Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz

Seyyid Halid Özgür; Ömer Faruk Özgür; Kadriye Kobak

doi:10.56676/kiad.1771666

TR EN

Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) destekli ürün ve hizmetlerin Instagram reklamlarında nasıl konumlandırıldığını pazarlama iletişimi çerçevesinde incelemektedir. Amaç, reklam verenlerin YZ’yi hangi sektörler ve mesleklerle ilişkilendirdiğini, hangi temsil biçimlerini ve dil tonlarını kullandığını, YZ’ye hangi işlevleri atfettiklerini ortaya koymaktır. Amaçlı örnekleme yöntemiyle 18–24 Temmuz 2025 tarihleri arasında Meta Reklam Kütüphanesi’nden toplanan 105 videolu reklam, içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgulara göre reklamlarda YZ kullanımı en çok teknoloji, hizmet, eğitim ve sağlık sektörlerinde gerçekleşmektedir. Reklamlarda YZ’nin insanların yerini aldığı meslekler ise en çok asistan, danışman, eğitmen ve içerik üretici rolleri olarak belirlenmiştir. YZ avatar kullanımında ise kadın figürler erkeklere göre iki kat fazla tercih edilmiştir. Dil tonu kategorisinde “ikna edici ve samimi üslup öne çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yapay zekâ, pazarlama iletişimi, reklam, Instagram, içerik analizi

Kaynakça

Aravindhan, G., Vemuri, V. P., Singh, N. R. A., Jain, A., Kancherla, D. B., ve Kanakamma, T. (2023). Precision marketing strategy for e-commerce by using artificial intelligence technology. Journal of Informatics Education and Research, 3(2), 1806–1825. https://doi.org/10.52783/jier.v3i2.310
Argan, M., Dinc, H., Kaya, S., ve Argan, M. T. (2022). Artificial intelligence (ai) in advertising: Understanding and schematizing the behaviors of social media users. ADCAIJ: Advances in Distributed Computing and Artificial Intelligence Journal, 11(3), 331–348.
Arık, İ. A. (1998). Psikolojide bilimsel yöntem. Çantay Kitapevi.
Atasever, M. B. (2025). A representation of ai technology in turkish news media and youtube journalism. European Conference on Social Media, 12(1), 352–360. https://doi.org/10.34190/ecsm.12.1.3513
Bader, J., Edwards, J., Harris-Jones, C., ve Hannaford, D. (1988). Practical engineering of knowledge-based systems. Information and Software Technology, 30(5), 266–277. https://doi.org/10.1016/0950-5849(88)90019-5
Bamyacıoğlu, T. (2024). İnsan makine iletişimi. İçinde Yapay zeka, toplum ve kültür. Ütopya Yayınları.
Barthes, R. (1967). Elements of semiology. Jonathan Cape; Hill and Wang.
Borau, S., Otterbring, T., Laporte, S., ve Fosso Wamba, S. (2021). The most human bot: Female gendering increases humanness perceptions of bots and acceptance of ai. Psychology & Marketing, 38(7), 1052–1068. https://doi.org/10.1002/mar.21480
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Brennen, J. S., Howard, P. N., ve Nielsen, R. K. (2018). An industry-led debate: How uk media cover artificial intelligence. Reuters Institute for the Study of Journalism. https://doi.org/10.60625/RISJ-V219-D676

Campbell, C., Sands, S., Ferraro, C., Tsao, H. J., ve Mavrommatis, A. (2020). From data to action: How marketers can leverage ai. Business Horizons, 63(2), 227–243. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2019.12.002
Celik, B. H. (2024). Analyzing public perception of ai: A descriptive study of ai coverage in us newspapers. Yeni Medya Dergisi, (17), 1–15. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1532473
Chen, Y. (2024). Advertising in the era of artificial intelligence. Communications in Humanities Research, 39(1), 31–38. https://doi.org/10.54254/2753-7064/39/20242180
Chuan, C. H., Tsai, W. H. S., ve Cho, S. Y. (2019). Framing artificial intelligence in american newspapers. Proceedings of the 2019 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society, 339–344. https://doi.org/10.1145/3306618.3314285
Cook, G. (2001). The discourse of advertising. Routledge.
Cools, H., Van Gorp, B., ve Opgenhaffen, M. (2024). Where exactly between utopia and dystopia? A framing analysis of ai and automation in us newspapers. Journalism, 25(1), 3–21. https://doi.org/10.1177/14648849221122647
El-aasy, H. A. M. (2023). Employing artificial intelligence (ai) technology in advertising design on social media. Journal of Design Sciences and Applied Arts, 4(2), 247–263. https://doi.org/10.21608/jdsaa.2023.194906.1260
Ezzat, R. (2024). Enhance the advertising effectiveness by using artificial intelligence (ai). Journal of Art, Design and Music, 3(1), 1–12. https://doi.org/10.55554/2785-9649.1021
Gaper, S. F. (2025). The role of artificial intelligence in enriching visual creativity for digital advertisements on social media platforms. Arts and Architecture Journal, 6(1), 123–138. https://doi.org/10.21608/aaj.2025.346123.1097
George, A. S., George, A. H., Baskar, T., ve Pandey, D. (2023). The allure of artificial intimacy: Examining the appeal and ethics of using generative ai for simulated relationships. Partners Universal International Innovation Journal, 1(6), 132–147.
Goldman, R. (2005). Reading ads socially. Routledge.
Güngör, A., ve İmik Tanyıldızı, N. (2024). Reklam ve yapay zekâ ilişkisi: “Journal of advertising" dergisindeki makalelerin bibliyometrik analizi. Intermedia International E-journal, 11(21), 104–126. https://doi.org/10.56133/intermedia.1533851
Hall, S. (1997). El trabajo de la representación. J. Evans ve S. Hall (Ed.), Representation: Cultural representations and signifying practices içinde (ss. 13–74). Sage.
Isler, M., Yesilbel, B. R., Santos, V., ve Bacalhau, L. M. (2024). Usage of artificial intelligence for advertising creation for social media marketing: Chatgpt combined with pictory and dall·e. J. L. Reis, J. Zelený, B. Gavurová, ve J. P. M. D. Santos (Ed.), Marketing and smart technologies içinde (ss. 73–85). Springer Nature Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-97-1552-7_6
Israfilzade, K., ve Sadili, N. (2024). Beyond interaction: Generative ai in conversational marketing - foundations, developments, and future directions. Journal of Life Economics, 11(1), 13–29. https://doi.org/10.15637/jlecon.2294
İbili, A. Z., ve Biçer, D. F. (2024). Investigation of generation z’s perceptions towards instagram advertising in terms of purchasing behavior. International Journal of Current Social Science, 3(1), 47–51.
Kochetova, L. A. (2023). Linguocultural specifics of artificial intelligence representation in the english language media discourse: Corpus-based approach. Vestnik Volgogradskogo Gosudarstvennogo Universiteta. Serija 2. Jazykoznanije, 22(5), 6–18. https://doi.org/10.15688/jvolsu2.2023.5.1
Köse, G., Geçit, E., ve Yeygel Çakır, S. (2024). Reklam üretim süreci bağlamında yapay zekâ ve yaratıcı düşünce: Bibliyometrik bir analiz. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (17), 281–305. https://doi.org/10.21733/ibad.1555574
Krings, M. (2023, 14 Şubat). Study finds only about half of ai-generated ads are labeled as such. University of Kansas News. https://news.ku.edu/news/article/2023/02/14/only-about-half-ai-generated-ads-are-labeled-such-study-finds
Kshetri, N., Dwivedi, Y. K., Davenport, T. H., ve Panteli, N. (2024). Generative artificial intelligence in marketing: Applications, opportunities, challenges, and research agenda. International Journal of Information Management, 75, 1–36. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2023.102716
Kushneruk, S. L. (2019). World-modelling in advertising discourse: Pragmatic aspects. Calidoscópio, 17(2), 263–281. https://doi.org/10.4013/cld.2019.172.03
McKinsey & Company. (2023). The economic potential of generative ai: The next productivity frontier. https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/the-economic-potential-of-generative-ai-the-next-productivity-frontier
Meta. (t.y.). Reklam kütüphanesi. 24 Temmuz 2025 tarihinde https://www.facebook.com/ads/library/ adresinden erişildi.
Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. SAGE.
Nacaroğlu, D., ve Savci, S. (2023). Yapay zekânın medyada sunumu ve yükselişi: Olanaklar, sınırlar ve tehlikeler. Yeni Medya Dergisi, (15), 130–152. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1365439
Nguyen, D., ve Hekman, E. (2024). The news framing of artificial intelligence: A critical exploration of how media discourses make sense of automation. AI & SOCIETY, 39(2), 437–451. https://doi.org/10.1007/s00146-022-01511-1
Okoso, A., Yang, M., ve Baba, Y. (2025). Do expressions change decisions? Exploring the impact of ai’s explanation tone on decision-making. Proceedings of the 2025 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1–22. https://doi.org/10.1145/3706598.3713744
Roe, J., ve Perkins, M. (2023). ‘What they’re not telling you about chatgpt’: Exploring the discourse of ai in uk news media headlines. Humanities and Social Sciences Communications, 10, 1–9. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02282-w
Sarp, S. (2023). Artificial intelligence in advertisements: A conceptual framework based on the technology acceptance model. Journal of Economics, Business and Organization Research, 5(2), 161–174.
Statista. (2024). AI market size worldwide 2031. Statista Research Department. https://www.statista.com/forecasts/1474143/global-ai-market-size/
Tredinnick, L. (2017). Artificial intelligence and professional roles. Business Information Review, 34(1), 37–41. https://doi.org/10.1177/0266382117692621
Yanabayeva, A. S., Burakhmetova, S. Z., Nurmagambetov, S. Z., ve Zhangeldynov, A. (2025). The future of artificial intelligence: Which professions will be at risk? Journal of Science and Technology, 129–134. https://cyberleninka.ru/article/n/the-future-of-artificial-intelligence-which-professions-will-be-at-risk
Yaprak, İ. (2020). Tüketicilerin sosyal medya reklamlarına yönelik tutumlarının plansız satın alma davranışı üzerindeki etkisi: Algılanan kalite ve marka sadakatinin aracılık rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
Yazdani, A., ve Darbani, S. (2023). The impact of ai on trends, design, and consumer behavior. AI and Tech in Behavioral and Social Sciences, 1(4), 4–10. https://doi.org/10.61838/kman.aitech.1.4.2
Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Zhao, D. (2020). Visualizing digital discourse: Interactional, institutional, and ideological perspectives. Intercultural Pragmatics, 17(5), 633–639. https://doi.org/10.1515/ip-2020-5005

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim ve Medya Çalışmaları (Diğer), Halkla İlişkiler

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Seyyid Halid Özgür ^*
0000-0001-7942-2027
Türkiye

Ömer Faruk Özgür
0000-0001-5263-2403
Türkiye

Kadriye Kobak
0000-0003-4909-416X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

25 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

3 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 16

DOI

https://doi.org/10.56676/kiad.1771666

IZ

https://izlik.org/JA59RF34DH

APA

Özgür, S. H., Özgür, Ö. F., & Kobak, K. (2026). Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 16, 147-178. https://doi.org/10.56676/kiad.1771666

AMA

1.Özgür SH, Özgür ÖF, Kobak K. Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz. KİAD. 2026;(16):147-178. doi:10.56676/kiad.1771666

Chicago

Özgür, Seyyid Halid, Ömer Faruk Özgür, ve Kadriye Kobak. 2026. “Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz”. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, sy 16: 147-78. https://doi.org/10.56676/kiad.1771666.

EndNote

Özgür SH, Özgür ÖF, Kobak K (01 Haziran 2026) Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi 16 147–178.

IEEE

[1]S. H. Özgür, Ö. F. Özgür, ve K. Kobak, “Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz”, KİAD, sy 16, ss. 147–178, Haz. 2026, doi: 10.56676/kiad.1771666.

ISNAD

Özgür, Seyyid Halid - Özgür, Ömer Faruk - Kobak, Kadriye. “Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz”. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi. 16 (01 Haziran 2026): 147-178. https://doi.org/10.56676/kiad.1771666.

JAMA

1.Özgür SH, Özgür ÖF, Kobak K. Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz. KİAD. 2026;:147–178.

MLA

Özgür, Seyyid Halid, vd. “Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz”. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, sy 16, Haziran 2026, ss. 147-78, doi:10.56676/kiad.1771666.

Vancouver

1.Seyyid Halid Özgür, Ömer Faruk Özgür, Kadriye Kobak. Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz. KİAD. 01 Haziran 2026;(16):147-78. doi:10.56676/kiad.1771666

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz

Pazarlama İletişiminde Yapay Zekâ Temsilleri: Instagram Reklamları Üzerine Nitel Bir Analiz

Öz

Anahtar Kelimeler

Artificial Intelligence Representations in Marketing Communication: A Qualitative Analysis of Instagram Ads

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster