Şanlıurfa Geleneksel Konut Mimarisinde İnançsal Tasarımların Turizm Coğrafyası Açısından Değerlendirilmesi

Ülkelerin geçmişteki sosyal-kültürel yapıları, geleneksel konut mimarisinin oluşumundaki önemli faktörlerden biridir. Şanlıurfa geleneksel konutları İslami kültürün bir üretimidir. Ayrıca Şanlıurfa coğrafi özelliklerinin, geleneksel Urfa yaşamının, İslami inançlarının ve İslam'da mahremiyetin temel gereksinimlerinin bir sonucu olarak mimariye yansımasıdır. Konut, sosyal ilişkilerin istikrarına katkıda bulunan sosyal davranışlar açısından ideal Müslümanlar üretmek için aile eğitimi ve gelişiminin gerçekleştiği yer olarak işlev görür. Konutlarda inançsal mahremiyet ihtiyacı, utanç duygusu, bölgesellik, mekânda bireysel ayrım genel veya özel alanlara sahip kişilerle ilişkilidir. İnançsal mahremiyet ihtiyacı sonucu konut mimarisinde bazı mimari öğeler ortaya çıkmıştır. Geleneksel Şanlıurfa konut tasarımında bölgenin doğal yapısını oluşturan topografik, jeolojik ve iklimsel koşulların etkisi yanında toplumsal inanç ve düşünce sisteminin de büyük etkileri bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Şanlıurfa’nın toplumsal inanç ve düşünce sisteminin geleneksel konut mimarisindeki etkilerini Şanlıurfa geleneksel konutlarının ana karakteri, inançsal mekân donatıları ve mekânda oluşan eylemler bağlamında ortaya koyarak geleneksel konutları ziyaret eden turistlerin konutlardaki inançsal tasarımlarımlar ve mimari öğeler ile ilgili farkındalıklarını artırmaktır. Bu kapsamda çalışmada Şanlıurfa’nın toplumsal inanç ve düşünce sisteminin geleneksel konut mimarisindeki etkileri irdelenmiş ve önemi vurgulanmıştır. Bu araştırma, yerinde gözlemler, konut yerleşim planlarının yerinde mekânsal ölçümü ve konutu kullananlar ile yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilerin kaydedilmesi, fotoğraflanması ve mimari öğelerin sınıflanmasından oluşmaktadır. Eski Şanlıurfa geleneksel konutları gezilirken özellikle mimarisi bütün olarak günümüze kadar gelen geleneksel konutlar merkeze alınmıştır. Şanlıurfa’nın geçmişten günümüze kadar ki tarihsel süreç içerisinde tüm alanlara nüfus eden toplumsal inanç ve düşünce olgusu, geleneksel mimaride de etkisini göstererek bulunduğu toplumun sosyo- kültürel özelliklerini yansıtan maddi bir kültürel miras olmuştur

The social-cultural structures of countries in the past are one of the important factors in the formation of traditional housing architecture. Şanlıurfa traditional houses are a production of Islamic culture. It is also a reflection of Şanlıurfa geographical features, traditional Urfa life, Islamic beliefs and the basic requirements of privacy in Islam. Housing functions as the place where family education and development takes place to produce ideal Muslims in terms of social behaviours that contribute to the stability of social relations. The need for religious privacy in housing is associated with a sense of shame, territoriality, individual distinction in space and people with public or private spaces. As a result of the need for religious privacy, some architectural elements have emerged in residential architecture. In the traditional Şanlıurfa housing design, besides the effect of topographic, geological and climatic conditions that constitute the natural structure of the region, social belief and thought system also have great effects. The aim of this study is to reveal the effects of Şanlıurfa's social belief and thought system on traditional residential architecture in the context of the main character of Şanlıurfa traditional houses, religious space equipment and actions in the space, and to increase the awareness of tourists visiting traditional houses about the religious designs and architectural elements in the houses. In this context, the study examined the effects of Şanlıurfa's social belief and thought system on traditional housing architecture and emphasised its importance. This research consists of on-site observations, on-site spatial measurement of housing layout plans, and recording, photographing and classifying architectural elements obtained from interviews with the users of the houses. While visiting the traditional houses of old Şanlıurfa, especially the traditional houses whose architecture has survived to the present day as a whole were taken as the centre. The phenomenon of social belief and thought, which has penetrated all areas of Şanlıurfa in the historical process from the past to the present, has been a material cultural heritage that reflects the socio-cultural characteristics of the society in which it is located by showing its effect in traditional architecture.