23 NİSAN ÇOCUK BAYRAMI KUTLAMALARININ “ZONGULDAK” GAZETESİNE YANSIMALARI (1929-1937)

Öz

Halka kendini kabul ettirme adına millî devletlerin önemli bir dayanağı olan bayramlar; toplumlar için önemli olan değerlerin ve zaferlerin belirli gün ve haftalarda kutlanması şeklinde tezahür etmektedir. Böylece millî devletlerin halk tarafından kabul görmesi daha kolay olmakta ve bu sayede halk belirlenen zamanlarda aynı ülkü doğrultusunda bir araya gelmektedir. TBMM’nin açılışı, Türk halkının kendi iradesiyle yeni bir devlet kurduğunun ilanı olup 23 Nisan 1920’de gerçekleşmiştir. 23 Nisan 1921’de ise 23 Nisan günü TBMM’de millî bayram olarak ilan edilmiştir. Kurtuluşun ilk günlerinin çocuk bayramı olarak kabul edilmesi, çocukların geleceği kuracağına ve ona sahip çıkacağına inanıldığını göstermektedir. Bu çalışmada, 1929-1937 yılları arasında 23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı’nın Zonguldak yerelindeki yansımaları; birincil kaynak olarak “Zonguldak” gazetesi esas alınmakla birlikte, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi belgeleri, resmî yayınlar, konuyla ilgili ilmî araştırma ve inceleme eserleri, ansiklopedi ve sözlükler ile internet kaynaklarından yararlanılarak ortaya konulmuştur. 1929’da Çocuk Bayramı’nın bir hafta sürecek şekilde kutlanmaya başlanmasıyla birlikte; bayramın bir sanayi kenti olan Zonguldak’ta nasıl kurumsallaştığı ve toplumsal bir kimlik inşasına dönüştüğü ele alınmıştır. Yapılan araştırma sonucunda, Zonguldak’taki kutlamaların kentin iktisadi yapısıyla bütünleştiği; maden işçilerinin katılımı, vapur ve fabrika düdüklerinin törenlere eşlik etmesiyle bayramın sanayi kimliğiyle harmanlandığı görülmüştür. Bu faaliyetlerden hareketle 1929-1937 yılları arasında Zonguldak’ta yoğun bir bayram coşkusunun yaşandığı ve “Zonguldak” gazetesinin, Çocuk Haftası’nın bütün programlarını tüm ayrıntılarıyla aktardığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada ele alınan Zonguldak’taki 23 Nisan Çocuk Haftası kutlamaları örneği; 23 Nisan’ın yalnızca bir merasim değil, aynı zamanda Cumhuriyet’in sosyal politikalarıyla uyumlu topyekûn bir modernleşme hamlesi olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Cumhuriyeti Tarihi
• Zonguldak
• 23 Nisan Çocuk Bayramı
• Çocuk Haftası
• 23 Nisan Kutlamaları
• Millî Bayramlar
• “Zonguldak” Gazetesi

REFLECTIONS OF 23 APRIL CHILDREN’S DAY CELEBRATIONS IN ZONGULDAK IN THE “ZONGULDAK” NEWSPAPER (1929-1937)

Öz

National holidays, which constituted an important pillar for nation-states in gaining public acceptance, emerged as occasions on which values and victories significant to society were celebrated on specific days and weeks. In this way, the acceptance of nation-states by the public became easier, enabling people to come together around a common ideal at designated times. The opening of the Grand National Assembly of Türkiye (TBMM) on 23 April 1920 marked the declaration that the Turkish nation had established a new state through its own will. On 23 April 1921, the TBMM officially declared 23 April a national holiday. The recognition of the early days of liberation as a children’s holiday reflects the belief that children would build the future and safeguard it. This study examines the reflections of the 23 April National Sovereignty and Children’s Day celebrations in Zonguldak between 1929 and 1937. While the “Zonguldak” newspaper was used as the primary source, the study also draws upon documents from the Prime Ministry Republican Archives, official publications, scholarly research and review studies, encyclopedias, dictionaries, and internet sources. Focusing on the period following the introduction of week-long Children’s Day celebrations in 1929, the study investigates how the holiday became institutionalized in Zonguldak, an industrial city, and evolved into an instrument of social identity construction. The findings reveal that the celebrations in Zonguldak became integrated with the city’s economic structure; the participation of miners and the accompaniment of ship and factory whistles during the ceremonies blended the celebrations with the city's industrial identity. Based on these findings, it was determined that an intense festive atmosphere prevailed in Zonguldak between 1929 and 1937 and that the “Zonguldak” newspaper reported the entire Children’s Week programme in great detail. The example of the 23 April Children’s Week celebrations in Zonguldak examined in this study demonstrates that 23 April was not merely a ceremonial occasion but also a comprehensive modernization initiative compatible with the social policies of the Republic.

Anahtar Kelimeler

• History of the Republic of Türkiye
• Zonguldak
• 23 April Children’s Day
• Children’s Week
• 23 April Celebrations
• National Holidays
• “Zonguldak” Newspaper

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA). BCA, Atatürk Koleksiyonu 110-9-1-11, Kutu: 33, Gömlek: 0, Sıra: 5.
2. BCA, CHP, 490-1-0-0, Kutu: 3, Gömlek: 12, Sıra: 23.
3. BCA, CHP, 490-1-0-0, Kutu: 4, Gömlek: 20, Sıra: 9.
4. BCA, CHP, 490-1-0-0, Kutu:15, Gömlek:79, Sıra: 70.
5. AKIN, Veysi, “23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, C: 3, S: 3, 1997, ss. 91-96.
6. AKSU, Şener-ÇAYCI, Cebeci-DEMİRCAN, Çelik, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Ders Notları, Kocaeli 2009.
7. ASLAN, Demo Ahmet, “Gürbüz Türk Milleti İçin Gürbüz Türk Çocuğu: 23 Nisan Çocuk Bayramı”, Atatürk Yolu Dergisi, C:16, S:63, 2018, ss.87-114.
8. AYDIN, Mesut-M. AYDIN, Korkud-DÜNDAR, Recep, “Malatya Halkevi Öncülüğünde Kutlanan 23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı Etkinlikleri (1932-1951)”, Belgi Dergisi, S: 11, 2016, ss.91-110.

9. BOLAT, Bengül Salman, Millî Bayram Olgusu ve Türkiye'de Yapılan Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları (1923-1960), AKDTYK Atatürk Araştırma Merkezi, 2012.
10. ÇELEBİ, Mehmet Surur, “Toplumsal Anımsamanın Millî Bayramlar ile Gerçekleşmesi: 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı Örneği”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 22, S: TBMM’nin 100. Yılı ve Millî İrade Özel Sayısı, 2020, ss.30-43.
11. DÖRTKOL, Fahrettin, “23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nın Tarihçesi: Himaye-i Etfal Cemiyetinin Katkıları”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 22, S:1, 2023, ss.145-158.
12. EVCİN, Erol, “Atatürk Döneminde Bolu’da Hâkimiyet-i Milliye ve Çocuk Bayramı Kutlamaları (1920-1938)”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, C:6, S: 1, 2022, ss. 89-116.
13. GÖKMEN, Mustafa- PARİM, Ali, Ulus Kimliğinin Yeniden İnşasında Ulusal Bayramlar ve Sosyal Medya: Siyasi Parti Liderlerinin Twitter'daki 23 Nisan Kutlamaları, AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 13(50) (2022), ss.138-167.
14. KARAKAŞ, Elmas. “Behçet Kemal Çağlar”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ahmet Yesevi Üniversitesi. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/behcet-kemal-caglar (Erişim tarihi: 18 Mayıs 2026).
15. KOZAK, Meryem Akoğlan-MUTLU, Dilek, “Dünden Bugüne 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı Etkinlikleri”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 22, S: TBMM’nin 100. Yılı ve Millî İrade Özel Sayısı, 2020, ss.16-29.
16. ÖZÇELİK, Mücahit, “23 Nisan Çocuk Bayramı’nın Ortaya Çıkışı ve 1922-1929 Yılları Arasında 23 Nisan Kutlamaları”, Gazi Akademik Bakış, C:5, S:9, 2011, ss.265-284
17. SABAN, Gülperi Mezgit, Kültürel Kimliğin Oluşturulması Bağlamında 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C: 17, S: 45, 2024, ss. 113-129.
18. SARIKAYA, Makbule. “Türkiye Himaye-i Etfal Cemiyeti.” Atatürk Ansiklopedisi. 18 Kasım 2020. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/429/T% C3%BCrkiye-Himaye-i-Etfal-Cemiyeti (Erişim 20 Mayıs 2026).
19. TBMM ZC, “23 Nisan’ın Millî Bayram Addine Dair Kanun”, D: 1, C: 10, İ: 2, B: 24, 23 Nisan 1921, s.74.
20. TBMM ZC, “İçel Mebusu Şevki Beyin, 23 Nisan’ın Îdi Millî İttihaz Olunmasına Dair Takriri”, D: 1, C: 10, İ: 2, B: 24, 23 Nisan 1921, s.70.
21. TBMM ZC, “Saruhan Mebusu Refik Şevket Bey ve Arkadaşlarının, 23 Nisan’ın Îdi Millî Addi Hakkında Teklifi Kanunisi”, D: 1, C: 10, İ: 2, B: 24, 23 Nisan 1921, s.69.
22. TEMİZGÜNEY, Firdes, “Demokrat Parti Dönemi 23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı Kutlamaları”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C:23, S:1, 2019, ss. 145-172.
23. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), TBMM Albümü 1920-2010 (C: 1), TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, Ankara 2010, s.17.
24. Zonguldak Gazetesi
25. Zonguldak, “Zonguldak”, S:222, 5 Şubat 1929, s.1.
26. Zonguldak, “23 Nisan ve Çocuk Haftası”, S:239, 30 Nisan 1929, s.1.
27. Zonguldak, “23 Nisan Bayramı Nasıl geçti?”, S:239, 30 Nisan 1929, s.2.
28. Zonguldak, “Maden Mühendis Mektebinde Balo”, S:239, 30 Nisan 1929, s.2-3.
29. Erdoğan, “Çocuklar Bayramı”, Zonguldak, S:239, 30 Nisan 1929, s.3.
30. Zonguldak, “23 Nisan Çocuk Bayramı Çok Neşeli Geçti?”, S:262, 27 Nisan 1930, s.1.
31. Zonguldak, “23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı”, S:298, 25 Nisan 1931, s.1.
32. Zonguldak, “Çocuk Haftası”, S:298, 25 Nisan 1931, s.1.
33. Zonguldak, “23 Nisan; Millî Hâkimiyet Bayramı Çocuk Haftası Hazırlıkları”, S:332, 20 Nisan 1932, s.1.
34. Zonguldak, “23 Nisan Kuruluş ve Kurtuluş Bayramı Çok Candan, Parlak Tezahürlerle Tes'it Edildi”, S:333, 27 Nisan 1932, s.1.
35. Zonguldak, “Büyük Bayram”, S:333, 27 Nisan 1932, s.1-2.
36. Zonguldak, “Çocuk Bayramı Nasıl Geçti”, S:333, 27 Nisan 1932, s.1.
37. Zonguldak, “Çocuk Bayramı Münasebetiyle”, S:333, 27 Nisan 1932, s.2.
38. Zonguldak, “23 Nisan; Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı”, S:363, 23 Nisan 1933, s.1.
39. Zonguldak, “23 Nisan 1933 Çocuk Bayramı Programıdır”, S:363, 23 Nisan 1933, s.1.
40. Zonguldak, “23 Nisan; Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı”, S:364, 1 Mayıs 1933, s.1.
41. Zonguldak, “İşevi”, S:370, 23 Temmuz 1933, s.1.
42. Zonguldak, “Çocuk Haftası 23 Nisan’da Başlıyor”, S:390, 15 Nisan 1934, s.3.
43. Zonguldak, “Kuruluş”, S:396, 3 Temmuz 1934, s.1.
44. Zonguldak, “Ülkü Gönüllüsü”, S:413, 28 Şubat 1935, s.1.
45. Zonguldak, “23 Nisan Bayramı”, S:416, 23 Nisan 1935, s.1.
46. Zonguldak, “23 Nisan Bayramı Derin Urunçlarla Yaşatılacaktır”, S:416, 23 Nisan 1935, s.1.
47. Zonguldak, “23 Nisan”, S:416, 23 Nisan 1935, s.2.
48. Zonguldak, “Çocuk Esirgeme Kurumu Çalışıyor”, S:416, 23 Nisan 1935, s.2.
49. Zonguldak, “23 Nisan Çocuk Haftası Programı”, S:416, 23 Nisan 1935, s.2.
50. Zonguldak, “Çocuk Esirgeme Kurumu'na Yardım Ediniz”, S:416, 23 Nisan 1935, s.3.
51. Zonguldak, “Zevk Sineması Bu Akşam”, S:416, 23 Nisan 1935, s.3.
52. Zonguldak, “Zonguldak”, S:419, 17 Haziran 1935, s.1.
53. Zonguldak, “Başyazarı”, S:448, 29 Ekim 1935, s.1.
54. Zonguldak, “Zonguldak”, S:448, 29 Ekim 1935, s.1.
55. Zonguldak, “23 Nisan ve Çocuk Haftası”, S:496, 25 Nisan 1936, s.1.
56. Zonguldak, “Ulusal Egemenliği ve Çocuk Bayramı”, S:496, 25 Nisan 1936, s.1.
57. Zonguldak, “23 Nisan Kutlu Olsun!”, S:496, 25 Nisan 1936, s.2.
58. Zonguldak, “Anne ve Babalara”, S:496, 25 Nisan 1936, s.2.
59. Zonguldak, “23 Nisan Bayramı Çocuk ve Kömür Bayramı”, S:532, 27 Nisan 1937, s.1.
60. Zonguldak, “Şehrimizde”, S:532, 27 Nisan 1937, s.1.
61. Zonguldak, “Zonguldak”, S:588, 3 Şubat 1940, s.1.
62. 23 Nisan’ın Mîllî Bayram Addine Dair Kanun, https://www5.tbmm.gov.tr/ tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc001/kanuntbmmc001/kanuntbmmc00100112.pdf (15.06.2025 tarihinde erişildi).
63. Zonguldak Belediyesi. “Nihat Aktar”. Zonguldak Belediyesi Eski Başkanları. https://www.zonguldak.bel.tr/eski-baskanlar (Erişim tarihi: 15 Mayıs 2026).
64. T.C. Zonguldak Valiliği. “Valilerimiz”. https://www.zonguldak.gov.tr/ valilerimiz (Erişim tarihi: 22 Mayıs 2026).