Research Article

KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi

Volume: 22 Number: 1 April 30, 2026
EN TR

KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi

Abstract

Teknolojinin, bilgi birikiminin ve ekipman olanaklarının hızla evrildiği günümüzde, KBRN olaylarının korkutucu bir etkiyesahip olması hem bölgesel hem de ulusal düzeyde çok sayıda bireyin hayatını, sağlığını ve refahını ciddi derecede etkilemepotansiyeline sahiptir. Bu çalışmanın amacı, kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlerde bireylerin sivilsavunma farkındalık düzeyini ölçmeye yönelik bir ölçme aracının geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmektir. Bu doğrultudaTürkiye’de yaşayan 18 yaş üstü 788 bireyden Mayıs-Ağustos 2024 tarihleri arasında anket yöntemiyle veri toplanarakmetodolojik bir çalışma yürütülmüştür. Sivil Savunma Farkındalık Ölçeği (CDAS), içerik ve yapı geçerliliği açısından kabuledilebilir düzeydedir. Açıklayıcı faktör analizine göre 18 madde ve üç alt boyuttan oluşan ölçek toplam varyansın %63,68'iniaçıklamaktadır. Ayrıca doğrulayıcı faktör analizinden elde edilen uyum indeksleri, modelin yapısal geçerliliğini destekleyeceknitelikte ve yeterli düzeydedir.

Keywords

Project Number

Bu çalışma proje kapsamında yapılmamıştır.

References

  1. [1] S.A. Bland, Chemical, biological, radiological and nuclear (CBRN) casualty management principles, in: J.M. Ryan, A.P.C.C.H. Buma, C.W. Beadling, A. Mozumder, D.M. Nott, N.M. Zengin, W. Henny, D. MacGarty (Eds.), “Conflict and Catastrophe Medicine: A Practical Guide,” Springer, London, 747-770, 2014.
  2. [2] A. Malizia, “Disaster management in case of CBRNe events: an innovative methodology to improve the safety knowledge of advisors and first responders,” Defense & Security Analysis, 32, 1, 79-90, 2016. https://doi.org/10.1080/14751798.2015.1130319
  3. [3] G. Malich, R. Coupland, S. Donnelly, & J. Nehme, “Chemical, biological, radiological or nuclear events: The humanitarian response framework of the International Committee of the Red Cross,” International Review of the Red Cross, 97, 899, 647-661, 2015. https://doi.org/10.1017/S1816383116000266
  4. [4] G. Cameron, J. Pate, D. McCauley, & L. DeFazio, “1999 WMD terrorism chronology: Incidents involving sub‐national actors and chemical, biological, radiological, and nuclear materials,” The Nonproliferation Review, 7, 2, 157-174, 2000.
  5. [5] A.A.I. Turan, “The new face of terror: biological terror,” Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları, 3, 1-2, 97-106, 2021.
  6. [6] M. Ortatatlı, S. Sezigen, H.A. Ayan, H. Balandız, & L. Kenar, “Terörizm kapsamında kimyasal, biyolojik, nükleer ve radyasyona bağlı yaralanmaların değerlendirilmesi,” Türkiye Klinikleri J Foren Med Special Topics, 1, 2, 44-52, 2015.
  7. [7] L. Lemyre, J.E. Lee, M.C. Turner, & D. Krewski, “Terrorism preparedness in Canada: a public survey on perceived institutional and individual response to terrorism,” Int J Emerg Manag, 4, 2, 296-315, 2007. https:// doi.org/10.1504/ijem.2007.013995
  8. [8] A.H. Dökmeci, & E. Deniz, “Kimyasal, biyolojik, radyolojik, nükleer (KBRN) olaylarında sağlık okuryazarlığı,” Afet ve Risk Dergisi, 6, 1, 273-293, 2023. https://doi.org/10.35341/afet.1136245

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Clinical Sciences (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

November 14, 2025

Publication Date

April 30, 2026

Submission Date

August 16, 2025

Acceptance Date

November 1, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 22 Number: 1

APA
Tercan, B. (2026). KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi, 22(1), 47-64. https://doi.org/10.17134/khosbd.1766447
AMA
1.Tercan B. KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi. 2026;22(1):47-64. doi:10.17134/khosbd.1766447
Chicago
Tercan, Bahadır. 2026. “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi Ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”. Savunma Bilimleri Dergisi 22 (1): 47-64. https://doi.org/10.17134/khosbd.1766447.
EndNote
Tercan B (April 1, 2026) KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi 22 1 47–64.
IEEE
[1]B. Tercan, “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”, Savunma Bilimleri Dergisi, vol. 22, no. 1, pp. 47–64, Apr. 2026, doi: 10.17134/khosbd.1766447.
ISNAD
Tercan, Bahadır. “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi Ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”. Savunma Bilimleri Dergisi 22/1 (April 1, 2026): 47-64. https://doi.org/10.17134/khosbd.1766447.
JAMA
1.Tercan B. KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi. 2026;22:47–64.
MLA
Tercan, Bahadır. “KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi Ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi”. Savunma Bilimleri Dergisi, vol. 22, no. 1, Apr. 2026, pp. 47-64, doi:10.17134/khosbd.1766447.
Vancouver
1.Bahadır Tercan. KBRN Tehditlerine Yönelik Sivil Savunma Farkındalığı Ölçüm Aracının Geliştirilmesi ve Psikometrik Özelliklerinin Belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi. 2026 Apr. 1;22(1):47-64. doi:10.17134/khosbd.1766447