RESISTANCE IN THE SHUMNU CASTLE: THE OTTOMAN-RUSSIAN WAR OF 1828-1829

Yıl 2025, Cilt: 19 Sayı: 38, 269 - 294, 20.04.2025

Pınar Doğanay

Öz

The Ottoman-Russian War of 1828-1829, which began with the burning of the Ottoman fleet anchored in the Port of Navarino by British, French, and Russian troops, had multiple causes in its background and occurred at a time when the Ottoman Empire was grappling with both internal and external challenges. Following the abolition of the Janissary Corps, the Ottoman Empire found itself engaged in a major war before it had completed preparations for its newly established army, and it also lost its navy. Entering the war under these difficult conditions, the Empire fought significant battles across a wide area, from the Balkans to the Caucasus, and displayed strong defensive resistance against Russian forces, particularly at Shumen, Silistra, and Varna on the Balkan front. However, as the war progressed, Ottoman forces, weakened by shortages of soldiers, ammunition, and food, eventually lost their fortress cities in the Balkans.
Although the Russian army was in a much stronger position in terms of military power and tactics from the outset of the war, they struggled to achieve the expected success at Shumen Fortress. Despite numerous attacks, the Russian army was unable to break the Ottoman resistance at Shumen and eventually shifted

Anahtar Kelimeler

Ottoman-Russian War , Balkan Front , Shumen , Varna , Silistra

ŞUMNU KALESİ’NDE DİRENİŞ: 1828-1829 OSMANLI RUS HARBİ

Öz

İngiliz, Fransız ve Rus birliklerinin Navarin Limanı’na demirlemiş olan Osmanlı donanmasını yakmasıyla başlayan ve arka planında birden fazla nedeni barındıran 1828-1829 Osmanlı-Rus harbi, Osmanlı Devleti’nin içte ve dışta birçok sorunla uğraştığı bir dönemde meydana geldi. Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasının ardından yeni kurulan ordunun hazırlıkları tamamlamadan böylesine büyük bir savaşın taraflarından biri olmak durumunda kalan Osmanlı Devleti, üzerine bir de donanmasını kaybetmişti. Bu şartlar altında savaşa giren ve Balkanlardan Kafkaslara çok geniş bir alanda önemli mücadeleler veren Osmanlı Devleti, bilhassa Balkan Cephesi’nde Şumnu, Silistre ve Varna’da Rus birliklerine karşı müthiş bir savunma direnci gösterdi. Savaşın ilerleyen dönemlerinde asker sayısı başta olmak üzere mühimmat ve erzak yetersizliği dolayısıyla direnci zayıflayan Osmanlı birlikleri, Balkanlardaki kale şehir merkezlerini birer birer kaybetti.
Savaşın başından itibaren Osmanlı ordusu karşısında askerî güç ve teknik bakımından çok daha iyi durumda olan Rus ordusu ise Şumnu Kalesi’nde beklenilen başarıyı gösteremedi. Bütün taarruzlarına rağmen Osmanlı birliklerinin Şumnu’daki direncini kırmayı başaramayan Ruslar, yönünü İstanbul’a çevirdi.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı-Rus Savaşı , Balkan Cephesi , Şumnu , Varna , Silistre

Kaynakça

• Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Osmanlı Arşivi Dairesi Başkanlığı (BOA), Cevdet Askerîye (C..AS.) Dosya No: 518/21639, 941/40826, 1009/44193, 232/9837, 260/10829, 404/16698, 154/6798, 243/10255. Hatt-ı Hümâyûn (HAT.) Dosya No: 1019/42597, 1061/43605, 1016/42512, 1017/42553, 1027/42791, 1012/42467, 1018/42564, 1020/42605, 1021/42650, 1027/42793, 1034/42919, 1035/42926, 1035/42941, 1037/42976, 1041/43098, 1047/4322, 1049/43267, 1057/43499, 1059/43550, 1062/43628, 1063/43645, 1071/43824, 1074/43934, 296/17641, 1069/43770.
• Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, Evrak (TS. MA.e.) Dosya No: 711/101, 715/29, 861/9, 1175/47.
• AHMED MUHTAR PAŞA, 1828–1829 Türkiye-Rusya Seferi ve Edirne Muahedesi, C: I., Büyük Erkan-ı Harbiye Reisliği Ankara Matbaası, 1928.
• ARMAOĞLU, Fahir, 19. Yüzyıl Siyasî Tarihi (1789-1914), Alkım Yayınları, İstanbul 2006.
• AYDÜZ, Salim, “Osmanlı Silahları, Silah Üretim Merkezleri ve Literatürü Tarihi”, Tarih Okulu, X (2011), ss. 1-37.
• BARKAN, Ömer Lütfi, “Osmanlı İmparatorluğunda Bir İskân ve Kolonizasyon Metodu Olarak Sürgünler”, İstanbul Üniversitesi İFM, 15/1-4 (1953), ss.209-237.
• BEYDİLLİ, Kemal, “Mahmud II”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C: 27, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2003, ss. 352-357.
• BIÇAKLI, Hüseyin Avni, Türkiye-Bulgaristan İlişkileri (1878-2008), İmge Kitanevi Yayınları, İstanbul 2016.
• ÇAKIN, Naci, Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi III’ncü Cilt 5’nci Kısım Eki -Osmanlı-Rus Harbi (1828-1829) Etüt, Gnkur. Basımevi, Ankara 1978.
• ÇALAR, Muhammed Emin, “Modern Ordunun Kadim Savaşçıları: 1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi’nde Arnavut Askerlerin İstihdamı”, Türk Savaş Çalışmaları Dergisi, 3/1 (2022), ss. 67-85.
• ÇAPARLAR, Ahmet, 1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi’nde Sefer Organizasyonu ve Lojistik, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kahramanmaraş 2022.
• ÇETİN, Mehmet-KÖK, Recep, “Kırım Savaşı Sırasında Osmanlı Devleti ile Müttefik Devletler Arasındaki Silah Ticareti (1854-1856)” History Studies, 8/4 (2017), ss. 33-56.
• DANİŞMEND, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, CIV, Doğu Kütüphanesi Yayınları, İstanbul 2011.
• EVİZ, Vehbiye, Şer'iyye Sicillerine Göre Xıx. Yüzyılda Varna Kazası (1830-1878), Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2022.
• Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, C: 3, 2. Kitap, Haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı, YKY., İstanbul 2007.
• GÖK, Fatma Yelda, 1828–1829 Osmanlı-Rus Savasında Dogu Anadolu, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya 2008.
• GÜRSEL, Halûk F., Tarih Boyunca Türk-Rus İlişkileri, Baha Matbaası, İstanbul 1968.
• İNALCIK, Halil- OĞUZ, Mevlûd, Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1989.
• JORGA, Nicolae, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi (1774-1912), C: 5, Çev. Nilüfer Epçeli, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2009.
• KARA, Adem, “1828-29 Osmanlı- Rus Savaşı ve Anadolu'da Alınan Tedbirler”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8/14 (2005), ss. 115-131.
• KARAGÖZ, Senem, “XV. Yüzyılda Bir İskân Metodu Olarak Mezralarda Şenlendirme: Şumnu Örneği (Mezralar: Üzerinde Son Bulan Yaşamın Kalan İzleri mi Yoksa Yeni Başlayacak Hayatın İlk Adımları mı?)”, Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 7(2020), ss. 380-390.
• KARAL, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, C: V, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2007.
• KAYA, Miyase Koyuncu, “Osmanlı İdaresinde Bir Balkan Şehri: Varna (1774- 1878)”, Turkish Studies, 10/1 (2015), ss. 383-418.
• KİEL, Machiel, “Şumnu”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C: 39, Türkiye Diyanet Vakfı İsâm Ansiklopedisi Yayınları, İstanbul 2010, ss. 227-230.
• KOP, Yaşar, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşında Kars ve Çevresi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum 1999.
• KÖÇ, Ahmet, “1828-1829 Rus İşgali Sonrasında Silistre Vakıflarının Vaziyeti”, Vakıflar Dergisi, 43 (2015), ss. 59-76.
• KÖKSAL, Osman, “XIX. Yüzyıl Ortalarında Şumnu’daki Gayrimüslim Sekenenin Demografik, Sosyo-Ekonomik Görünümü”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6/2 (2005), s. 185-213.
• KÖKSAL, Osman, “XIX. Yüzyıl Osmanlı Dünyasında Birlikte Yaşam Standardına Lokal Bir Yaklaşım: Şumnu Örneği”, 38. Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 10-15 Eylül 2007, ss. 599-628.
• KURAT, Akdes Nimet, Rusya Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1999.
• KURAT, Akdes Nimet, Türkiye ve Rusya (1789-1919), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2011.
• MOLTKE, Baron V., 1828 Seferi (Bulgarya ve Rumelide Ruslar), Çev. Dz. Kay. Ahmed Rasim; Dz. Bnb. Muammer, Askeri Matbaa, İstanbul 1932.
• MUSTAFAYEV, Beşir, “Cihan Hâkimiyetini Moskoflara Öğütleyen Deli Petro’nun Vasiyetnamesi ve Ermenistan Devletinin Kurulmasında Etkisi”, Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 4/11 (2013), ss. 17-27.
• NEŞRÎ, Mehmed, Kitâb-ı Cihan-Nümâ Neşri Tarihi, C: I, Haz. Faik Reşit Unat; Mehmed A. Köymen, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1995.
• ÖZCAN, Besim, “1828-29 Osmanlı-Rus Harbi’nde Erzurum Eyaleti’nden Rusya’ya Göçürülen Ermenilerin Geri Dönüşlerini Sağlama Faaliyetleri”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 46 (2011), ss. 195-204.
• ÖZCAN, Tuğrul, “1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı Sırasında Yaşanan Sağlık Sorunları”, History Studies, 2/3 (2010), ss. 257-271.
• ÖZCAN, Tuğrul, Sosyal ve Ekonomik Etkileri Açısından 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı, Gece Kitaplığı, Ankara 2014.
• ÖZCAN, Tuğrul, “Yeniçeri Ocağı’nın Kaldırılmasının Toplumsal Etkileri: Bosna Eyaleti Örneği”, (Ed.) Zafer Gölen; Abidin Temizer, Osmanlı Dönemi Balkan Şehirleri, Cilt: 3, Gece Kitaplığı, Ankara 2016, ss. 1319- 1364.
• ÖZDEMİR, Fatih, Td 382 Numaralı Tahrir Defterine Göre Kanuni Devrinde Şumnu Nahiyesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2015.
• SANDER, Oral, Siyasi Tarih İlkçağlardan 1918’e, İmge Kitapevi Yayınları, İstanbul 2009.
• SAYDAM, Abdullah, “1828-1829 Türk-Rus Savaşı ve Bir Bürokratın Doğuşu: Mehmed Vecîhî Paşa”, History Studies, 11/4, (2019), ss. 1341-1361.
• ŞİMŞİR, Bilâl N., Ege Sorunu-Belgeler, C: I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1989.
• TURAN, Şerafettin, “1829 Edirne Antlaşması”, AÜ. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 9/1-2 (1951), ss.111-151.
• UÇAROL, Rıfat, Siyasi Tarih (1789-2001), Der Yayınları, İstanbul 2006.
• UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Tarihi, C: I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2016.
• Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi III’ncü Cilt 5’nci Kısım Eki -Osmanlı-Rus Harbi (1828-1829) Etüt, Gnkur. Basımevi, Ankara 1978.