İDARENİN ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK HEDEFLERİNDE YAPAY ZEKÂ KULLANIMI

Kamu idaresinin sürdürülebilirlik alanındaki görevleri, çevresel korumayı sosyal adalet ve ekonomik rasyonalite ile birlikte düşünen bütüncül bir yönetişim çerçevesine dayanır. Bu çerçeve idarelere bir yandan doğal kaynakların korunması, kirliliğin önlenmesi, iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum, atık yönetimi ile çevre bilincinin güçlendirilmesi gibi çevresel ödevleri; diğer yandan sosyal hizmetlere adil erişim, kapsayıcılık, kültürel mirasın korunması ve katılımcı yönetim gibi sosyal ödevleri ve nihayet yeşil-döngüsel ekonomi, sürdürülebilir tarım, sanayi, sürdürülebilir ulaşım ile yeşil kamu alımları gibi ekonomik ödevleri aynı anda yükler. Bu görev dağılımının hukuksal dayanağı, 1982 Anayasası’nın 56. maddesinde güvence altına alınan sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkı ile devlete yüklenen çevreyi geliştirme, çevre sağlığını koruma ve kirlenmeyi önleme ödevi; 166. maddede yer alan planlı kalkınma ve bunun sürdürülebilirlik perspektifi içinde yürütülmesi gereğidir. Anayasal düzlemin somutlaştığı temel yasal metin 2872 sayılı Çevre Kanunu’dur; burada sürdürülebilir kalkınma, “kirleten öder” ve “ihtiyatlılık ilkeleri” idareye düzenleyici, denetleyici ve koordine edici görevler olarak yansır. Yapay zekâ idarelerin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmada yüksek etkili bir kolaylaştırıcıdır. Ancak yapay zekalı sistemlerin enerji, su ve malzeme ayak izi ile sosyal etkileri doğru yönetilmediğinde zararları da olan “çift yönlü” bir teknoloji söz konusu olacaktır. İdarenin hukuki ve idari görevleri, yapay zekâyı yalnızca kullanma değil aynı zamanda regüle etme ödevini de içerir. Şu halde idare yapay zekalı teknolojilerin dezavantajlarını azalttığında sürdürülebilirlik çalışmalarında bu teknolojiden istifade edebilecektir. İşte bu sebeple çalışmanın ilk bölümünde sürdürülebilirlik kavramının açıklanması ve idarenin bu husustaki görevlerine değinilecek, ikinci bölümde ise yapay zekâ teknolojisinin sürdürülebilirlik noktasında kullanılabileceği alanları, fırsatları ve oluşturabileceği tehdit ve zararları izah edilecektir. Yapay zekânın çalışma prensibi, genel anlamda kullanım alanları ve idarenin yapay zekâ teknolojisine ilişkin sorumlulukları ise başka çalışmaların konusu olduğundan sınırlamak amacıyla bu hususlara yer verilmemiştir.

The duties of public administration in the field of sustainability are based on a holistic governance framework that considers environmental protection together with social justice and economic rationality. This framework assigns to administrations, on the one hand, environmental obligations such as the protection of natural resources, pollution prevention, combating and adapting to climate change, waste management, and strengthening environmental awareness; on the other hand, social obligations such as equitable access to social services, inclusiveness, preservation of cultural heritage, and participatory governance; and finally, economic obligations such as green-circular economy, sustainable agriculture-industry, sustainable transportation, and green public procurement. The legal basis for this distribution of duties is the right to live in a healthy and balanced environment, guaranteed under Article 56 of the 1982 Constitution, along with the duty imposed on the state to improve the environment, protect environmental health, and prevent pollution; as well as the requirement under Article 166 for planned development and its execution within a sustainability perspective. The primary legal text that concretizes this constitutional framework is the Environmental Law No. 2872, which reflects the principles of sustainable development, "polluter pays," and precaution as regulatory, supervisory, and coordinative duties of the administration. Artificial intelligence is a highly effective facilitator for administrations in achieving sustainability goals. However, artificial intelligence systems will constitute a "double-edged" technology with potential harms if their energy, water, and material footprints, as well as their social impacts, are not managed correctly. The legal and administrative duties of the administration include not only using but also regulating artificial intelligence. Thus, the administration will be able to benefit from this technology in sustainability efforts only when it minimizes the disadvantages of AI technologies. For this reason, the first section of the study will explain the concept of sustainability and address the duties of the administration in this regard, while the second section will elaborate on the areas where artificial intelligence technology can be applied in terms of sustainability, its opportunities, and the potential threats and harms it may create. Since the working principles of artificial intelligence, its general fields of application, and the responsibilities of the administration regarding AI technology are subjects of other studies, these matters have been omitted for the purpose of limiting the scope.