LETTER FROM BALTACI MEHMED PASHA TO LEH: A DOCUMENT ON THE REFLECTIONS OF THE TREATY OF PRUT OF 1710 ON OTTOMAN, RUSSIAN, SWEDISH AND LEH RELATIONS
Öz
The Treaty of Pruth, a significant diplomatic achievement for the Ottoman Empire following the 1699 Treaty of Carlowitz, deserves particular attention due to its unique characteristics. In the aftermath of the Treaty of Pruth, Peter I was forced into peaceful coexistence with the Ottoman Empire because of the Battle of Pruth. This agreement required the return of the fortress of Azov to the Ottomans, a crucial strategic asset for maintaining their dominance over the Black Sea. The treaty also addressed Polish interests, stipulating that Poland would not be harassed and that no interference would be allowed concerning Crimea and the Cossacks, who were under the Polish king’s authority. Additionally, the treaty included provisions regarding the Swedish King Charles XII, who had sought refuge in the Ottoman Empire following his crushing defeat at Poltava in 1709. The treaty mandated his return, and due to his prolonged stay in Ottoman lands—lasting nearly five years—he became known as "Demirbaş" (literally, "permanent fixture"). Responsibility for his return ultimately fell, albeit indirectly, to Poland. However, the failure of Russian Tsar Peter I to uphold the treaty’s provisions, many of which were favorable to the Ottomans, altered the course of Ottoman-Russian relations and accelerated the downfall of Grand Vizier Baltacı Mehmed Pasha. The focus of this study is a letter sent by Grand Vizier Baltacı Mehmed Pasha to the voivodes and beys of Poland, an original copy of which is preserved in the Manuscripts and Old Editions Collection of the Austrian National Library (Österreichische Nationalbibliothek, Sammlung von Handschriften und alten Drucken). This letter discusses the treaty signed with Russia after the Battle of Pruth and outlines Poland’s obligations in its relations with the Ottoman Empire. Through an analysis of this document, the study will explore the complex diplomatic dynamics between the Ottoman Empire, Russia, Sweden, and Poland, as well as how these intricate relations influenced the political career of Baltacı Mehmed Pasha.
Anahtar Kelimeler
BALTACI MEHMED PAŞA’DAN LEH MEMLEKETİNE MEKTUP: 1711 PRUT ANTLAŞMASININ OSMANLI, RUS, İSVEÇ VE LEH İLİŞKİLERİNE YANSIMALARI HAKKINDA BİR BELGE
Öz
XVII. yüzyıl sonunda imzalanan 1699 Karlofça Antlaşması’nın ardından Osmanlı Devleti için önemli bir kazanç olan Prut Antlaşması bu özelliği sebebiyle dikkat çeken diplomatik bir hadisedir. Prut Savaşı neticesinde Osmanlı Devleti ile sulh yapmak zorunda kalan I. Petro, Prut Antlaşması ile Osmanlıların Karadeniz’deki hakimiyeti açısından önemli bir mevki olan Azak Kalesi’ni Osmanlı Devleti’ne geri vermek zorunda kalmıştı. Bunun haricinde antlaşmada Lehistan’ı da ilgilendiren meseleler ele alınmıştı. Buna göre Lehistan’a tacizlerde bulunulmayacağı gibi Kırım ve Leh kralına tabi olan Kazaklara da müdahalede bulunulmaması akd olunmuştu. 1709 yılında İsveç ile Rusya arasındaki Poltova’da aldığı büyük hezimetten sonra Kazak Hatmanı Mazepa ile beraber Osmanlı Devleti’ne sığınan ve yaklaşık 5 yıl gibi uzun bir süre Osmanlı Devleti’nde kalması hasebiyle “Demirbaş” olarak tesmiye edilen İsveç kralı XII. Karl’ın ülkesine geri dönmesi hususu da Prut Antlaşması’nın maddelerinden biri olmuştu. İsveç Kralı buna göre Lehistan üzerinden ülkesine gideceğinden, dolaylı olarak Lehistan’ın da sorumluluğu bulunmaktaydı. Osmanlı lehine maddeler ihtiva eden Prut Antlaşması hükümlerinin Rus çarı I. Petro tarafından uygulanmaması Osmanlı-Rus ilişkilerinin seyrini değiştirdiği gibi Baltacı Mehmed Paşa’nın azline giden süreci de hızlandırmıştı. Bu çalışmanın konusunu orijinal nüshası Avusturya Ulusal Kütüphanesi El yazmaları ve Eski Baskılar Koleksiyonu’nda bulunan (Österreichische Nationalbibliothek, Sammlung von Handschriften und alten Drucken) Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa’nın Lehistan’daki voyvoda ve beylere göndermiş olduğu mektup teşkil etmektedir. Prut Savaşı’nın ardından Rusya ile imzalanan antlaşmanın konu edildiği ve Osmanlı Devleti ile olan münasebetleri gereği Lehistan’ın yapmakla mükellef olduğu hususları içeren mektup değerlendirilecektir. Bu mektup çerçevesinde Osmanlı, Rusya, İsveç ve Lehistan ilişkilerinin giriftliği ve bu girift ilişkiler neticesinde şekillenen Prut Antlaşması’nın Baltacı Mehmed Paşa’nın siyasi kariyerine nasıl tesir ettiğine temas edilecektir.
Anahtar Kelimeler
