Kentleşme Bağlamında Sokak Hayvanlarının Değişen Statüsü

This study aims to examine the changing status of stray animals in the context of urbanization in Turkey and developed countries. When viewed from a historical perspective, the domestication of some animal species in the Neolithic period and the establishment of modern cities with the urbanization that started after the industrial revolution can be shown as the most critical turning points that determine the relationship between humans and animals. Domestication of the animal made the animals dependent on humans and the animal was introduced into human settlements by man. Urbanization after the industrial revolution caused the extinction of some wild animal species, as well as the destruction of areas where stray animals could live and the exclusion of animals from cities. When we look at Western society, starting from the 18th century, especially in the 19th century, with the understanding that they posed a threat to health and hygiene, the stray animals were killed, and this has led to their destruction from the cities. In Turkish society, stray animals were generally accepted as residents of the city until the 19th century. However, in the 19th century, as urbanization and contacts with the West began to increase and the traditional neighbourhood texture began to deteriorate, the relations established with stray animals changed and stray animals became surplus in the city. For these reasons, from the 19th century until the end of the 20th century, interventions were made by killing stray animals, especially dogs, from cities, primarily Istanbul. Today, stray animals are still seen as a threat in modern cities. In this direction, even if they are not killed openly, they are collected, thrown out of the city, or imprisoned in shelters in very unhealthy conditions. The study is based on literature research. In line with the purpose of the study, previous academic studies, press news, legal legislation, internet pages of organizations for helping stray animals, and published works related to the subject were scanned. The data obtained were examined in the context of urbanization and the changing status of stray animals was tried to be determined.

Bu çalışmanın amacı Türkiye ve gelişmiş ülkelerde sokak hayvanlarının kentleşme bağlamında değişen statüsünün incelenmesidir. Tarihsel süreç içinde bakıldığında insan ve hayvan arasındaki ilişkiyi belirleyen en önemli dönüm noktaları olarak Neolitik devirde bazı hayvan türlerinin evcilleştirilmesi ve sanayi devrimi sonrasında başlayan kentleşme ile modern kentlerin kuruluşu gösterilebilir. Hayvanın evcilleştirilmesi hayvanı insana bağımlı hale getirmiş ve hayvan insan tarafından insan yerleşimlerine sokulmuştur. Sanayi Devrimi sonrasında ortaya çıkan kentleşme ise, bazı vahşi hayvan türlerinin yok olmasına neden olduğu gibi aynı zamanda sokak hayvanlarının yaşamlarını sürdürebilecekleri alanların yok edilmesine ve hayvanların kentlerden dışlanmasına neden olmuştur. Batı toplumuna bakıldığında 18. yüzyıldan başlayarak özellikle 19. yüzyılda sağlık ve hijyen konusunda tehdit oluşturduğu anlayışı ile sokak hayvanlarının varlığı kentlerden genel olarak öldürülmeleri yoluyla yok edilmiştir. Türk toplumunda ise genel olarak 19. yüzyıla kadar sokak hayvanları kentin bir sakini olarak kabul edilmiştir. Ancak 19. yüzyılla birlikte kentleşmenin, Batı ile temasların artmaya ve geleneksel mahalle dokusunun bozulmaya başlaması ile sokak hayvanları ile kurulan ilişkiler değişmiş, sokak hayvanları kentte fazlalık durumuna gelmiştir. Bu nedenlerle 19. yüzyıldan itibaren 20. yüzyılın sonlarına kadar başta köpekler olmak üzere sokak hayvanlarının öncelikle İstanbul olmak üzere kentlerden silinmesi için öldürülmeleri yoluyla müdahaleler yapılmıştır. Günümüzde de hâlâ sokak hayvanları modern kentlerde tehdit olarak görülmekte bu doğrultuda alenen öldürülmeseler de toplanmakta, kent dışına atılmakta ya da çok sağlıksız koşullarda barınaklara hapsedilmektedirler. Çalışma literatür araştırmasına dayanmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda konu ile ilgili daha önce yapılmış akademik çalışmalar, basın haberleri, hukuki mevzuat, sokak hayvanlarına yardım amaçlı kuruluşların internet sayfaları ve konu ile ilgili yayınlanmış eserler taranarak incelenmiş, elde edilen veriler doğrultusunda sokak hayvanlarının değişen statüsü kentleşme bağlamında belirlenmeye çalışılmıştır.