Kentsel Ormanların Birlikte-Tanısı: İnciraltı Kent Ormanı'nda Kamusal Mekân Kalitesinin Değerlendirilmesi

Öz

Çalışma, İzmir’de yer alan İnciraltı Kent Ormanı’ndaki kamusal alan kalitesini, Vatandaş Tasarım Bilimi çerçevesinde uygulanan Birlikte-Tanı (Co-Diagnosis) yöntemiyle değerlendirmektedir. Araştırma, erişilebilirlik, güvenlik, konfor ve sosyallik gibi kamusal alan deneyimlerinin farklı kullanıcı grupları tarafından nasıl algılandığını ve yaşandığını incelemektedir. Mekânsal gözlemler, yarı yapılandırılmış görüşmeler (n=26), kullanıcı anketleri (n=158) ve davranış haritalama çalışması (n=9.185 gözlem) ile karma yöntem yaklaşımı benimsenmiştir. Bulgular, gölgelik alanlar, oturma düzenleri, tuvaletler ve kapsayıcı erişim açısından mekânsal eşitsizliklere işaret etmektedir. Yaşlı bireyler, kadınlar ve özel gereksinimli kullanıcılar; zemin malzemeleri, yetersiz aydınlatma ve aşırı hava koşullarına karşı korunak eksikliği nedeniyle mekânsal rahatsızlıklar bildirmiştir. En yaygın sorunlar arasında başıboş köpekler, yetersiz toplu taşıma ve bakım eksikliği yer almıştır. Tüm sınırlılıklara rağmen alan, fiziksel ve rekreatif aktiviteler için yoğun biçimde tercih edilmektedir. Açık Hava Tiyatrosu’nun yeterince kullanılmaması ve kültürel programların eksikliği ise sosyal canlılık açısından kaçırılmış fırsatlar olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, çevresel dayanıklılığı, kapsayıcılığı ve yaşanabilirliği artırmaya yönelik tasarım stratejileri önerilmiştir. Araştırma, deneyim temelli bilgiyi mekânsal tanılama süreçlerine entegre ederek ve ortak üretimi vurgulayarak kentsel yeşil alanlarda kapsayıcı planlama yaklaşımlarına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel tasarım
• Kamusal alan
• Kent ormanı
• Birlikte-tanılama
• Kamusal mekan kalitesi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Horizon Europe projesi Re-value tarafından desteklenmiştir. (Horizon Europe Hibe Anlaşması No: 101096943)

Proje Numarası

Horizon Europe Grant Agreement No: 101096943

Etik Beyan

Çalışma, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (Onay No: E-41752998-050.04-2500029932, Tarih: 13 Mayıs 2025). Çalışmada yer alan insan katılımcılarla ilgili tüm işlemler, ilgili kurumun etik standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya katılan tüm bireylerden bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Teşekkür

Katılımcı planlama süreci boyunca değerli desteklerinden dolayı Prof. Dr. Koray Velibeyoğlu ve Re-value proje ekibinde çalışma arkadaşlarıma içten teşekkürlerimi sunarım. Saha çalışması sırasında profesyonel işbirliği için İzmir Planlama Ajansı üyesi Müge Tikik'e de özel teşekkürlerimi sunarım. En önemlisi, bu çalışmanın sonuçlarının şekillenmesinde önemli rol oynayan gönüllü katılımcıların katkılarına derinden minnettarım.

Co-Diagnosing Urban Forests: Assessing Public Space Quality in İnciraltı Urban Forest

Öz

The study presents a comprehensive assessment of public space quality in the İnciraltı Urban Forest in İzmir, Türkiye, through a participatory approach known as Co-Diagnosis within the framework of Citizen Design Science. The research investigates how accessibility, safety, comfort, and sociability are perceived and experienced by diverse user groups in a major coastal green space. A mixed-methods strategy was employed, combining spatial observation, semi-structured interviews (n=26), user surveys (n=158), and a systematic behavioral mapping study (n=9.185 observed users). The findings reveal spatial inequalities in shade, seating, restrooms, and inclusive access. Elderly individuals, women, and users with special needs expressed spatial discomfort due to surface materials, insufficient lighting, and the lack of protective shelters during extreme weather events. The most commonly reported challenges included uncontrolled dog presence, limited public transportation, and poor maintenance. Despite these limitations, the area remains a popular destination for physical and recreational activities. The study highlights the underutilization of İnciraltı Open-Air Theater and the absence of cultural programming as missed opportunities to strengthen social vitality. A set of urban design strategies is proposed to enhance environmental resilience, inclusiveness, and liveability of the site. This research contributes to the urban public space literature by integrating experiential knowledge into spatial diagnosis and emphasizing co-creation as a critical tool for inclusive planning in urban green spaces.

Anahtar Kelimeler

• Urban design
• Public space
• Urban forest
• Co-diagnosis
• Public space quality

Destekleyen Kurum

This work has been supported by the Horizon Europe project Re-value. (Horizon Europe Grant No: 101096943)

Proje Numarası

Horizon Europe Grant Agreement No: 101096943

Etik Beyan

The study was approved by the Scientific Research and Publication Ethics Committee of the Graduate School of Science and Engineering at İzmir Institute of Technology (Approval No: E-41752998-050.04-2500029932, Date: 13 May 2025). All procedures performed in this study involving human participants were conducted in accordance with the ethical standards of the institutional research committee. Informed consent was obtained from all individual participants included in the study.

Teşekkür

I would like to extend my sincere thanks to Prof. Dr. Koray Velibeyoğlu and my colleagues on the Re-value project team for their invaluable support throughout the participatory planning process. I would also like to extend special thanks to Müge Tikik, a member of the İzmir Planning Agency, for her professional collaboration during the fieldwork. Above all, I am deeply grateful to the volunteer participants, who played a significant role in shaping the results of this study.

Kaynakça

1. Isabelle Anguelovski, James J. T. Connolly, Laia Masip & Hamil Pearsall (2018) Assessing green gentrification in historically disenfranchised neighborhoods: a longitudinal and spatial analysis of Barcelona, Urban Geography, 39:3, 458-491, DOI: 10.1080/02723638.2017.1349987.
2. Berntzen, L., & Johannessen, M. R. (2016). The role of citizen participation in municipal smart city projects: Lessons learned from. 299–314. http://dx.doi.org/10.1007/978-3- 319-17620-8.
3. Carmona, M. (2019). Principles For Public Space Design, Planning To Do Better. Urban Design International, 24, 47–59. https://doi.org/10.1057/s41289-018-0070-3.
4. Carmona, M., Tiesdell, S., Heath, T., & Oc, T. (2010). Public Places, Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design. Routledge.
5. Egercioğlu, Y., Erçoşun Ö. (2015). İzmir’de Sürdürülebilir Kentsel Planlama İçin Expo Alanının Sunduğu Riskler ve Fırsatlar, Planlama, 15(1):8–20. doi: 10.5505/planlama.2015.36855.
6. Gehl, J. (2011). Life Between Buildings: Using Public Space. Island Press.
7. Hacıoğlu, G. (2020). A study on social sustainability in urban green spaces: The case of İnciraltı City Forest (Master’s thesis, İzmir Institute of Technology).
8. Kayın, E. (2012). İnciraltı Boşluğu İçin Ekolojik Kentsel Bir Gelecek Modeli: Kentliler İçin Bir Kıyı, Ege Mimarlık, 38-43.

9. König, A. (2020). Citizen Design Science: A methodological contribution to a transdisciplinary approach to participatory urban planning. Futures, 122, 102578.
10. Low, S., Taplin, D., & Scheld, S. (2005). Rethinking Urban Parks: Public Space and Cultural Diversity. University of Texas Press.
11. Madanipour, A. (1996). Design of urban space: an inquiry into a socio-spatial process. New York: Wiley.
12. Manzini, E. (2015). Design, When Everybody Designs: An Introduction to Design for Social Innovation. MIT Press.
13. Mehta, V. (2014). Evaluating Public Space. Journal of Urban Design, 19(1), 53–88. https://doi.org/10.1080/13574809.2013.854698.
14. Mitchell, D. (2003). The right to the city: Social justice and the fight for public space. New York: Guilford Press.
15. Müeller, Johannes, Lu, H., Chirkin, A., Klein, B. & Schmitt, G. (2018). Citizen design science: A strategy for crowd- creative urban design. Cities, 72(August 2017), 181–188. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.08.018.
16. Özden, P., & Velibeyoğlu, K. (2023). Citizen Science Projects in the context of Participatory Approaches: The Case Of İzmir. Journal of Design for Resilience in Architecture & Planning, 4(1), 31–46.
17. Saad-Sulonen, J. C., & Horelli, L. (2010). The value of Community Informatics to participatory urban planning and design: a case-study in Helsinki. The Journal of Community Informatics, 6(2).
18. Wolch, J. R., Byrne, J., & Newell, J. P. (2014). Urban green space, public health, and environmental justice: The challenge of making cities ‘just green enough’. Landscape and Urban Planning, 125, 234–244. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2014.01.017.
19. Yüksel, N. (2013). Merkezi ve Yerel Yönetimlerin Yetkisinde İnciraltı Süreci, TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu, 39-55.
20. Url 1: İzmir Büyükşehir Belediyesi (2018). O Ağacın Altında. www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/39058/156. Access date: 01.06.2025.
21. Url 2: Ege Telgraf. (2025). İnciraltı’na nasıl gidilir? İzmir’in Balçova ilçesinde yer alan İnciraltı’na hangi otobüsler gidiyor? https://www.egetelgraf.com/inciraltina-nasil-gidilir-izmirin-balcova-ilcesinde-yer-alan-inciraltina-hangi-otobusler-gidiyor. Access date: 02.06.2025.