Su Kaynaklarının Kentsel Dönüşümü Belirleyiciliği Üzerine: Elazığ Kenti Örneği

Kentlerdeki yoğun nüfusun su ihtiyacı, su kaynaklarına bağımlılığı ve çeşmelerin gelişimini zorunlu kılmıştır. Kent isale hatlarının inşasından önce, tamamen çeşme ve su kaynaklarına bağımlı gelişen kent makroformu, tarihi bilinen tüm kentlerde, suya bağımlı bir kentleşme modeli meydana getirmiştir. Elazığ'da, 1947'ye kadar kent gelişimi su kaynakları ve çeşmelere bağlı kabaca dairevi bir model gösteriyordu. Sonraki süreçte su kaynağına olan bağ(ım)lılık azalınca, yol boyu gelişen ve akslar halinde büyüyen yeni bir süreç başlamış oldu. Model; Elâzığ ve tüm Dünyadaki kentler için geçerli bir mantığı sembolize etmektedir. Önceleri tamamen kullanım ve içme suyu kaynağı olarak hayati önem arz eden çeşmeler, sonraki süreçte yerli halk tarafından sadece temiz içme suyunun karşılandığı güvenilir su kaynakları olarak varlığını sürdürmüşlerdir. Sanayi ve teknoloji dönemine kadar Elazığ’da ve diğer yerleşim birimlerinde çeşmeler; sadece içme suyu ihtiyacından öte, toplanma, sosyalleşme, yönlendirme ve kültürel mekânları olarak kentteki kamusal görünürlüğün artışının da sebebi olarak görülmelidir. Çalışmanın amacı kentsel gelişim sürecinin su kaynaklarına bağımlı olarak meydana gelmesinin ortaya konulması ve sonraki süreçte bu kaynak ve çeşmelerin farklı fonksiyon kazanması süreçlerinin ortaya konulması olacaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan durum analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Kent içi arazi çalışmalarıyla çeşme ve kaynakların lokalizasyonu yapılmış ve mekânsal haritalar üretilmiştir. Tüm bu çalışmalar kentsel gelişim ve çeşmeler arasında anlamlı birlikteliğin olduğu göstermiştir.

The water need of the dense population in the cities necessitated the dependence on water resources and the development of fountains. Before the construction of the city transmission lines, the urban macroform that developed completely dependent on fountains and water resources created a water-dependent urbanization model in all the cities with known history. In Elazığ, until 1947, the urban development showed a roughly circular model dependent on water resources and fountains. In the following period, when the dependence on water resources decreased, a new process that developed along the road and grew in axes began. The model symbolizes a logic that is valid for Elazığ and all cities in the world. Fountains, which were of vital importance as a source of purely usable and drinking water in the past, later continued their existence as reliable sources from which only clean drinking water was met by the local people. At the point reached today, fountains in Elazığ and other settlements should be seen as the reason for the increase in public visibility in the city as places of gathering, socializing, guidance and culture, beyond just the need for drinking water. The aim of the study is to reveal the urban development process dependent on water resources and to reveal the processes of these resources and fountains gaining different functions in the following process. The situation analysis technique, which is one of the qualitative research methods, was used in the study. The localization of fountains and resources was done with urban field studies and spatial maps were produced. All these studies showed that there is a significant association between urban development and fountains.