Soğuk Savaş Sonrası Türkiye – Rusya İlişkilerinin Güvenlik ve Ekonomik Boyutu

Öz

Bu çalışma, Soğuk Savaş sonrası Türkiye–Rusya ilişkilerini güvenlik ve ekonomi ekseninde ele almaktadır. Çalışma, iki aktör arasında Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan çatışan çıkar alanlarının neler olduğu ve buna karşın ilişkilerde sürekliliği mümkün kılan unsurların nasıl şekillendiği sorularına cevap arayarak bir değerlendirme yapmaktadır. Bulgular, güvenlik ve jeopolitik konularda yaşanan görüş ayrılıklarına ve farklı çıkar alanlarına rağmen, ekonomik ilişkilerin iki ülke arasındaki bağların kopmadan sürdürülmesinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Türkiye ve Rusya, Suriye, Kafkasya, Çeçenistan ve Ukrayna gibi birçok alanda ve PKK konusunda farklılaşan çıkarlara ve görüş ayrılıklarına sahiptir. Örneğin, Rusya–Ukrayna Savaşı, Türkiye–Rusya ilişkilerinde eş zamanlı olarak hem gerilim hem de esneklik unsurlarını görünür kılmıştır. Türkiye, savaş süresince NATO üyeliğini sürdürürken Batı’nın Rusya’ya yönelik yaptırımlarına katılmamış; buna karşılık Rusya ile diplomatik ve ekonomik ilişkilerini muhafaza etmiştir. Enerji başta olmak üzere, turizm, müteahitlik ve S400 savunma sistemlerinin alımı gibi ekonomik meseleler ise iki aktörü birbirine yakınlaştıran bir görev üstlenmektedir. Çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak literatür taraması yöntemiyle yürütülmüştür. Analiz kapsamında akademik çalışmalar, düşünce kuruluşu raporları ve resmî belgeler birlikte değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye–Rusya ilişkilerinde jeopolitik ayrışmalar ve güvenlik temelli gerilimlerin, enerji, turizm, müteahhitlik ve savunma gibi alanlardaki ekonomik iş birlikleri aracılığıyla yumuşatıldığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, siyaset, güvenlik ve ekonomi alanlarının birbirini dışlayan değil; karşılıklı etkileşim içinde gelişen ve ilişkilerde sürekliliği mümkün kılan bileşenler olduğunu vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rusya
• Türkiye
• ekonomi
• güvenlik
• jeopolitik
• Türkiye-Rusya ilişkileri

The Security and Economic Dimensions of Post–Cold War Türkiye–Russia Relations

Öz

This study examines post–Cold War Türkiye–Russia relations through the lenses of security and economy. The study seeks to provide an assessment by addressing the questions of what the conflicting areas of interest between the two actors have been in the post–Cold War period and how the elements enabling continuity in bilateral relations have been shaped. The findings reveal that despite disagreements and diverging interests in security and geopolitical issues, economic relations play a decisive role in sustaining bilateral ties without a complete rupture. Türkiye and Russia have divergent interests and disagreements in multiple areas, including Syria, the Caucasus, Chechnya, and Ukraine, as well as regarding the PKK issue. For instance, the Russia–Ukraine War has simultaneously brought to light both tension and flexibility in Türkiye–Russia relations. Throughout the war, Türkiye has maintained its NATO membership while refraining from joining Western sanctions against Russia, while preserving its diplomatic and economic relations with Moscow. Economic issues—most notably energy, along with tourism, contracting activities, and the procurement of the S-400 air defense systems—serve to draw the two actors closer. The study is based on a qualitative research design and employs a literature review method. Within the scope of the analysis, academic studies, think-tank reports, and official documents are examined together. The findings indicate that geopolitical divergences and security-based tensions in Türkiye–Russia relations are mitigated through economic cooperation in areas such as energy, tourism, contracting, and defense. Ultimately, the study emphasizes that politics, security, and economy are not mutually exclusive domains but interconnected components that evolve through mutual interaction and enable continuity in bilateral relations.

Anahtar Kelimeler

• Russia
• Türkiye
• economy
• security
• geopolitics
• Turkish-Russian relations

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı. (2025). Türkiye bu yıl 7 milyondan fazla Rus turisti ağırlamayı bekliyor. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiye-bu-yil-7-milyondan-fazla-rus-turisti-agirlamayi-bekliyor/3516133
2. Aras, H., & İşyar, Ö. G. (2018). Rusya’nın Suriye krizine müdahalesinin neorealizm çerçevesinde analizi. TESAM Akademi Dergisi, 5(2), 513–529.
3. Ay, H. M., & Söylemez, A. (2023). Grain corridor agreement and Turkey’s role in the Russia–Ukraine war. Islamic World and Politics, 7(1), 45–60.
4. Babahanoğlu, V. (2023). Suriye krizi ve dış politika: Türkiye ve Rusya arasında geçişken ilişkiler. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 59, 407–421. https://dergipark.org.tr/tr/download/article- file/3251409
5. Bekmezci, G. (2022). Türkiye ve Rusya Federasyonu arasındaki ekonomik ilişkiler: Dengeler ve dönüşüm. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 18(1), 30–55. https://dergipark.org.tr/tr/download/article- file/252066
6. Cheterian, V. (2023). Friend and foe: Russia–Turkey relations before and after the war in Ukraine. Small Wars & Insurgencies, 34(7), 1271–1294. https://doi.org/10.1080/09592318.2023.2185443
7. Chudziak, M., Kardaś, S., & Rodkiewicz, W. (2016). Turkey–Russia: Partnership of convenience. Centre for Eastern Studies (OSW). https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2016-10-12/turkey-russia-partnership- convenience
8. Coşkun, A., Gabuev, A., Pierini, M., Siccardi, F., & Umarov, T. (2024). Türkiye and Russia: An unequal partnership. Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2024/10/turkiye-and- russia-an-unequal-partnership?lang=en

9. Dalay, G. (2019). After the S-400 purchase: Where are Turkish–Russian relations heading? Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP). https://www.swp-berlin.org/en/publication/after-the-s-400-purchase-where-are-turkish- russian-relations-heading
10. Derman, G. S. (2021). Turkey–Russian Federation relations in the new era. In İ. Topsakal & A. Askerov (Eds.), Contemporary Turkish–Russian relations from past to future (pp. 39–67). İstanbul University Press. https://doi.org/10.26650/B/SS52.2021.011.03
11. Derman, G. S. (2023). The role of energy in Türkiye–Russia relations: A view from the perspective of mutual dependence. Insight Turkey, 25(4), 197–221. https://www.insightturkey.com/articles/the-role-of-energy-in- turkiye-russia-relations-a-view-from-the-perspective-of-mutual-dependence
12. EnerjiEkonomisi.com. (2025). Türkiye Rusya’dan ne kadar petrol ve doğal gaz alıyor? https://www.enerjiekonomisi.com/turkiye-rusyadan-ne-kadar-petrol-ve-dogal-gaz-aliyor/39771
13. Erşen, E. (2016). Suriye sorunu gölgesinde Türkiye–Rusya ilişkilerinde normalleşme süreci. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 3(2), 153–171. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/312091
14. Güzel, H. T. (2024). Putin dönemi Türkiye–Rusya ilişkileri (2000–2008). Vakanüvis – Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 9(1), 728–770. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3523725
15. İLKHA. (2022). İtalyan petrol şirketi Eni, Türkiye'ye gaz taşıyan Mavi Akım boru hattından çekiliyor. https://ilkha.com/dunya/italyan-petrol-sirketi-eni-turkiye-ye-gaz-tasiyan-mavi-akim-boru-hattindan- cekiliyor-186075
16. Kamalov, İ. (2009). Cumhurbaşkanı Gül’ün Moskova ziyareti ve Türkiye–Rusya ilişkileri. Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi (ORSAM). https://orsam.org.tr/yayinlar/cumhurbaskani-gulun-moskova-ziyareti-ve- turkiye-rusya-iliskileri/
17. Karako, T. (2019). Coup-proofing? Making sense of Turkey’s S-400 decision. Center for Strategic and International Studies (CSIS). https://www.csis.org/analysis/coup-proofing-making-sense-turkeys-s-400- decision
18. Kasapoğlu, C. (2017). Turkey’s S-400 dilemma: Turkey’s acquisition of the Russian S-400 air defence system – Risks and motivations. Center for Economic and Foreign Policy Studies (EDAM). https://edam.org.tr/wp- content/uploads/2017/10/s400en.pdf
19. Ketenci, A. (2023). Russia’s war on Ukraine and the Montreux Convention as Türkiye’s international-law instrument and policy tool for the security of the Black Sea. Connections, 22(3), 72–84. https://doi.org/10.11610/connections.22.3.07
20. Koçak, M. (2017). Türkiye–Rusya ilişkileri: Analiz. SETA. https://media.setav.org/tr/dosya/2017/05/analiz-turkiye- rusya-iliskileri.pdf
21. Köstem, S. (2018). The political economy of Turkish-Russian relations: Dynamics of asymmetric interdependence. Perceptions: Journal of International Affairs, 23(2), 10–32. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/549661
22. Kurban, V., & Cabbarlı, H. (2019). Türkiye–Rusya ilişkileri ve uçak krizinin Rus–Türk kamuoyundaki yansıları. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 10(2), 105–118. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/765024
23. Öğütçü, M. (2025). Ballı börekten ekşi limona: Türkiye–Rusya ilişkilerinde yeni gerçeklik. YetkinReport. https://yetkinreport.com/2025/10/22/balli-borekten-eksi-limona-turkiye-rusya-iliskilerinde-yeni-gerceklik/
24. Özdemir, A. (2023). The impact of the Russia–Ukraine war on Türkiye’s foreign trade. Insight Turkey, 25(2), 121– 137. https://www.insightturkey.com/articles/the-impact-of-the-russia-ukraine-war-on-turkiyes-foreign-trade
25. Özer, Ç. (2022). Soğuk savaş sonrası rekabet ve iş birliği çerçevesinde Türkiye–Rusya siyasi ilişkileri. Gazi Akademik Bakış, 16(2), 147–172. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akademik-hassasiyetler/article/1356902
26. Poghosyan, B. (2025). Opinion: Turkish policy in the South Caucasus and relations with Russia. CommonSpace. https://www.commonspace.eu/opinion/opinion-turkish-policy-south-caucasus-and-relations-russia
27. Reuters. (2025). Turkey’s economic alignment with Russia is a risky bet. https://www.reuters.com/default/turkeys-economic-alignment-with-russia-is-risky-bet-2025-06-18/
28. Siccardi, F. (2024). Understanding the energy drivers of Turkey’s foreign policy. Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegie-production- assets.s3.amazonaws.com/static/files/Siccardi_Turkey_Energy_draft-1.pdf
29. Süvari, K., & Efe, A. (2025). Understanding Russia’s aggression against Ukraine: A study through Ibn Khaldun’s understanding of thought. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, 12(2), 520–535. https://doi.org/10.17336/igusbd.1525761
30. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2023). Türkiye ile Rusya arasında “Turizm Eylem Planı” imzalandı. https://basin.ktb.gov.tr/TR-207118/turkiye-ile-rusya-arasinda-39turizm-eylem-plani39-imzalandi.html
31. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024). Rusya Federasyonu ülke raporu 2024. https://ticaret.gov.tr/data/5bcc5d4813b876034cfece26/RF%20%C3%9Clke%20Raporu%202024.pdf
32. Ülgen, S. (2024). Türkiye and Russia: An unequal partnership. Carnegie Endowment for International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2024/10/turkiye-and-russia-an-unequal-partnership?lang=en
33. Wódka, J. (2023). Turkey’s middlepowermanship, foreign policy transformation and mediation efforts in the Russia–Ukraine war. Studia Europejskie – Studies in European Affairs, 4, 215–233. https://doi.org/10.33067/SE.4.2023.12
34. Yılmaz, M. E. (2023). Türkiye–Rusya ilişkilerinin gelişimi (1923–2023). Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, Özel Sayı: Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye, 24–45.