ERZURUM EFSANELERİNDE TABULARIN ÇİĞNENMESİ VE GÖLGE ARKETİPLERİ
Öz
Sözlü kültür ürünleri, insanlığı açımlayan derin kodları bünyelerinde barındırır. Bu kodlar, Carl Gustav Jung’un ortaya koyduğu “arketipsel sembol”ler aracılığı ile anlatım esasına dayalı metinlerde açığa çıkarlar. Anlatım esasına dayalı türler içerisinde mit ve masaldan sonra gelen efsaneler de arketipsel sembollerin yansıdığı anlatılardır. Efsanelerin içerisinde önemli bir yer tutan tabuların çiğnenmesi, olayların akışına bir yön verir. Efsanelerdeki tabuları çiğneyen bazı karakterlerin özellikleri, gölge arketiplerinin somutlaşmış yansımaları olarak dikkati çeker. Gölge arketipi, insani olarak kendimize yakıştırmadığımız ve bastırılmış duygular olarak bilinçaltına atılan olumsuz özelliklerdir. Ancak gölge arketipi bu bastırılmışlığa karşın bir şekilde kendisini açığa vurmak ister. İnsanoğlu, efsanelerde tabuları gölge arketiplerine çiğneterek, hem bu bastırılmışlığı açığa çıkartır hem de kutsal yasaklar olan tabuları, olumsuz özellikler gösteren karakterlere çiğnetmiş olur. Bu sayede efsanelerin vermek istediği temel mesaj olan ülkü değerlere sahip olmanın önemi, daha iyi ortaya konulmuş olunur. Biz bu çalışmamızda Erzurum efsanelerinde tabuların çiğnenmesini ve bu tabuları çiğneyen karakterlerin de birer gölge arketipi olarak yansımalarını inceleyeceğiz.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ADLER, Alfred (2010), İnsanı Tanıma Sanatı (Çev. Kâmuran Şipal), Say Yayınları, Ankara.
- ALTINKAYNAK, Erdoğan (2012), “Altay Destanlarında Totem ve Tabu”, 5–8 Temmuz Gorno Altaysk
- BACHELARD, Gaston (2006), Su ve Düşler, Yapı Kredi Yayınları, Ankara.
- ERGUN, Pervin (2011), “Bebekleri Leyleklerin Getirdiğine Dair İnancın Türk Mitolojisindeki Kökleri Üzerine”, Milli Folklor, Yıl 23, Sayı 89, s.133–146.
- ERGÖZ, Ramazan (2014), Anadolu Efsanelerinde Yasaklar ve Cezalar, Ardahan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ardahan.
- FORDHAM, Frieda (2001), Jung Psikolojisinin Ana Hatları (Çev. A. Yakıner), Say Yayınları, İstanbul.
- FREUD, Sigmund (2012), Totem ve Tabu (Çev.Kâmuran Şipal), Say Yayınları, İstanbul.
- GÖKERİ, A. İ. (1979), Arketiplere Dayanan Yeni Bir İnceleme Yönteminin Tanıtılarak İngiliz Ve Türk Edebiyatlarında Bazı Romans Ve Epik Niteliğinde Yapıtlara Uygulanması, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Ankara.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Konferans Bildirisi
Yazarlar
Ramazan Ergöz
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Mart 2019
Gönderilme Tarihi
9 Kasım 2018
Kabul Tarihi
7 Şubat 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Sayı: 41