Araştırma Makalesi

KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi

Cilt: 22 Sayı: 1 30 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi

Öz

Teknolojinin, bilgi birikiminin ve ekipman olanaklarının hızla evrildiği günümüzde, KBRN olaylarının korkutucu bir etkiyesahip olması hem bölgesel hem de ulusal düzeyde çok sayıda bireyin hayatını, sağlığını ve refahını ciddi derecede etkilemepotansiyeline sahiptir. Bu çalışmanın amacı, kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlerde bireylerin sivilsavunma farkındalık düzeyini ölçmeye yönelik bir ölçme aracının geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmektir. Bu doğrultudaTürkiye’de yaşayan 18 yaş üstü 788 bireyden Mayıs-Ağustos 2024 tarihleri arasında anket yöntemiyle veri toplanarakmetodolojik bir çalışma yürütülmüştür. Sivil Savunma Farkındalık Ölçeği (CDAS), içerik ve yapı geçerliliği açısından kabuledilebilir düzeydedir. Açıklayıcı faktör analizine göre 18 madde ve üç alt boyuttan oluşan ölçek toplam varyansın %63,68'iniaçıklamaktadır. Ayrıca doğrulayıcı faktör analizinden elde edilen uyum indeksleri, modelin yapısal geçerliliğini destekleyeceknitelikte ve yeterli düzeydedir.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

Bu çalışma proje kapsamında yapılmamıştır.

Kaynakça

  1. [1] S.A. Bland, Chemical, biological, radiological and nuclear (CBRN) casualty management principles, in: J.M. Ryan, A.P.C.C.H. Buma, C.W. Beadling, A. Mozumder, D.M. Nott, N.M. Zengin, W. Henny, D. MacGarty (Eds.), “Conflict and Catastrophe Medicine: A Practical Guide,” Springer, London, 747-770, 2014.
  2. [2] A. Malizia, “Disaster management in case of CBRNe events: an innovative methodology to improve the safety knowledge of advisors and first responders,” Defense & Security Analysis, 32, 1, 79-90, 2016. https://doi.org/10.1080/14751798.2015.1130319
  3. [3] G. Malich, R. Coupland, S. Donnelly, & J. Nehme, “Chemical, biological, radiological or nuclear events: The humanitarian response framework of the International Committee of the Red Cross,” International Review of the Red Cross, 97, 899, 647-661, 2015. https://doi.org/10.1017/S1816383116000266
  4. [4] G. Cameron, J. Pate, D. McCauley, & L. DeFazio, “1999 WMD terrorism chronology: Incidents involving sub‐national actors and chemical, biological, radiological, and nuclear materials,” The Nonproliferation Review, 7, 2, 157-174, 2000.
  5. [5] A.A.I. Turan, “The new face of terror: biological terror,” Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları, 3, 1-2, 97-106, 2021.
  6. [6] M. Ortatatlı, S. Sezigen, H.A. Ayan, H. Balandız, & L. Kenar, “Terörizm kapsamında kimyasal, biyolojik, nükleer ve radyasyona bağlı yaralanmaların değerlendirilmesi,” Türkiye Klinikleri J Foren Med Special Topics, 1, 2, 44-52, 2015.
  7. [7] L. Lemyre, J.E. Lee, M.C. Turner, & D. Krewski, “Terrorism preparedness in Canada: a public survey on perceived institutional and individual response to terrorism,” Int J Emerg Manag, 4, 2, 296-315, 2007. https:// doi.org/10.1504/ijem.2007.013995
  8. [8] A.H. Dökmeci, & E. Deniz, “Kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer (KBRN) olaylarında sağlık okuryazarlığı,” Afet ve Risk Dergisi, 6, 1, 273-293, 2023. https://doi.org/10.35341/afet.1136245

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Tıp Bilimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

14 Kasım 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

16 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

1 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 22 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Tercan, B. (2026). KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi, 22(1), 47-64. https://doi.org/10.17134/khosbd.1766447
AMA
1.Tercan B. KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi. 2026;22(1):47-64. doi:10.17134/khosbd.1766447
Chicago
Tercan, Bahadır. 2026. “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”. Savunma Bilimleri Dergisi 22 (1): 47-64. https://doi.org/10.17134/khosbd.1766447.
EndNote
Tercan B (01 Nisan 2026) KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi 22 1 47–64.
IEEE
[1]B. Tercan, “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”, Savunma Bilimleri Dergisi, c. 22, sy 1, ss. 47–64, Nis. 2026, doi: 10.17134/khosbd.1766447.
ISNAD
Tercan, Bahadır. “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”. Savunma Bilimleri Dergisi 22/1 (01 Nisan 2026): 47-64. https://doi.org/10.17134/khosbd.1766447.
JAMA
1.Tercan B. KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi. 2026;22:47–64.
MLA
Tercan, Bahadır. “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”. Savunma Bilimleri Dergisi, c. 22, sy 1, Nisan 2026, ss. 47-64, doi:10.17134/khosbd.1766447.
Vancouver
1.Bahadır Tercan. KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi. 01 Nisan 2026;22(1):47-64. doi:10.17134/khosbd.1766447