clues about the lives of communities that lived in this geography in the past for centuries. Likewise, the structures and archaeological remains that have come down from these places to the present can provide concrete data about people's thought and belief structures. The Beypazarı rock structures studied do not have architectural styles as much as many rock tombs and settlements in the Phrygian region in the same geography. The caves evaluated in this study have simple architectural structures, while their natural form features are more prominent. For this reason, it was often difficult to highlight a certain architectural style when evaluating the cave rooms in the study. Nevertheless, the geometric features of these structures, iconographic paintings and plastering traces on the walls or their location with the outside and the connection paths between the rooms were emphasized.

Anahtar Kelimeler

• Beypazarı
• Caves
• Rock Tombs
• Rock Churches
• İnözü.

СКАЛЬНЫЕ СООРУЖЕНИЯ, ПОСЕЛЕНИЯ, ГРОБНИЦЫ, ЦЕРКВИ В БЕЙПАЗАРИ И ЕГО ОКРЕСТНОСТЯХ.

Öz

Тот факт, что Бейпазари и его окрестности имеют мягкие скальные породы с точки зрения геологической структуры и наличия долин, где образуются водные бассейны, как и во многих других регионах центральной Анатолии, привел к появлению искусственных и естественных скальных структур. В ходе исследования были выбраны районы, в которых находится большое количество пещер, и методом полевых исследований были определены шесть основных регионов. Большинство этих скальных структур в Бейпазари сосредоточено в долине Кирмир. Анализируя скальные структуры в этих регионах, можно понять, что люди использовали их в качестве поселений, могил и мест поклонения. С другой стороны, эти структуры предоставляют значительную информацию о прошлом с точки зрения отражения жизни людей и взаимоотношений человека и окружающей среды. Скальные структуры дают важные сведения о жизни сообществ, которые проживали в этой местности в прошлом на протяжении веков. Аналогичным образом, сооружения и археологические останки, сохранившиеся до наших дней, могут предоставить конкретные данные о мышлении и верованиях людей. Исследованные скальные структуры Бейпазари не имеют архитектурных стилей, как многие скальные гробницы и поселения во Фригии в той же географии. Пещеры, рассмотренные в данном исследовании, имеют простые архитектурные структуры, а их природные формы более заметны. По этой причине при оценке пещерных залов зачастую было сложно выделить какой-то определенный архитектурный стиль. Тем не менее, старались подчеркнуть геометрические особенности этих сооружений, иконографические росписи и следы штукатурки на стенах, их расположение по отношению к внешнему пространству и пути сообщения между помещениями.

Anahtar Kelimeler

• Бейпазари
• Пещеры
• Скальные гробницы
• Скальные церкви
• Инёзю.

Kaynakça

1. Aklanoğlu, F. (2005). “İnözü Vadisi’nin Koruma Kararlarının İrdelenmesı̇”, Korunan Doğal Alanlar Sempozyumu, 8- 10 Eylül,, SDÜ, Isparta, s. 218.
2. Brown, P. (1996). “Beypazarı Tahirler Köyündeki Kiliseler Üzerine Alan Çalışması” XV. Araştırma Toplantısı 1, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara, s. 239-242.
3. Dökü, F. E. (2008). Paphlagonı̇a Bölgesı̇ Kaya Mezarları ve Kaya Tapınakları, Akdenı̇z Üniversı̇tesı̇ Sosyal Bilimler Enstı̇tüsü Doktora Tezi, Antalya.
4. Brown, P. (2006). “Chorotope: Theodore of Sykeon and his Sacred Landscape,” in A. Lidov, ed., Hierotopy: Creation of Sacred Spaces in Byzantium and Medieval Russia (Moscow: Indrik,117-124.
5. Ekrem Akurgal, Anadolu Uygarlıkları, İstanbul, 1990.
6. Karakan, H. E. (2024), Anadolu’da Hellenistik Dönem Tapınak Cepheli Kaya Mezarları, Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep.
7. Kaya, A. M. (2912). “Keltler’in Anadolu’ya Göçü: Göç Nedenleri, Yolları ve İlk On Yıl”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı Yıl: 10, Güz, Sayı: 13, s., 1-16.
8. Köken, T. (2014) Beypazarı İlçesi Araştırma Raporları, Ankara.

9. Kuntay, K., Kaplan, H., Aşık, D., Yonca, A., Atik ve Kırsaçlıoğlu, O., (2000). Beypazarı İlçesi Araştırma Raporları (Proje Sorumluları) Ankara.
10. Umar, B. (1993). Türkiye’deki Tarihsel Adlar, İstanbul.
11. Özgüç,T. (1945). “Beypazarı Çevresinden Getirilen Testi ve Damga Mühür”, Belleten, Ankara, Sayı. 34, s. 291.
12. Ramsey, W. M. (1960), (Çev. Mihri Pektaş), Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, MEB Yay. İstanbul.
13. Süavi, A., (2005). Emiroğlu, K., Ömer Türkoğlu ve Özsoy D. E., Küçük Asya’nın Bin Yüzü Ankara, Dost Kitabevi, Ankara, s. 125.
14. Sevin, V. (2006) Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, TTK, Ankara, s.6.
15. Şener, Y. (1976). Beypazarı Tarih ve Bugün, Beypazarı.
16. Tezcan, B. (1956). “Nallıhan-Beypazarı Çevresinden Getirilen Kaplar Hakkında” Belleten Ankara, Sayı 79, s. 343- 345.
17. Vardar, E. L. (2005). “Galatya Bölgesi Kaleleri/Yerleşmeleri, Yüzey Araştırmaları: Ankara İli”, 24. Araştırma Toplantısı, C.2, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara. s., 79-100.
18. Vardar E. L. (1996) ve Vardar, A. N. (1996). “Galatya Bögesi Kaleleri/Yerleşmeleri Yüzey Araştırması Ankara İli”, Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara, s., 245-279.
19. Vardar, E. L. (2006) “Galatia Bölgesi Kaleleri/Yerleşmeleri Yüzey Araştırması: Ankara ve Eskişehir İlleri”, 24. Araş Sonuçları Toplantısı, C. 3, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara. s. 455- 459.
20. Walker, J. T. (2001). “The Tahirler Project (Beypazarı Province); Preliliminary Report for 2001 Season, s. 101-108; Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara.
21. http:// courses.washington.edu/tahirler/
22. http://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/genel/kulturenvanteri