Yıl 2019, Cilt , Sayı 43, Sayfalar 255 - 261 2019-09-25

SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI

YUSUF ALBAYRAK [1] , Bahattin Çelik [2]


Şanlıurfa İli’nin 40 km. doğusunda ve güneydoğusunda yer alan Tek Tek dağları, Harran Ovasının doğu bölümünü sınırlayan kuzey-güney yönünde kalker platolardan oluşan bir tepeler silsilesidir. Tektek Dağları üzerinde Paleolitik dönemden itibaren pek çok iskân söz konusu olmuştur. Bu merkezlerden en önemlisi Soğmatar Antik şehri, Roma döneminde kutsal bir alan olması yanında bir nekropol alanı olarak da dikkat çekmektedir. Soğmatar Antik Şehri nekropolünde sayıları 72 olan kaya mezarları ilk olarak Erken Tunç Çağı’nda kireçtaşından ana kaya oyularak yapılmış ve Roma döneminde tekrar kullanım görmüştür.. Bu denli önemli bir merkezin çevresine etkisini ortaya koyabilmek için Soğmatar’ın yakın çevresinde yer alan kırsal alanlarda yüzey araştırmaları yapılmış ve köylerin çoğunda kaya mezarları tespit edilmiştir. Tespit edilen bu kaya mezarları genellikle dromoslu  ve tek odalıdır. Kimi mezarlarda dromoslar merdivenli, kimi mezarlarda ise düz olarak yapılmıştır. Bu mezarların tümü mimari özellik ve plan olarak Soğmatar’daki Roma dönemi kaya mezarları ile bire bir benzerlik göstermektedir. Ayrıca, Soğmatar’da yer alan Silindir Planlı Anıt mezarların benzerleri de tespit edilmiştir. Soğmatar’daki Silindir Planlı Anıt mezarlar gibi kaya mezarının üstüne çapı 5-7 m arasında değişen yuvarlar planlı yapılar yapılmıştır. Bazen bu yapıların içine de mezar yerleştirilmiş olmakla birlikte çoğunlukla yuvarlak planlı yapıların altında bulunan kireçtaşı kayalar oyularak kaya mezarları yapılmaktadır. Yerleşim amaçlı Soğmatar çevresine gelen halkın, Soğmatar’ı kutsal bir alan ve nekropol alanı olarak kullanması yanında, yerleştikleri köylere de Soğmatar’daki kaya mezarlarına benzer mezarlar yapmış olduğunu görmekteyiz. Şanlıurfa kent merkezinde yer alan Kale Eteği Nekropolü ve Kızılkoyun Nekropolü’nde yer alan kaya mezarları Soğmatar ve çevresindeki kaya mezarları ile birebir benzerlik gösterirler.

Şanlıurfa, Soğmatar, Kaya Mezarı, Roma Dönemi, Nekropol, Anıt Mezar
  • ALBAYRAK Y. (2017) “Şanlıurfa Kale Eteği Nekropolü Kaya Mezarları”, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, Sayı 36, 269-279 ALBAYRAK Y., MUTLU S. İ., MUTLU S., ÇELİK B. (2019) “Soğmatar’daSunaklı Kaya Oyuğu Mezarlar”, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, Sayı 41, 263-274BAŞER, S. (1990) “1988-1989 Yılları Kibyra Kurtarma Kazıları" Mz. KK. Sm. I., 232-245ÇELİK B. (2014) “Şanlıurfa İli Merkez İlçesi Neolitik Çağ ve Öncesi Yüzey Araştırması, 2013.”, 36. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu, 32. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 02-06 Haziran 2014 Gaziantep, II. Cilt, s. 311-328.ÇELİK B. (2015) “Şanlıurfa İli Yüzey Araştırması” Belgü Sayı II, s.87-108.ÇELİK B. (2016) “Şanlıurfa İli Merkez İlçesi Neolitik Çağ ve Öncesi Yüzey Araştırması, 2014.”, 37. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu, 33. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1-15 Mayıs 2015 Erzurum, II. Cilt, s. 409-426.ÇELİK B. (2018) “Şanlıurfa İli Neolitik Dönem Yüzey Araştırması, 2018” Karadeniz Sayı 40, s. 52-63.DUVAL R. (1975) HistoireD’édesse, Politique, Religieuse et Littéraire. AmsterdamÇAMBEL H., BRAİDWOOD R. J. (1980b). “Çayönü Tepesi ve Hilar Mağaraları 1979 Yılı Çalışmaları”, Kazı Sonuçları Toplantısı II, Ankara, s. 121 – 125ERDEMGİL S. Ve ÖZORAL F. (1975) “Antiochia ad Cragum”, Türk Araştırma Dergisi XXII-2, 55-71 FORBES T. B. (1983) Urartian Architecture, (BAR International Series 170), OxfordHASPELS C. H. E. (1971) The Highlands of Phrygia, Sitesand Monuments, Vol. I-II, Princeton MANSEL A. M. (1971) Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara SEVİN V. (1982) Frigler, Anadolu’da Pers Egemenliği, Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, İstanbulÖZGÜÇ T. (1969) Altıntepe II, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara VAN LOON M. N. (1968) Urartian Art, İstanbul
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-2001-6718
Yazar: YUSUF ALBAYRAK (Sorumlu Yazar)
Kurum: AKSARAY ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0001-8386-0062
Yazar: Bahattin Çelik
Kurum: FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 25 Eylül 2019

Bibtex @araştırma makalesi { kdeniz573479, journal = {Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi}, issn = {1308-6200}, address = {}, publisher = {Kültür Ajans}, year = {2019}, volume = {}, pages = {255 - 261}, doi = {}, title = {SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI}, key = {cite}, author = {ALBAYRAK, YUSUF and Çelik, Bahattin} }
APA ALBAYRAK, Y , Çelik, B . (2019). SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi , (43) , 255-261 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/kdeniz/issue/48671/573479
MLA ALBAYRAK, Y , Çelik, B . "SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2019 ): 255-261 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/kdeniz/issue/48671/573479>
Chicago ALBAYRAK, Y , Çelik, B . "SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi (2019 ): 255-261
RIS TY - JOUR T1 - SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI AU - YUSUF ALBAYRAK , Bahattin Çelik Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 255 EP - 261 VL - IS - 43 SN - 1308-6200- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI %A YUSUF ALBAYRAK , Bahattin Çelik %T SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI %D 2019 %J Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi %P 1308-6200- %V %N 43 %R %U
ISNAD ALBAYRAK, YUSUF , Çelik, Bahattin . "SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI". Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi / 43 (Eylül 2019): 255-261 .
AMA ALBAYRAK Y , Çelik B . SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 2019; (43): 255-261.
Vancouver ALBAYRAK Y , Çelik B . SOĞMATAR ÇEVRESİ KAYA MEZARLARI. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 2019; (43): 261-255.