TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NİN İLK BAYINDIRLIK BAKANI AHMET MUHTAR BEY’İN SİYASİ FAALİYETLERİ
Öz
İkinci Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) dikkat çeken siyasi figürlerinden biri olan Ahmet Muhtar Bey’in siyasi kariyeri esasen Aralık 1919’da Mebusan Meclisine (MM) mebus seçilmesiyle başlamıştır. İlk mebusluk deneyimi hariç tutulduğunda, 1923-1927 yılları arasında bir dönem mebusluk yapan Ahmet Muhtar Bey’in öne çıkan özelliklerden biri de elbette ki Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk hükümetinde Nafia Vekili (Bayındırlık Bakanı) olarak yer almasıydı. Lozan Barış Konferansına giden Türk heyeti içerisinde bulunması, Türkiye ve Rusya arasındaki ticaret ve konsolosluk mukavelesi görüşmelerine murahhas olarak görevlendirilmesi ve demiryolları ile ilgili Avrupa’daki kongre ve konfreranslara gönderilmesi onun etkin bir kişi olduğunu göstermesi bakımından önem arz etmektedir. Ahmet Muhtar Bey, İkinci TBMM boyunca ülke meselelerini yakından takip etmiş ve bu meselelere yönelik çözüm önerileri sunmuştur. Öte yandan Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasına katılmasının, siyasi kariyerini olumsuz yönde etkileğini söylemek mümkündür. Zira İkinci TBMM’nin sonunda siyasi kariyeri sona ermiştir. Siyasi faaliyetlerinin yanı sıra mesleği mühendislik olan Ahmet Muhtar Bey, gerek Osmanlı Devleti gerekse Türkiye Cumhuriyeti Devleti döneminde bayındırlık alanında muhtelif kademelerde görev yapmıştır. İkinci Dönem TBMM’ye Trabzon’dan mebus seçilen Ahmet Muhtar Bey’in hayatı, kişiliği ve siyasi faaliyetlerine odaklanılan bu çalışmada, ağırlıklı olarak TBMM arşivi kullanılmasına karşın arşiv belgeleri, kanunlar, gazeteler ve araştırma eserlerinden de yararlanılmıştır.
Anahtar Kelimeler
AHMET MUHTAR BEY, THE FIRST MINISTER OF PUBLIC WORKS OF THE REPUBLIC OF TURKEY WITH HIS LIFE AND POLITICAL ACTIVITIES
Öz
Ahmet Muhtar Bey, one of the most prominent political figures during the Second Period of the Turkish Grand National Assembly (TGNA), embarked on his political career with his election as a deputy to the Parliamentary Assembly (PA) in December 1920. Aside from this initial experience, he served as a member of parliament from 1923 to 1927. Among his notable accomplishments, Ahmet Muhtar Bey held the position of Minister of Public Works in the first government of the Republic of Turkey. His role in the Turkish delegation at the Lausanne Peace Conference, his assignment as a delegate in trade and consular treaty negotiations between Turkey and Russia, and his participation in European congresses and conferences on railroads underscore his influence and effectiveness. Throughout the Second TGNA, Ahmet Muhtar Bey actively monitored the country’s issues and proposed solutions. However, his involvement with the Terakkiperver Republican Party, the first opposition party of the Republican era, likely had a detrimental effect on his political career, which ultimately concluded at the end of the Second Parliament. In addition to his political endeavors, Ahmet Muhtar Bey, an engineer by profession, contributed significantly to public works both within the Ottoman Empire and in the Republic of Turkey. This study, focusing on the life, character, and political activities of Ahmet Muhtar Bey, who was elected as a deputy from Trabzon in the Second Term, draws extensively from the Parliamentary archive, as well as from archival documents, legal statutes, newspapers, and secondary research sources.
Anahtar Kelimeler
