Belirli ve Belirsiz Geçmiş Zaman Biçimbirimlerinin İşlevsel ile Anlamsal Özellikleri ve Rusçadaki Karşılıkları
Öz
Birçok dünya dilinde sözcük türü olarak fiil, biçimbilimsel açıdan en zengin sözcük türü olarak kabul edilir. Türkçe ve Rusçadaki fiillerin çeşitli leksik anlamları ile yan anlamlar paradigması ve gramer kategorilerinin çeşitliliği iki dilde de fiili diğer sözcük türlerinden ayıran özelliklerdir. Karşılaştırılan dillerde fiil, cümlenin yargı merkezi konumunda olup özne ile yüklem arasındaki ilişkileri yansıtır. Bunun yanı sıra fiilin gramer kategorileri aracılığıyla eylemin gerçekleştiği zaman, kişiyle olan ilişkisi, dile getirilen ifadenin gerçekliği veya tam tersi olduğu belirtir. Türkçe fiillerin yapısındaki biçimbirimler, büyük bir betimleyici potansiyele sahip olduğundan temel işlevleri dışında üslup açısından da önem taşır. Karşılaştırılan iki dilin tipolojik açıdan farklı olduğundan ve biçimbilimsel açıdan genellikle farklılık gösterdiğinden dolayı Türkçe ve Rusça fiil kelime şekillerinin tam olarak eşdeğer olması mümkün değildir. Bu sebeple karşılaştırmalı gramer araştırmaları Türkçe ile Rusça arasındaki iki dilde de gözlemlenebilen evrensel özelliklerin tespit edilmesinin yanı sıra daha çok dillerin yapısal ile anlamsal özelliklerini ortaya çıkarmaya ve biçimbilimsel ile üslup bilimsel açıdan farklılıkları görmeyi mümkün kılmaktadır.
Yapılan araştırmada Türkçe ve Rusçada kullanılan “mutlak zaman” paradigmasına giren ve eylemin geçmişte gerçekleştiğini bildiren biçimbirimlerin fiil kelime şekillerine kattıkları temel ile yan anlamların ve söz konusu anlamların Rusçada hangi biçimbirimler ile karşılandığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Betimsel analiz, veri toplama ve değerlendirme, dağılım analizi ile karşılaştırmalı analiz gibi bilimsel araştırma yöntemlerine başvurulan araştırmada Türkçe ve Rusçada yüklem işlevi üstlenen ve yapısında geçmiş zamanı bildiren biçimbirimler bulunan fiillerin Rusçadaki karşılıkları ile leksik anlamları ve sözdizimsel işlevleri büyük ölçüde örtüştüğü, ancak taşıdıkları anlamların Rusçada farklı fiil kelime şekilleriyle karşılanabildiği saptanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Functional and semantic features of definite and indefinite past tense forms and their equivalents in Russian
Öz
In many languages of the world, the verb is considered the most morphologically rich part of speech. The diversity of lexical meanings and paradigms of figurative meanings of verbs in Turkish and Russian, as well as the diversity of grammatical categories, are features that distinguish verbs from other parts of speech in both languages. In the languages being compared, verbs play a major role in the organisation of sentences and reflect the relationship between the subject and the predicate. In addition, the grammatical categories of verbs indicate the time of the action, its connection with the person, and the reality or unreality of the statement. Formal grammatical indicators in Turkish verbs have great descriptive potential, so in addition to their basic functions, they also perform stylistic functions. Since the languages being compared are typologically different and usually differ from a formal point of view, complete equivalence of verb tenses in Turkish and Russian is impossible. Comparative grammatical studies allow us not only to identify universal features observed in Turkish and Russian, but also to reveal the structural and semantic features of the languages to a greater extent, as well as to determine their morphological and stylistic differences.
The main objective of the study was to attempt to determine the primary and secondary meanings of Turkish verbs, as indicated by morphological markers of the past tense relating to the paradigm of ‘absolute time’ in the Turkish language, as well as to identify morphological elements in the Russian language that reflect the corresponding meanings. The study used such scientific research methods as component analysis, data collection and evaluation, distributive analysis, and the comparative method. The study found that verbs that function as predicates in Turkish and contain grammatical indicators of the past tense are largely identical to their equivalents in Russian in terms of lexical meaning and syntactic functions. However, their meanings can be expressed in Russian not only with the help of different verb forms.
Anahtar Kelimeler
Функциональные и семантические особенности форм определенного и неопределенного прошедшего времени и их соответствия в русском языке
Öz
Во многих языках мира глагол считается самой богатой с морфологической точки зрения частью речи. Разнообразие лексических значений и парадигмы переносных значений глаголов в турецком и русском языках, а также разнообразие грамматических категорий являются особенностями, отличающими глагол от других частей речи в обоих языках. В сопоставляемых языках глагол играет главную роль в организации предложения и отражает отношения между подлежащим и сказуемым. Кроме того, грамматические категории глагола указывают на время совершения действия, его связь с лицом, реальность или нереальность высказывания. Формальные грамматические показатели в составе турецких глаголов обладают большим описательным действие потенциалом, поэтому помимо своих основных функций они выполняют и стилистические. Поскольку сопоставляемые языки типологически различаются и обычно отличаются с формальной точки зрения, полная эквивалентность временных форм глаголов в турецком и русском языках невозможна. Сравнительные исследования грамматики позволяют не только выявить универсальные особенности, наблюдаемые в турецком и в русском языках, но и в большей степени раскрыть структурные и семантические особенности языков, а также определить их морфологические и стилистические различия.
Основной целью проведенного исследования являлась попытка определения основных и второстепенных значений турецких глаголов, придаваемые им морфологическими показателями прошедшего времени, относящихся к парадигме «абсолютного времени» в турецком языке, а также выявление морфологических элементов в русском языке, отражающих соответствующие значения. В исследовании были использованы такие методы научного исследования как компонентный анализ, сбор и оценка данных, дистрибутивный анализ и сравнительный метод. В ходе исследования было установлено, что глаголы, выполняющие функцию сказуемого в турецком языке и наличествующие в своем составе грамматические показатели прошедшего времени, в значительной степени идентичны их эквивалентам в русском языке с точки зрения лексического значения и синтаксических функций. Однако их значения могут быть выражены в русском языке не только с помощью различных форм глаголов.
Anahtar Kelimeler
