Patlayıcı Madde Miktarı İle Patlama Krateri Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi

Öz

Patlama soruşturmaları evde meydana gelen doğalgaz kazalarından, büyük terör saldırılarına kadar birçok olayı kapsar. Dünya genelinde yürütülen patlama soruşturmalarının büyük bir çoğunluğunu bombalı terör saldırıları oluşturmaktadır. Patlama ile gerçekleşen terör saldırılarının soruşturulmasında patlayıcının türünün ve patlayıcı madde miktarının belirlenmesi öncelikli hususlardır. Bu belirlemelerin soruşturmanın erken safhasında gerçekleştirilmesi, olayın daha hızlı aydınlatılmasına imkân verecektir. Bombalı saldırılarının meydana geldiği olay yerlerinin bazı karakteristik özellikleri bulunur. Patlama krateri bunlardan en önemlisi olup, aynı zamanda en zengin delil kaynağıdır. Patlama kraterinin büyüklüğü olayda kullanılan patlayıcı madde miktarına bağlı olarak değişir. Bu araştırmada, patlayıcı madde miktarı ile patlama krateri arasındaki ilişkiyi kurmak amacıyla yüzey altına yerleştirilen farklı ağırlıktaki altı patlayıcı düzeneğin oluşturduğu kraterler üzerine sayısal bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Gerçek olaylar göz önünde bulundurularak, patlayıcı düzenekler oluşturulmuş ve gerçekleşen patlamalar sonrası olay yeri incelemelerinde bulunularak elde edilen veriler sunulmuştur. İçeriğinde patlayıcı madde miktarı daha fazla olan düzeneklerin oluşturduğu kraterlerin çap ve hacimlerinin, patlayıcı madde miktarı daha az olan düzeneklere göre daha büyük olduğu gözlemlenmiştir. Bombalı terör saldırılarının soruşturulmasında patlayıcı madde miktarına yönelik olarak belirlemelerde bulunabilmek için bu tarz çalışmaların yaygınlaşması literatüre ve sahadaki kolluk birimlerine büyük katkılar sağlayacaktır. Bu çalışma, Türkiye’de patlayıcı madde miktarı ile patlama krateri arasındaki ilişkiyi ele alan pilot çalışma olup, konu ile ilgili ilerleyen dönemde çalışma yapmak isteyen araştırmacılara katkı sağlaması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Olay yeri
• terör
• bomba
• patlama krateri
• delil

Determinatıon of the Relationship Between the Amount of Explosive Material and the Explosion Crater in Terms of Post-Blast Explosion Investigation

Öz

Explosion investigations cover events ranging from natural gas accidents at home to major terrorist attacks. The majority of the explosion investigations carried out around the world are terrorist attacks with bombs. Determining the type of explosive and the amount of explosive material is a priority in the investigation of terrorist attacks with explosions. Making these determinations at an early stage of the investigation will allow the incident to be clarified more quickly. There are some characteristic features of the crime scenes where the bomb attacks took place. The eruption crater is the most important and also the richest source of evidence. The size of the explosion crater varies depending on the amount of explosive used in the incident. In this reserach, a numerical study was carried out on the craters formed by six explosive devices of different weights placed under the surface in order to establish the relationship between the amount of explosive material and the explosion crater. Considering the real events, explosive devices were created and the data obtained by conducting crime scene investigations after the explosions were presented. It has been observed that the diameters and volumes of the craters formed by the devices with a higher amount of explosive material are larger than the devices with less explosive material. Expanding such studies in order to be able to determine the amount of explosive material in the investigation of terrorist bombing attacks will make great contributions to the literature and law enforcement units in the field. This study is a pilot study examining the relationship between the amount of explosive material and the explosion crater in Turkey, and is intended to contribute to researchers who want to conduct studies on the subject in the future.

Anahtar Kelimeler

• Creme scene
• teror
• bomb
• explosion crater
• evidence

Kaynakça

1. [1] G. Martin, "Terörizm: Kavramlar ve Kuramlar", Çev. İhsan Çapçıoğlu ve Bahadır Metin, Ankara: Adres Yayınları, 2013.
2. [2] H. Alptekin, "PKK Terörünün Analizi. Türkiye Terör Olayları Veritabanı", SETA Kitapları, İstanbul, 280 s., 2019.
3. [3] Global Terrorism Index, 2023. Global Terrorism Index 2022: Measuring the Impact of Terrorism,https://www.visionofhumanity.org/wp- content/uploads/2023/03/GTI-2023-web-170423.pdf
4. [4] Global Terrorism Database, 2021. https://www.start.umd.edu/data-tools/global-terrorism-database-gtd, (28.07.2025).
5. [5] J. T. Thurman, "Practical Bomb Scene Investigation". CRC Press, Boca Raton, 532 p., 2017.
6. [6] J. Allum, "A Study of the Behaviour of Emulsion Explosives". Doktora Tezi, Cranfield University Department of Enviromental and Ordnance Systems, Cranfield. 2009.
7. [7] J. P. Agrawal, "High Energy Materials: Propellants, explosives and pyrotechnics". John Wiley & Sons, West Sussex, England, p. 384, 2010.
8. [8] İ. Deniz, "Silah ve Taktik Atış", Polis Akademisi Yayınları, Ankara, 426 s., 2017.

9. [9] S. Singh, "Sensors—An Effective Approach for the Detection of Explosives". Journal of Hazardous Materials, 144(1-2), 15-28, 2007.
10. [10] L. M. Martelo, Marques, L. F., Burrows, H. D., & Berberan-Santos, M. N., "Explosives Detection: From Sensing to Response". Fluorescence in Industry, 18, 293-320, 2019.
11. [11] T. Gersbeck, "Practical Military Ordnance Identification", CRC Press, Boca Raton, USA, 358 p., 2019.
12. [12] R. Meyer, J. Köhler, & A. Homburg, "Explosives", John Wiley & Sons, Weinheim, Germany, 421 p., 2016.
13. [13] MKE, Kara av barutu, https://www.mkek.gov.tr/tr/product.aspx?id=52&source=Products&pid=1333, (10.09.2020).
14. [14] Shooters World Powder, Dumansız barut, https://shootersworldpowder.com/portfolio_page/socom/(10.08.2021).
15. [15] S. Fordham, "High Explosives and Propellants". Pergamon Press, London, 207 p., 1980.
16. [16] W. J. Tilstone, K. A. Savage, & L. A. Clark, "Forensic Science: An Encyclopedia of History, Methods, and Techniques". ABC-CLIO, California, USA, 307 p., 2006.
17. [17] H. L. Hartman, & J. M. Mutmansky, "Introductory mining engineering", John Wiley & Sons, New Jersey, USA, 592 p., 2002.
18. [18] J. F. P. D. O. Quaresma, "Homemade Explosives Based in Ammonium and Urea Nitrates". Yüksek Lisans Tezi, Coimbra University, Coimbra. 2013.
19. [19] R. A. Sickler, "Explosive Principles: An Essential Guide to Understanding Explosives and Detonations", Paladin Press, Colorado, USA, 64 p., 1992.
20. [20] JGK, Kriminal Terimler Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları, 2016.
21. [21] Solar, Solaranfo Güvenlik Bilgi Formu, Solar Patlayıcı, Türkiye, 7 s., 2014a.
22. [22] Solar, Superpower 90 Güvenlik Bilgi Formu. Solar Patlayıcı, Türkiye, 7 s., 2014b.
23. [23] U.S. Department of the Army, "General Instructions for Demilitarization/Disposal of Conventional Munitions". Headquarters, Department of the Army, USA, 151 p. 1982.
24. [24] G. F. Kinney, K. J. Graham, "Explosive Shocks in Air. Springer Science+Business Media", New York, 269 p., 1985.
25. [25] I. D. Bjelovuk, S. Jaramaz, & D. Mickovic, "Estimation of Explosive Charge Mass Used for Explosions on Concrete Surface for the Forensic Purpose", Science & Justice, 52(1), 20-24., 2012.
26. [26] T. N. Moorthy, M. H. Yaacob, R. Vicente, & M. Taman, "A Study into the Relationship Between Crater Parameters and Quantities of Explosives in the Scenes of IED Explosions". Malaysian Journal of Forensic Sciences: Mission Statement, 5(1), 17-25, 2014.