Elâzığ İlinin Şehir Rekabetçiliği Üzerine Değerlendirilmesi: Bir SWOT Analizi

Öz

Bu çalışma, Elâzığ ilinin şehir rekabetçiliği düzeyindeki ekonomik, sosyal ve yapısal unsurlar açısından değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Küreselleşmeyle birlikte rekabet kavramı sadece ülkeler ve firmalar düzeyinde değil, kentler düzeyinde de önem kazanmaya başlamıştır. Çalışmada Elazığ’ın mevcut rekabet gücü, farklı yıllarda yayımlanan rekabet endeksleri, istatistiksel veriler ve literatür incelemesi aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırmada nitel analiz yöntemi benimsenmiştir. Literatür incelemesi sonucunda, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK) ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı gibi kurumların yayımladığı veriler incelenmiş ve erişilebilir veriler sonucunda değerlendirmeler gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra, ilin güçlü ve zayıf yönleri, fırsat ve tehditleri de SWOT analizi çerçevesinde ele alınmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda, Elazığ’ın rekabetçilik düzeyinin dalgalı bir seyir izlediğini ve son yıllarda ilin endeks sıralamalarında düşüş gösterdiği görülmüştür. İlin eğitim ve sanayi altyapısı ile coğrafi konumu önemli bir potansiyel sunarken, yenilik kapasitesi, ihracat altyapısı ve üniversite-sanayi iş birliği yetersizlikleri rekabet gücünü sınırlamaktadır. Buna rağmen tarım, hayvancılık, su ürünleri ve turizm alanlarındaki gelişme potansiyeli kentin gelecekteki rekabet avantajları arasında yer almaktadır. Sonuç olarak; Elazığ’ın şehir rekabetçiliğini artırabilmesi için potansiyelinin olduğu alanların geliştirilmesi ve bu alanlarda yenilik odaklı politikaların uygulanması, ihracat kapasitesinin güçlendirilmesi, girişimciliğin desteklenmesi ve kamu-özel-üniversite iş birliğinin sağlanması gerekmektedir. Bu yönleriyle çalışma, Türkiye’deki orta ölçekli kentlerin rekabetçilik dinamiklerinin anlaşılmasında ve rekabet avantajı sağlayabilmeleri adına izlenebilecek yolları anlamaya yönelik literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Rekabet Gücü
• Rekabet Endeksi
• Şehir Rekabetçiliği
• Elâzığ
• SWOT Analizi

Evaluation of Elâzığ Province in terms of Urban Competitiveness: A SWOT Analysis

Öz

This study aims to evaluate Elazığ province in terms of economic, social, and structural elements at the level of city competitiveness. With globalization, the concept of competitiveness has gained importance not only at the level of countries and companies but also at the level of cities. In this study, Elazığ's current competitive strength was analyzed through competitiveness indices published in different years, statistical data, and a literature review. A qualitative research methodology was employed in the study. As a result of the comprehensive literature review, data published by institutions such as the State Planning Organization (DPT), the International Competitiveness Research Institute (URAK), and the Ministry of Industry and Technology were examined, and evaluations were made based on the available data. In addition, the province's strengths and weaknesses, opportunities and threats were also addressed within the framework of SWOT analysis. The findings revealed that Elazığ's competitiveness level has fluctuated and that the province has declined in the index rankings in recent years. While the province's education and industrial infrastructure and geographical location offer significant potential, its innovation capacity, export infrastructure, and university-industry cooperation limitations constrain its competitive strength. Nevertheless, the development potential in agriculture, livestock, aquaculture, and tourism are among the city's future competitive advantages. Consequently, in order to increase Elazığ's urban competitiveness, it is necessary to develop areas with potential and implement innovation-focused policies in these areas, strengthen export capacity, support entrepreneurship, and ensure public-private-university cooperation. In this respect, the study aims to contribute to the literature on understanding the competitiveness dynamics of medium-sized cities in Turkey and identifying ways to achieve competitive advantage.

Anahtar Kelimeler

• Competitive Strength
• Competitiveness Index
• City Competitiveness
• Elazığ
• SWOT Analysis

Kaynakça

1. Akman, A. & Arıcıoğlu, M. (2019). Şehirlerin Rekabetinde Sosyal Sermayenin Önemi Üzerine Bir Araştırma, KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 21(36), 19-33.
2. Aktan, C. & Vural, İ. (2004). Yeni Ekonomi ve Yeni Rekabet, Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu.https://www.researchgate.net/publication/318682264_Yeni_Ekonomi_ve_Yeni_Rekabet.
3. Albayrak, A. (2003). Türkiye'de İllerin Sosyoekonomik Gelişmişlik Düzeylerinin Çok Değişkenli İstatistik Yöntemlerle İncelenmesi, (Yayınlanmış Doktora Tezi), İktisadi Araştırmalar Vakfı Ünal Aysal Tez Değerlendirme Yarışması Dizisi 2005–1, İstanbul.
4. Albayrak, A. & Erkut, G. (2010). Kalkınma Ajansları ve Bölgesel Rekabet Gücü Perspektifinde Bölge Planı Deneyimlerinin Anlattıkları, Megaron, 5(3), 137-148.
5. Alkin K., Bulu, M. & Kaya, H. (2007). İller Arası Rekabet Endeksi: Türkiye’deki İllerin Rekabetçilik Seviyelerinin Göreceli Olarak Ölçülebilmesi İçin Bir Yaklaşım, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(11), 221-235.
6. Arık, Ş. & Erdem, M. (2019). İmalat Sanayi Rekabet Gücünün Yapısal Belirleyicileri, Akdeniz İİBF Dergisi, 19(2), 455-488.
7. Atiker, M. (2015). Nitelikli işgücünün işletmelerin rekabet gücü üzerindeki etkisi: Konya otomotiv yan sanayi örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). KTO Karatay Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Konya.
8. Aydemir, Z. (2002). Bölgesel Rekabet Edebilirlik Kapsamında İllerin Kaynak Kullanım Görece Verimlilikleri Veri Zarflama Analizi Uygulaması, (Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi), DPT.

9. Bayraktar, Y. & Kaya, H. İ. (2016). Yeni ekonomi ve değişen rekabet anlayışı: karşılaştırmalı bir analiz, Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 11(1), 89-106.
10. Bilken, A. (2020). Türkiye’de Hayvancılık Sektörü Verileri, Elazığ’da Sektörün Sorunları ve Çözüm Önerileri-Hayvancılık Sektörü Raporu, Elâzığ Ticaret ve Sanayi Odası.
11. Bişkin, B., (2025, Mart 16). Elazığ’da Kapasite Var, Yatırım Eksik, Elâzığ Fırat, https://www.elazigfirat.com/haber/24132579/elazigda-kapasite-var-yatirim-eksik
12. Çağlar, M. (2020). 24 Ocak 2020 Depreminden Sonra Elazığ’da Yaşanan Sorunlar ve Öneriler. Elâzığ Kültür ve Tanıtma Vakfı.
13. Çağlayandereli, M. & Güleş, H. (2013). Üniversite Kenti Markasının Sosyolojik Analizi, KBAM 4. Kentsel ve Bölgesel Araştırmalar Ağı Sempozyumu Bildiri Kitabı, Mersin, 727-745.
14. Çivi, E., Erol, İ., İnanlı, T., & Erol, E. D. (2008). Uluslararası Rekabet Gücüne Farklı Bakışlar. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1-22.
15. Demir, İ. (2001). Türkiye Beyaz Eşya Sanayiinin Rekabet Gücü ve Geleceği, (Yayımlanmamış Uzmanlık Tezi), DPT.
16. Demir Ö., ve Sezgin, E. (2020). Elâzığ İlinin Sağlık Turizmi Açısından SWOT Analizi ile Değerlendirilmesi, Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 7(14), 111-129.
17. Devlet Planlama Teşkilatı. (1996). İllerin ve bölgelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırması, Ankara: DPT Yayınları.
18. Devlet Planlama Teşkilatı. (2003). İllerin ve bölgelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırması, Ankara: DPT Yayınları. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Illerin_SosyoEkonomik_Gelismislik_Siralamasi_Arastirmasi_2003.pdf.
19. Doğan, İ. F. (2017). Rekabet üstünlüğü sağlamada şehir rekabetçiliği: Teorik ve ampirik bir çalışma (Yayımlanmamış Doktora tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Kahramanmaraş.
20. Döven, M. (2013). Şehir Rekabetçiliğinin Ölçümü: Literatür İncelemesi, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 189-213.
21. Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM). (2016). Türkiye İçin Bir Rekabet Endeksi. İstanbul: Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi. https://edam.org.tr/Uploads/Yukleme_Resim/-19-10-2023-14-18-41.pdf.
22. Elâzığ Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü. (2024). Yıllara Göre Konaklama İstatistikleri, 2024. https://elazig.ktb.gov.tr/TR-189484/istatistikler.html
23. Eroğlu, O. (2013). Kent rekabetçiliğinde kümelenme stratejisinin olumlu etkisi ve kümelerin kent rekabetçiliği algısı: kent rekabetçiliği ve Diyarbakır Mermer Kümesi Örneği (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
24. Eroğlu, O., & Yalçın, A. (2014). Yeni bir rekabet formu olan kent rekabetçiliğine yönelik literatür taraması, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 19-42.
25. Gürpınar, K., & Sandıkçı, M. (2007). Uluslararası rekabetçilik analizinde Michael E. Porter’ın elmas modeli yaklaşımı: Türkiye’deki bazı endüstrilerdeki uygulanabilirliğinin ve sonuçlarının araştırılması. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(13), 105–125.
26. Görkemli, H. N. (2011). Üniversiteler ve Kent Ekonomisi, Selçuk Üniversitesi Örneği, (1.baskı), Çizgi Kitabevi, Konya.
27. İlkay, M., Özdevecioğlu, M., Bilgili, vd. (2014). Kayseri ve Sivas illerinde öne çıkan sektörler için rekabet gücü analizi. Orta Anadolu Kalkınma Ajansı Yayını (ORAN). https://www.oran.org.tr/materyaller/Editor/document/PlanlamaBirimi/Dokmerkezi/Kayseri-Sivas-Rekabet-Analizi.pdf.
28. İstanbul Üniversitesi Şehir Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi. (2020). Şehir araştırma Notları-6, İller Arası Rekabet Endeksi 2018-2019, İstanbul Üniversitesi. https://cdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=iillerarasirekabetendeksi_20182019-(1)-.pdf.
29. İstanbul Üniversitesi Şehir Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi. (2023). Şehir araştırma Notları-6, İller Arası Rekabet Endeksi 2021-2022, İstanbul Üniversitesi. https://www.academia.edu/103383477/İLLER_ARASI_REKABET_ENDEKSİ_2021_2022?uc-sb-sw=12416810.
30. Kachniewska, M., Kowalski, A. M., & Pietkiewicz E. S. (2018). Poland competitiveness report 2018: The role of cities in creating competitive advantages. SGH Publishing House. https://www.researchgate.net/publication/330556650_Poland_Competitiveness_Report_2018_The_Role_of_Cities_in_Creating_Competitive_Advantages.
31. Kara, M. (2008). Bölgesel Rekabet Edebilirlik Kavramı ve Bölgesel Kalkınma Politikalarına Yansımaları, Ankara: DPT Yayınları.
32. Keleş, R. (2015). Kent, kentsel siyaset ve çevre yazıları. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
33. Kırankabeş, M., (2021), “Dünya Ekonomik Forumu Küresel Rekabet Raporu Çerçevesinde Türkiye ve BRICS Ülkelerinin Uluslararası Rekabet Gücü Karşılaştırılması”, Uluslararası İktisatta Güncel Sorunlar: Dış Ticaret Açısından Önemi, Barış Aytekin, İksad, Ankara.
34. Lember, V., Kalvet, T., & Kattel, R., (2011), Urban competitiveness and public procurement for innovation, Urban Studies, 48(7), 1373-1395.
35. Porter, M. E. (1990). The Competitive Advantage of Nations. Hong Kong. The MacMillan Press.
36. Saldanlı A., Akçalı, B., Akdöl, B., vd. (2014). Küresel Rekabet Endeksi-Türkiye, İstanbul Kalkınma Ajansı. https://www.academia.edu/31530061/İstanbul_Rekabet_Endeksi_pdf.
37. Sarıçoban, K. (2021). Türkiye’nin cam ve cam eşya sektörü ihracat uzmanlaşması ve rekabet gücü. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(32), 1094–1107.
38. Şeker, M., Saldanlı, A., & Bektaş, H. (2013-2014). Kayseri Rekabet Endeksi., Orta Anadolu Kalkınma Ajansı (ORAN). https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/7.pdf.
39. Şeker, M., Saldanlı, A., & Bektaş, H. (2014). TRC2 Bölgesi Yaşam Kalitesi Araştırması Diyarbakır-Şanlıurfa. file:///C:/Users/ysmnb/Downloads/TRC2_Yasam_Kalitesi_Arastirmasi.pdf.
40. Şiddetle Mücadele Vakfı (HEGEM). (2017). Elâzığ İli Sosyal Analiz Çalışması, Ankara: HEGEM Yayınları https://hegem.org.tr/ElazigSosyalAnaliz2017.pdf
41. Özdemir, İ., & Altıparmak, A. (2005). Sosyo-Ekonomik Göstergeler Açısından İllerin Gelişmişlik Düzeyinin Karşılaştırılması, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (24), 97-110.
42. T.C. Fırat Kalkınma Ajansı. (2016). Elâzığ İli Yatırım Destek ve Tanıtım Stratejisi. https://www.elazigtb.org.tr/docs/2-1638155992.pdf.
43. T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2016). Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi 2014-2023. https://www.sbb.gov.tr/wpcontent/uploads/2018/11/20142023_Bölgesel_Gelişme_Ulusal_Stratejisi.pdf.
44. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2017). 81 İl Sanayi Durumu. https://www.scribd.com/document/444950579/81İlSanayiDurumRaporuM-Z-pdf.
45. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2025). İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması- SEGE 2025. https://www.sanayi.gov.tr/plan-program-raporlar-ve-yayinlar/faaliyet-raporlari/mu2802011619.
46. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2024). Elâzığ Tarımsal Yatırım Rehberi, 2024. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/TARYAT/Belgeler/Tarımsal%20yatırım%20rehberi/Elazığ%20Tarımsal%20Yatırım%20Rehberi.pdf.
47. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM). (2024). İl Bazında Sektör Rakamları, https://tim.org.tr/tr/ihracat-rakamlari
48. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2024a). Nüfus, yaş grubu ve cinsiyete göre, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Nufus-ve-Demografi-109
49. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2024b). İç Göç İstatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Nufus-ve-Demografi-109
50. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2024c). İllere Göre Bitirilen Eğitim Durumu, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=egitim-kultur-spor-ve-turizm-105&dil=1
51. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2022-2024d). İllere Göre İhracat, 2022-2024. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Dis-Ticaret-104
52. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). (2024e). İllere Göre Tarım Alanları, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Tarim-111
53. Türkiye İş Kurumu (İŞKUR). (2024). İş Gücü Piyasası Araştırması Elâzığ İli 2023 Yılı Sonuç Raporu. https://www.iskur.gov.tr/medya/yzqgmy4f/elazig.pdf.
54. Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED). (2024). Türkiye İçin Bir Rekabetçilik Endeksi-2023. https://edam.org.tr/Uploads/Yukleme_Resim/pdf-17-05-2024-13-07-48.pdf.
55. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT). (2025). Resmi İstatistikler, https://www.turkpatent.gov.tr/istatistikler
56. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2011). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
57. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2014). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
58. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2015). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
59. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2016). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
60. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2017). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
61. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2018). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
62. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2019). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
63. Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu (URAK). (2020). İller Arası Rekabetçilik Endeksi.
64. University Ranking by Academic Performance (URAP). (2025). Türkiye Sıralamaları. https://newtr.urapcenter.org/Rankings/2025-2026/GENEL-SIRALAMASI-2025
65. Warsaw School of Economics. (2018). Poland. Competitiveness report 2018: The role of cities in creating competitive advantages. Warsaw: Warsaw School of Economics.
66. Yördem, A. (2024). Güncel Dış Ticaret Performansı Çerçevesinde Elazığ’ın Gelecek Vizyonuna İlişkin Saptamalar, Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 11(22),17-33.
67. Zengin, E. Ç., & Sağır, H. (2019). Rekabet gücü kapsamında dünyadaki ve Türkiye’deki kentlerin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(2), 867–889.