1954 GENEL SEÇİMLERİNDE GİRESUN

Öz

1954 Seçimleri Demokrat Parti’nin siyasi hâkimiyetini pekiştirdiği ve muhalefet üzerinde baskısını arttırdığı bir dönem olarak tarihe geçmiştir. Bu seçimin Giresun özelindeki yansımaları da hem ulusal politikaların yerel düzeydeki etkilerini hem de siyasi partilerin bölgedeki propaganda ve faaliyetlerini anlamak açısından önemlidir. Giresun’da seçimlere Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyetçi Millet Partisi ve bağımsız adaylar katılmıştır. Demokrat Parti yurt genelinde olduğu gibi Giresun’da da vatandaşların karşısına yaptıklarını anlatarak çıkmıştır. Giresun teşkilatı da yurt genelinde yapılan çalışmalara benzer politika yürütmüştür. Aynı şekilde Cumhuriyet Halk Partisi de yurt genelinde takip ettiği siyasete benzer bir seçim süreci geçirmiştir. Cumhuriyetçi Millet Partisi ise bir yandan teşkilatlanma süreci yaşarken, diğer yandan seçime katılmak için yoğun çaba göstermiştir. 1950 seçimlerinde olduğu gibi 1954 seçimlerinde de Demokrat Parti hem Türkiye genelinde hem de Giresun’da açık farkla seçimi kazanmıştır. Giresun’un 8 milletvekilinin tamamını Demokrat Parti kazanmıştır. Ayrıca, Giresun’daki seçim atmosferi, Türkiye genelindeki siyasal iklimin küçük bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu çalışma, 1954 genel seçimlerinde partilerin Giresun’daki seçim çalışmalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Giresun
• Seçim
• Demokrat Parti
• Cumhuriyet Halk Partisi
• Cumhuriyetçi Millet Partisi
• Fahri Ekmekçi
• Hayrettin Erkmen

GİRESUN İN THE 1954 GENERAL ELECTIONS

Öz

The 1954 Elections went down in history as a period in which the Democrat Party consolidated its political dominance and increased its pressure on the opposition. The repercussions of this election in Giresun are also important in terms of understanding both the local effects of national policies and the propaganda and activities of political parties in the region. The Democrat Party, Republican People's Party, Republican Nation Party and independent candidates participated in the elections in Giresun. The Democrat Party appeared before the citizens in Giresun, as it did throughout the country, explaining what it had done. The Giresun organization also implemented policies similar to those conducted nationwide. Likewise, the Republican People's Party went through an election process similar to the politics it follows throughout the country. The Republican Nation Party, on the other hand, while going through an organizational process, made intense efforts to participate in the election. As in the 1950 elections, the Democrat Party won by a wide margin both throughout Türkiye and in Giresun. The Democrat Party won all 8 parliamentary seats from Giresun. Additionally, the election atmosphere in Giresun can be considered a small reflection of the political climate throughout Türkiye. This study aims to reveal the election activities of political parties in Giresun during the 1954 general elections.

Anahtar Kelimeler

• Giresun
• Vote
• Democratic Party
• Republican People's Party
• Republican Nation Party
• Fahri Ekmekçi
• Hayrettin Erkmen

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA). BCA, 490-1-0-0, 10-55-19; BCA, 30-10-0-0, 77-511-12; BCA, 30-10-0-0, 78-516-10.
2. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: X, Sicil No:1685.
3. TBMM Arşivi, Hayrettin Erkmen’in Milletvekili Seçim Tutanağı.
4. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: IX, Sicil No: 168.
5. TBMM Arşivi, Mazhar Şener’in Milletvekili Seçim Tutanağı.
6. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: IX, Sicil No: 1686.
7. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: X, Sicil No: 1686.
8. TBMM Arşivi, Tahsin İnanç’ın Milletvekili Seçim Tutanağı.

9. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: IX, Sicil No: 1683.
10. TBMM Arşivi, Hamdi Bozbağ’ın Milletvekili Seçim Tutanağı.
11. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: X, Sicil No: 1684.
12. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: IX, Sicil No: 1684.
13. TBMM Arşivi, Ali Naci Duyduk’un Milletvekili Seçim Tutanağı.
14. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: IX, Sicil No: 1690.
15. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: X, Sicil No: 1690.
16. TBMM Arşivi, Adnan Tüfekçioğlu’nun Milletvekili Seçim Tutanağı.
17. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: X, Sicil No: 1687.
18. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: IX, Sicil No: 1687.
19. TBMM Arşivi, Doğan Köymen’e ait Milletvekili Seçim Tutanağı.
20. TBMM Arşivi, Tercüme-i Hal Kâğıdı, Dönem: X, Sicil No: 2024.
21. TBMM Arşivi, Abdullah İzmen’in Milletvekili Seçim Tutanağı.
22. TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem: 9, Cilt: 29, İçtima: 4, Birleşim: 65, 12 Mart 1954.
23. TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem: 10, İçtima: Olağanüstü, Birleşim: 1, 14 Mayıs 1954.
24. TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem: 10, Cilt: 1, İçtima: Olağanüstü, Birleşim: 2, 17 Mayıs 1954.
25. Türkiye İstatistik Kurumu, Milletvekili Genel Seçimleri (1923-2011), Ankara 2012.
26. Resmi Gazete, Kanun No: 5545, S: 7438, 21 Şubat 1950, s.1; Resmi Gazete, Kanun No: 1693-1694, 29 Mart 1950, s.18207; Resmi Gazete, S: 7477, 7 Nisan 1950, s.18281; Resmi Gazete, S: 8707, 15 Mayıs 1954, s.9389; Resmi Gazete, S: 7513, 23 Mayıs 1950, s.18526.
27. AKANDERE, Osman, “Bir Demokrasi Beyannamesi Olarak “Dörtlü Takrir”İn Amacı ve Mahiyeti”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S: 9, Konya 2003, ss.5-28.
28. AKBULUT, Zekai, “Bir Cenaze Var”, Işık, S: 1213, 3 Mayıs 1954, s.1.
29. AKBULUT, Zekai, “CHP’ye İnanabilmek İçin Çok Saf Veyahut Kıt Akıllı Olmak Lazımdır”, Hamle, S: 268, 28 Nisan 1954, s.1.
30. AKBULUT, Zekai, “CHP Yine Bildiğin Partidir”, Hamle, S: 263, 20 Nisan 1954, s.1.
31. AKBULUT, Zekai, “Gene Halk Partisinin Yaverlerine Dair”, Işık, S: 1204, 21 Nisan 1954, ss.1-2.
32. AKBULUT, Zekai, “Vatandaş Karma Listeye Dikkat Et”, Işık, S: 1208, 27 Nisan 1954, s.1.
33. ALACI, Beral, “İktidarının İkinci Döneminde (1954-1957) Demokrat Parti Politikalarının Muhalif Basına Yansıması: Akis Dergisi Örneği”, Belgi, S: 22, 2021, ss.453-480.
34. ALKAN, Mehmet Ö., “Seçim Afişleri, Parti Amblemleri ve Demokrasi Tarihimize Dair Notlar”, Birikim, S: 313, 2015, ss.114-126.
35. ARSLAN, Zühtü, Türk Parlamento Tarihi, TBMM XI. Dönem (1957-1960). Cilt: 3, Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları, 2011.
36. ATAOĞLU, Ergun, Adnan Menderes: Bir Başbakanın Trajik Sonu, İstanbul: Nokta Kitap Yayınları, 1.Baskı, 2008.
37. BABAOĞLU, Resul, “Seçim Yenilgisi, Parti İçi Muhalefet ve Hizipleşme Tartışmalarının Gölgesinde Cumhuriyet Halk Partisi XI. Kurultayı (26-30 Temmuz 1954)”, Opus Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, C: 13, S: 9, 2019, ss.2679-2708.
38. BABAOĞLU, Resul, “Türkiye’de Popülizm ve Seçimsel Demokrasiye Prelüd: İngiliz Elçilik Raporlarında 1954 Seçimleri Üzerine Bazı Düşünceler”, Selçuk Türkiyat, S:59, 2023, ss.499-514.
39. BİNGÖL, Yılmaz, “Siyaset ve Güven İlişkisi: Bingöl İli Örneğinde 1950–2007 Genel Seçimleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S: 17, 2009, ss.1-27.
40. BULUT, Sedef, “Sovyet Tehdidine Karşı Güvenlik Arayışları: I. ve II. Menderes Hükümetlerinin (1950-1954) NATO Üyeliği ve Balkan Politikası”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S: 41, Mayıs 2008, ss.35-61.
41. BULUT, Sedef, “Üçüncü Dönem Demokrat Parti İktidarı (1957-1960): Siyasi Baskılar ve Tahkikat Komisyonu”, Gazi Akademik Bakış, C: 2, S: 4, 2009, ss.125-145.
42. CANİKLİ, Etem, “Vatandaşın Dilinden: Seçim Yaklaşırken”, Hamle, S: 244, 29 Mart 1954, s.1.
43. ÇAKIRBAŞ, Ali, “Demokrat Parti’nin Milletvekili Seçimlerinde Kullandığı Propaganda Çalışmaları ve Propaganda Araçları”, XVIII. Türk Tarih Kongresi IX, Ed. Semiha Nurdan, Muhammed Özler, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2022.
44. ÇAKMAK, Cem, “Türkiye'de 1950'li Yıllardaki Genel Seçimler Üzerine Bir Deneme”, ODTÜ Gelişme Dergisi, C: 12, S: 3-4, 1985, ss.245-283.
45. DEMİRAĞ, Sinan, “Ağrı Vilâyeti’nde 1954 Genel Seçimlerinin Yerel Basına Yansımaları”, Tarih Okulu Dergisi, S: XLIX, 2020, ss.3959-3986.
46. DUMAN, Doğan- İpekşen, Serçin Sun, “Türkiye’de Genel Seçim Kampanyaları (1950-2002)”, Turkish Studies, C: 8, S: 7, 2013, ss.117-135.
47. ERKMEN, Ayşe, “Türkiye’de 1950 ile 2002 Yılları Arasında Uygulanan Genel Seçim Sistemlerinin Halk İradesine Etkisi”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 17, S: 3, 2018, ss.1225-1247.
48. ERSÖZ, Şaban, “Demokrat Parti Adaylık Yoklamasını Kimler Kazanabilir”, Karadeniz, S: 243, 19 Mart 1954, s.1.
49. ERSÖZ, Şaban, “Dümeni İyi Tutun” Karadeniz, S: 186, 11 Ocak 1954, s.1.
50. ERSÖZ, Şaban, “Sayın Menderes İşte Giresun”, Karadeniz, 22 Nisan 1954, s.1.
51. ERSÖZ, Şaban, “Seçimi Kuvvetli Liste Kazanacaktır”, Karadeniz, S: 249, 26 Mart 1954, s.1.
52. ERSÖZ, Şaban, “Yasakların Hafta Tatili” Karadeniz, S: 187, 12 Ocak 1954, s.1.
53. İLYAS, Ahmet, “1950-1960 Yılları Arasında Gerçekleşen Genel Seçimlerin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Açısından Değerlendirilmesi”, Turkish Studies, C: 9, S: 4, 2014, ss.563-575.
54. İPEK, Doğan, “Kuruluşundan 1957’ye Demokrat Parti ve Genel Seçimleri”, I. Sosyal Bilimler Öğrenci Sempozyumu, 25-26 Nisan-2024, Erzurum, ss.25-34.
55. KARAGÖZ KIZILCA, Gül, “İnce Demokrasinin Basına Gösterdiği İncelik: Demokrat Parti’nin İlk Seçim Döneminde (1950-54) Basın Politikası”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C: 80, S: 2, 2025, ss.249-274.
56. KARAKUZU, Hasan, “Kütahya’da 1954 Seçimleri ve Basına Yansımaları”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C: 25, S: 1, 2026, ss.255-272.
57. KAYA, Yakup, “Türk Siyasal Yaşamında 1954 Genel Seçimleri”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, C: 7, S: 3, 2018, ss.2276-2291.
58. KÖSE, İsmail, “Çok Partili Siyasi Hayat, Partilerin Seçim Beyannameleri ve Propaganda Görselleri (1950-2011)”, İletişim ve Diplomasi, S: 4, 2014, ss.155-92.
59. ÖZDURĞUN, Yunus, “Türk Siyasi Hayatında 1957 Seçimleri: Beyanatlar ve Tartışmalar”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S: 51, 2021, ss.465-480.
60. ÖZER, Sevilay, “1950 ve 1954 Genel Seçimlerinde Antalya”, Gazi Akademik Bakış, C: 15, S: 29, 2021, ss.263-290.
61. ÖZKÜÇÜK, Adem, “Demokrat Parti’nin Demokrasi Söylemleri (1946-1957)”, Tarih Okulu, S: XII, 2012, ss. 95-115.
62. ÖZTÜRK, Kâzım, Türk Parlamento Tarihi, TBMM IX. Dönem (1950-1954), Cilt: VII, Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları, Ankara 1998.
63. PINAR, Mehmet, “Çok Partili Dönemde Doğu Anadolu’da Seçimlere Bir Örnek Ağrı (Karaköse) Seçimleri (1946-1960)”, Turkish Studies, C: 9, S: 1, 2014, ss.439-460.
64. PINAR, Mehmet-Özdurğun, Yunus, “1946 Belediye Seçimleri ve Urfa’daki Yansımaları”, Tarih ve Gelecek Dergisi, C: 7, S: 2, 2021, ss.711-726.
65. SARIBAYRAKTAROĞLU, Şükrü Turgut, “Köylü Vatandaş” , Işık, S: 1205, 23 Nisan 1954, s.1-2.
66. SARIBAYRAKTAROĞLU, Şükrü Turgut, “Dr. Galip Zaimoğlu ve Tevfik Ekmen Mebusken Bu Memlekete Ne Hizmet Etmişlerdir”, Işık, S: 1201, 17 Nisan 1954, s.1.
67. SARIBAYRAKTAROĞLU, Şükrü Turgut, “Köylü Vatandaş”, Işık, S: 1204, 21 Nisan 1954, s.1.
68. SUİÇMEZ, Mehmet, “1954 Seçimlerinde Siyasi Partilerin Söylemlerinin Gazeteler Üzerinden İncelenmesi”, Erciyes İletişim Dergisi, C: 10, S: 1, 2023, ss.223-252.
69. ŞEYHANLIOĞLU, Hüseyin, “Radyonun Demokratik Yaşamda ve Siyasetteki Etkisi: Demokrat Parti Dönemi (1950-60)”, Tarih ve Gelecek Dergisi, C: 5, S: 3, 2019, ss.805-818.
70. TOPÇU, İlyas, “Demokrat Partili Kadın Milletvekilleri ve Meclisteki Faaliyetleri (1950-1960)”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S: 17, 2019, ss.143-162.
71. TUNCER, Erol-Danacı, Necati, Çok Partili Dönemde Seçimler ve Seçim Sistemleri, Ankara: Tesav Yayınları, 2003.
72. TURP, Muharrem, “Türkiye’nin Demokratikleşme Sürecinde Bir Mihenk Taşı: Basında 1950 Seçimleri”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C: 18, S: 37, 2018, ss.677-714.
73. TÜRK, Hatem, “Şahabeddin Uzunkaya: Seyyid Vakkas Romanı”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, S: 12, 2018, ss. 269-293.
74. TÜRK, Hikmet Sami, “Türk Seçim Sisteminde Oy Hakkı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C: 26, S: 3, 1969, ss.79-114.
75. UZUNKAYA, Şahabeddin, “Netice”, Gündüz, S: 553, 4 Mayıs 1954, s.1.
76. VURGUN, Şanser, “1950-1960 Dönemi Seçim Sistemlerinin Meclise Yansıması”, ABMYO Dergisi, S: 37, 2015, ss.1-14.
77. YILDIZ, Nuran, “Demokrat Parti İktidarı (1950-1960) ve Basın”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C: 51, S: 1, 1996, ss.481-505.
78. YILMAZ, Ensar, “1954 Seçimlerinin Önemi, Öne Çıkan Özellikleri ve Siyasi Sonuçları”, Humanities Sciences, C: 5, S: 4, 2010, ss.541-551.
79. GÜLŞEN, Aydın, “Giresun’da Sosyal, Ekonomik, Siyasi ve Kültürel Yaşam (1945–1960)”. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2014.
80. IŞIK AKBUDAK, Gamze, “Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Giresun Milletvekilleri ve Faaliyetleri (1923-1950)” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2025.
81. Demokrat Eskişehir, S: 1394, 1395, 1396.
82. Gündüz, S: 170, 183, 187, 456, 465, 473, 475, 476, 478, 479, 481, 486, 490, 492, 502, 507, 510, 515, 516, 517, 519, 520, 521, 522, 523, 525, 526, 527, 528, 529, 530, 532, 535, 536, 541, 542, 543, 544, 545, 546, 547, 548, 551, 552, 554, 565, 567.
83. Hamle, S: 176, 179, 181, 182, 183, 186, 189, 197, 199, 208, 210, 211, 212, 213, 216, 217, 218, 222, 223, 225, 227, 229, 234, 235, 237, 238, 240, 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 249, 250, 251, 252, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 261, 262, 263, 264, 265, 266, 267, 268, 269, 270, 272, 273, 274, 275, 276, 278, 281, 282, 283, 284, 286.
84. Işık, S: 1136, 1137, 1148, 1149, 1150, 1152, 1156, 1160, 1167, 1169, 1171, 1172, 1173, 1174, 1175, 1177, 1178, 1179, 1181, 1182, 1183, 1184, 1185, 1186, 1187, 1187, 1188, 1189, 1190, 1191, 1192, 1193, 1194, 1197, 1199, 1202, 1204, 1205, 1206, 1208, 1209, 1212, 1213, 1214, 1215, 1217, 1223, 1225.
85. Kale, S: 314, 315, 319.
86. Karadeniz, S: 182, 183, 186, 193, 195, 197, 198, 201, 203, 204, 206, 207, 211, 212, 214, 215, 216, 218, 219, 220, 221, 222, 224, 226, 229, 233, 234, 235, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248, 249, 251, 253, 254, 255, 256, 257, 258, 259, 260, 261, 263, 264, 266, 269, 270, 271, 272, 273, 275, 276, 277, 280, 281, 283, 287, 288, 289, 291.