Çıldırlı Âşık Şenlik’in Şiirlerinde Nasihat Temasının İncelenmesi

Öz

Âşıklar, geçmişten günümüze yaşadıkları zaman ve coğrafyada eğitici, öğretici ve yol göstericilik misyonunu üstlenmiş toplumun ileri gelenleridir. Okuma-yazma oranın düşük olduğu Anadolu coğrafyasında âşıklar, ümmî olsun ya da olmasın halkın duygu ve düşünce dünyasını etkileyerek onları, doğruya yönlendiren ve halkın saygısını kazanan kişilerdir. 19. yüzyıl Âşıklık geleneği temsilcilerinden bir olan Çıldırlı Âşık Şenlik, hem yaşadığı bölgede hem de geleneğin yaşatıldığı diğer bölgelerde kendi ekolüyle anılan önemli bir halk şairidir. Şenlik kolu olarak geçen bu ekol çerçevesinde birçok âşık yetiştirerek âşıklar çevresinde ve toplum üzerinde önemli bir yere sahiptir. Âşık Şenlik, farklı türde meydana getirdiği şiirlerinde aşk, hasret, acı, hüzün gibi insanın duygu ve düşüncelerinin yanında tabiat, din, kahramanlık, yiğitlik, nasihat, mizah, yergi gibi toplumsal konularda da şiirler yaratmıştır. Çalışma, âşığın şiirlerinde çokça işlediği nasihat temalı şiirlerinin incelenmesi üzerinedir. Âşık Şenlik’in çalışmaya konu edilen nasihat temalı şiirleri kişisel, toplumsal, dini ve yergi biçiminde sınıflandırılarak yorumlanmış ve incelenmiştir. Nasihat temalı şiirlerinde, kişisel, toplumsal ve dini yönden ahlaki kurallar çerçevesinde iyi ve doğru bir yaşam sürmenin insan için önemli olduğu vurgulanmaktadır. Böylece Âşık Şenlik, yaşadığı Çıldır ilçesi ve çevresinde şiirleriyle toplumu yönlendiren onları iyi bir insan olma gayesiyle eğiten bir âşık olarak önemli tarihî kişilik olarak halka mâl olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Âşık
• Âşıklık geleneği
• Çıldır
• Çıldırlı Âşık Şenlik
• Nasihat.

An Analysis of the Theme of Advice in the Poems of Çıldırlı Âşık Şenlik

Öz

From the past to the present, aşık poets have served as leading figures in society, undertaking the mission of educating, instructing, and guiding people in their respective times and regions. In the Anatolian region, where literacy rates were low, aşık poets—whether literate or illiterate—influenced the emotional and intellectual world of the people, guiding them toward the truth and earning the respect of the community. Çıldırlı Âşık Şenlik, one of the representatives of the 19th-century tradition of aşık poetry, is a significant folk poet known for his own school of thought, both in the region where he lived and in other regions where the tradition is kept alive. Within the framework of this school, known as the “Şenlik School,” he trained many aşık poets, holding a significant place among the aşık community and in society. In the various types of poetry he composed, Aşık Şenlik created works not only on human emotions and thoughts—such as love, longing, pain, and sorrow—but also on social themes including nature, religion, heroism, bravery, advice, humor, and satire. This study focuses on the analysis of the advice-themed poems that the poet frequently addressed in his works. The advice-themed poems of Âşık Şenlik, which are the subject of this study, have been classified and analyzed into personal, social, religious, and satirical categories. In his advice-themed poems, it is emphasized that living a good and righteous life within the framework of moral rules—from personal, social, and religious perspectives—is important for humanity. Thus, Âşık Şenlik stands out as a significant historical figure who, through his poetry, guided the community in the Çıldır district and its surroundings, educating them with the aim of becoming good people.

Anahtar Kelimeler

• Âşık
• the tradition of the Âşık
• Çıldır
• the Çıldır Âşık Şenlik
• advice.

Kaynakça

1. Alptekin, A. B. (1989). Çıldırlı Âşık Şenlik Bibliyografyası. Ankara: Öztek Matbaası.
2. Artun, E. (2008). Âşık Edebiyatı Araştırmaları (1. b.). İstanbul: Kitabevi.
3. Aslan, E. (2007). Çıldırlı Âşık Şenlik (Hayatı-Şiirleri- Karşılaşmaları-Hikâyeleri (4.b.).Ankara: Maya Akademi.
4. Aslan, E. (2008). Türk Halk Edebiyatı. Ankara: Maya Akademi.
5. Ayverdi, İ. (2010). Misalli Büyük Türkçe Sözlük (1. b.). İstanbul: Kubbealtı Lugatı.
6. Çıblak, N. (2008). Âşık Şiirinde Taşlamalar. Ankara: Ürün Yayınları.
7. Çobanoğlu, Ö. (2007). Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği ve İstanbul. İstanbul: 3F Yayınevi.
8. Durbilmez, B. (2016). Âşık Edebiyatı ve Taşpınarlı Halk Şairleri. Ankara: Akçağ.

9. Günay, U. (2015). Türkiye’de Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Rüya Motifi. Ankara: Akçağ.
10. Kara, R. ve Yıldız, S. (2023). Çıldırlı Âşık Şenlik Bibliyografyası (1989-2023). Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 11(34), 133-159.
11. Kaya, D. (2008). Sivas’ta Âşıklık Geleneğinin Bugünkü Durumu. Cumhuriyet Döneminde Sivas Sempozyumu Bildiriler Kitabı, içinde, (ss. 345-351), Sivas: Sivas İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
12. Köprülü, M. F. (2004). Edebiyat Araştırmaları 1 (4. b.). Ankara: Akçağ.
13. İslamoğlu, M. (2012). Hayat Kitabı Kur’an Gerekçeli Meal-Tefsir (13. b.). İstanbul: Düşün Yayıncılık.
14. İvgin, H. (2000). Âşık Şenlik’in Yâşnamesi. Âşık Şenlik Sempozyumu Bildirileri Kitabı, içinde, (ss. 137-141), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
15. Ong, W. J. (2014). Sözlü ve Yazılı Kültür Sözün Teknolojileşmesi. İstanbul: Metis Yayıncılık.
16. Özarslan, M. (2001) Erzurum Âşıklık Geleneği. Ankara: Akçağ.
17. https://www.islamveihsan.com/din-nasihattir-hadisi.html