A Systematic Review of Doctoral Dissertations on Turkish Language Teaching in Primary Education

Yıl 2026, Cilt: 34 Sayı: 2 , 428 - 449 , 30.04.2026

Fisun Güngör Yereyıkılmaz

https://doi.org/10.24106/kefdergi.1939406

https://izlik.org/JA68HJ94CZ

Öz

This study aims to systematically examine doctoral dissertations focused on the teaching of Turkish language in primary education from bibliometric, methodological, findings, and recommendation perspectives. The study adopted a systematic review methodology and was conducted in accordance with the PRISMA 2020 guidelines. Within this framework, a search was performed in the National Thesis Center of the Council of Higher Education (YÖKTEZ) database using the keywords “primary education,” “elementary education,” “classroom education”, “teaching Turkish language” and “Turkish education”. The search was limited to the years 2022–2025 in order to reveal current research trends. A total of 486 doctoral dissertations were identified, and 57 dissertations were included in the study based on predefined inclusion criteria, namely being conducted in the context of primary education and directly addressing Turkish language teaching. The dissertations were analyzed through descriptive content analysis. The findings indicate that doctoral dissertations are bibliometrically concentrated in a limited number of universities and that dissertation production peaked in 2022. Methodologically, most studies were descriptive in nature and primarily aimed to portray the current state of affairs, with quantitative and mixed-method designs being predominantly preferred. Thematically, the development of reading and writing skills, critical writing, digital literacy, and technology-supported instructional practices were prominent, whereas studies focusing on listening and speaking skills remained limited. The findings obtained from the reviewed research were categorized under the themes of cognitive and academic development, affective and participatory development, and methodological and pedagogical innovations. Overall, the reviewed studies emphasize reading and writing development, student-centered approaches, and higher-order thinking skills, while highlighting the need for more practice-based, long-term, and holistic instructional models in Turkish language teaching.

Anahtar Kelimeler

Doctoral dissertation , Primary education , Systematic review , Turkish language teaching

Sınıf Eğitimi Alanında Türkçe Öğretimine İlişkin Doktora Tezlerine Sistematik Bir Bakış

https://izlik.org/JA68HJ94CZ

Öz

Bu çalışma, sınıf öğretmenliği alanında Türkçe öğretimi üzerine gerçekleştirilen doktora tezlerinde ortaya çıkan eğilimleri, bibliyometrik, yöntemsel, tematik, sonuç ve öneri boyutları açısından sistematik olarak incelemeyi hedeflemektedir. Çalışmada sistematik derleme yöntemi benimsenmiş ve araştırma PRISMA 2020 yönergelerine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda YÖK Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında “ilköğretim”, “temel eğitim”, “sınıf eğitimi”, “Türkçe öğretimi” ve “Türkçe eğitimi” anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmıştır. Güncel eğilimleri ortaya koymak amacıyla tarama 2022–2025 yılları ile sınırlandırılmıştır. Tarama sonucunda toplam 486 doktora tezine ulaşılmış; önceden belirlenen dâhil etme ölçütleri doğrultusunda, ilkokul bağlamında yürütülen ve doğrudan Türkçe öğretimini konu alan 57 doktora tezi çalışma kapsamına alınmıştır. Çalışma kapsamındaki tezler betimsel içerik analizi ile incelenmiştir. Tezlerin bibliyometrik olarak büyük oranda birkaç merkezde yoğunlaştığı ve 2022 yılında üretimin zirve yaptığı belirlenmiştir. Bulgular, doktora tezlerinin bibliyometrik olarak sınırlı sayıda üniversitede yoğunlaştığını ve tez üretiminin 2022 yılında zirveye ulaştığını göstermektedir. Yöntemsel açıdan, araştırmaların büyük çoğunluğunun mevcut durumu betimlemeye yönelik olduğu, nicel ve karma yöntem desenlerinin ağırlıklı olarak tercih edildiği belirlenmiştir. Tematik açıdan, okuma ve yazma becerilerinin geliştirilmesi, eleştirel yazma, dijital okuryazarlık ve teknoloji destekli öğretim uygulamaları öne çıkarken; dinleme ve konuşma becerilerine odaklanan çalışmaların sınırlı olduğu görülmüştür. İncelenen araştırmalardan elde edilen bulgular; bilişsel ve akademik gelişim, duyuşsal ve katılımsal gelişim ile yöntemsel ve pedagojik yenilikler temaları altında toplanmıştır. Genel olarak değerlendirildiğinde, incelenen çalışmaların okuma ve yazma becerilerinin geliştirilmesine, öğrenci merkezli yaklaşımlara ve üst düzey düşünme becerilerine vurgu yaptığı; buna karşılık Türkçe öğretiminde uygulamaya dayalı, uzun süreli ve bütüncül öğretim modellerine daha fazla ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Doktora tezi , Sınıf eğitimi , Sistematik derleme , Türkçe öğretimi

Kaynakça

• Anadolu University. (2024). Sınıf eğitimi doktora programı- program profili [Doctoral program in primary education – program profile]. https://www.anadolu.edu.tr/akademik/enstituler/598/sinif-egitimi-programi-doktora/program-profili
• Aslan, A. (2018). Systematic reviews and meta-analyses [Sistematik derleme ve meta-analizi]. Acta Medica Alanya, 2(2), 62-63. https://doi.org/10.30565/medalanya.439541
• Bektaş, K. (2021). Sınıf öğretmen yetiştirme konusunda Türkiye’de yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Examination of postgraduate theses conducted in Turkey on classroom teacher training]. Journal of History School, 50, 415-437. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.48592
• Boyacı, S., & Demirkol, M. (2018). Türkçe eğitimi alanında yapılan doktora tezlerinin incelenmesi [An analysis of doctoral dissertations in the field of Turkish education]. Ana Dili Eğitim Dergisi, 3(2), 45–61.
• Bryman, A. (2016). Social research methods (5th ed.). Oxford University Press.
• Council of Europe (2020). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment- Companion volume, Council of Europe Publishing, Strasbourg. https://www.coe.int/lang-cef
• Creswell, J. W. (2008). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (3rd ed.). Pearson Education.
• Cresswell, J., Schwantner, U., & Waters, C. (2015). A review of international large-scale assessments in education: Assessing component skills and collecting contextual data. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264248373-en
• Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
• Çer, E. (2016). Türkçe öğretiminde çocuğa görelik ilkesine uygun edebiyat yapıtlarının önemi [The importance of the literary works in accordance with the principle of appropriateness for the child in Turkish instruction]. İlköğretim Online, 15(4), 1019–1030. https://doi.org/10.17051/io.2016.22814
• Demir, T. (2013). İlköğretim öğrencilerinin yaratıcı yazma becerileri ile yazma özyeterlik algısı ilişkisi üzerine bir çalışma [Study of the relationship between the creative writing skills of primary school students and their self-efficacy perception]. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi (TEKE), 2(4), 55–68.
• Demirkol, S., Anılan, H., & Çelik, İ. (2023). Sınıf öğretmenliği alanında yapılan çalışmalarda güncel eğilimler [Current trends in studies on classroom teaching]. Temel Eğitim, 20, 37–50.
• Doğan, Y. (2013). Dinleme eğitimi: Kuram, uygulama, ölçme ve değerlendirme [Listening education: Theory, practice, measurement, and evaluation]. In A. Güzel & H. Karatay (Eds.), Türkçe öğretimi el kitabı [Turkish language teaching handbook ] (pp. 151–181). Pegem Akademi.
• Erman-Aslanoğlu, A., & Kutlu, Ö. (2015). Factors related to the reading comprehension skills of 4th grade students according to data of PIRLS 2001 Turkey. Journal of Educational Sciences Research, 5(2), 1–17. https://doi.org/10.12973/jesr.2015.52.1
• Eskişehir Osmangazi University. (2024). Sınıf eğitimi doktora programı bilgi paketi [Doctoral program in primary education information package]. https://ects.ogu.edu.tr/Doktora/Program/248
• Gamage, S. H., Ayres, J. R., & Behrend, M. B. (2022). A systematic review on trends in using Moodle for teaching and learning. International journal of STEM education, 9(1), 1–24. https://doi.org/10.1186/s40594-021-00323-x
• Genç, H. N. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazma eğitimi bağlamında yazım ve noktalama [Spelling and punctuation in writing education in teaching Turkish as a foreign language]. Dil Dergisi, 168 (2), 28–39.
• Güneş, F. (2020). Türkçe öğretimi: Yaklaşımlar ve modeller [Turkish language teaching: Approaches and models] (9th ed.). Pegem Akademi.
• Heckman, J. J. (2011). The economics of inequality: The value of early childhood education. American Educator, 35(1), 31–47.
• Higgins, J. P. T., Thomas, J., Chandler, J., Cumpston, M., Li, T., Page, M. J., & Welch, V. A. (2022). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (2nd ed.). Wiley.
• Hillman, K., O’Grady, E., Rodrigues, S., Schmid, M., & Thomson, S. (2023). Progress in international reading literacy study: Australia’s results from PIRLS 2021. Australian Council for Educational Research. https://doi.org/10.37517/978-1-74286-693-2
• Johnson, R. B., Onwuegbuzie, A. J., & Turner, L. A. (2007). Toward a definition of mixed methods research. Journal of Mixed Methods Research, 1(2), 112–133. https://doi.org/10.1177/1558689806298224
• Kanat, A. (2021). Türkçe ders kitaplarında dil bilgisi öğretimi konulu lisansüstü tezlerin yönelimleri üzerine bir değerlendirme [An evaluation of the trends in postgraduate theses on grammar teaching in Turkish textbooks]. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(15), 144–167. https://doi.org/10.29129/inujgse.879394
• Karadüz, A. (2010). Türkçe ve sınıf öğretmeni adaylarının dinleme stratejilerinin değerlendirilmesi [The evaluation of listening strategies of Turkish and primary school teachers]. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(29), 39-55.
• Kesik, C., & Ciğerci, F. M. (2020). Sınıf öğretmenliği alanında yapılmış doktora tezlerinin incelenmesi (2016–2019) [An examination of doctoral theses conducted in the field of classroom teaching (2016–2019)]. Mediterranen Journal of Educational Research, 14(34), 450–471. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.322.21
• Liu, D., Huang, R., Chen, Y., Adarkwah, M. A., Zhang, X., Li, X., Zhang, J., & Da, T. (2024). Using educational robots to enhance learning: An analysis of 100 academic articles. Springer Nature Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-97-5826-5
• Maden, A. G. S. (2010). Türkçe öğretiminde drama yönteminin gerekliliği [The necessity of the drama method in Turkish language teaching]. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 429–448.
• Maden, S. (2021). Türkçe ders kitapları ile ilgili lisansüstü tezlerin eğilimleri: Bir içerik analizi [Trends in postgraduate theses related to Turkish textbooks: A content analysis]. Türkiye Eğitim Dergisi, 6(1), 30–45.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Neuendorf, K. A. (2002). The content analysis guidebook. Sage Publications.
• Newman, M. ve Gough, D. (2020). Systematic reviews in educational research: methodology, perspectives and application. In O. Zawacki-Richter, M. Kerres, S. Bedenlier, M. Bond, K. ve Buntins (Eds.), Systematic reviews in educational research: Methodology, perspectives and application (pp. 3-22). Springer VS. https://doi.org/10.1007/978-3-658-27602-7
• OECD (2023). PISA 2022 results (volume III): Creative minds, creative schools. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/765ee8c2-en
• Ozan, C., & Küçükoğlu, A. (2013). Sınıf öğretmenliği alanındaki lisansüstü tezlere yönelik bir içerik analizi [A content analysis about master theses and dissertations in classroom teacher education]. International Journal of Eurasia Social Sciences, 2013(12), 27–47.
• Önal, A., & Maden, S. (2021). Türkçe eğitimi ile ilgili 2015–2019 yılları arası lisansüstü tezlerin araştırma eğilimleri [Research trends of postgraduate theses in Turkish education between 2015 and 2019]. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilgiler Dergisi, 23(3), 929–941. https://doi.org/10.32709/akusosbil.879623
• Özalp, M. T., & Kaymakçı, S. (2022). Türkiye’de eğitim bilimleri alanında geri bildirim üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin analizi [Analysis of postgraduate theses on feedback in educational sciences in Turkey]. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 468–483. https://doi.org/10.38151/akef.2022.28
• Özenç, E. G., & Özenç, M. (2018). Sınıf öğretmenliği bilim dalında yapılan lisansüstü eğitim tez yönelimlerinin analizi [An analysis of postgraduate thesis trends in the field of classroom teaching]. International Journal of Active Learning (IJAL), 3(2), 2018, 78–95.
• Page, M. J., Moher, D., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., & McKenzie, J. E. (2021). PRISMA 2020 explanation and elaboration: Udated guidance and exemplars for reporting systematic reviews. British Medical Journal, 372. https://doi.org/10.1136/bmj.n160
• Polat, Y., Deniz, K., & Kurtul, K. (2024). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli bağlamında Türkçe alan becerileri [Turkish language skills in the context of Turkey's holistic model within the K12 skills framework]. Milli Eğitim Dergisi, 53(241), 473–498. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1309211
• Saltalı, N., & Erbay, F. (2013). Okul öncesi öğretmenlerinin konuşma, dinleme ve empati becerilerinin çocuk sevme düzeyine etkisi [The effect of preschool teachers' speaking, listening, and empathy skills on their level of affection for children]. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 159–174.
• Suna, Z. Y., & Benzer, A. (2023). Türkçe eğitiminde üst düzey düşünme becerileri ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analizi [A bibliometric analysis of studies on higher-order thinking skills in Turkish education]. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (15), 281-305.
• Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
• Temizkan, M. (2010). Türkçe öğretiminde yaratıcı yazma becerilerinin geliştirilmesi [Developing creative writing skills in Turkish language teaching]. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 621 – 643.
• Tepeli, Y., & Canlı, M. G. (2019). Dil bilgisi öğretimi üzerine yapılmış doktora tezlerinin sistematik olarak incelenmesi [A systematic review of doctoral dissertations on grammar teaching]. International Journal of Social Science Research, 8(2), 60–87.
• UNESCO. (2020). Global education monitoring report 2020: Inclusion and education: All means all. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373718
• UNESCO. (2024). Global education monitoring report 2024/5: Leadership in education: Lead for learning. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391406
• Voogt, J. M., Pieters, J. M., & Handelzalts, A. (2016). Teacher collaboration in curriculum design teams: Effects, mechanisms, and conditions. Educational Research and Evaluation, 22(3–4), 121–140. https://doi.org/10.1080/13803611.2016.1247725
• Yıldırım Suna, Z., & Benzer, A. (2023). Türkçe eğitiminde üst düzey düşünme becerileri ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analizi [Bibliometric analysis of studies on meta-thinking skills in Turkish education]. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (15), 281–305. https://doi.org/10.21733/ibad.1292882