HASAN İZZETTİN DİNAMO’NUN MUSA’NIN GECEKONDUSU’NDA OLUŞUMSAL YAPISALCI BİR OKUMA

Öz

Hasan İzzettin Dinamo, Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi anlayışın önde gelen sanatçılarındandır. Eserleri hem otobiyografik unsurlar taşıması hem de döneminin toplumsal, siyasal, kültürel izlerini yansıtması bakımından önemlidir. Musa’nın Gecekondusu adlı romanı da Türkiye’de 1950 ile 1960 darbesi arasındaki dönemi ele almaktadır. Eserde, Demokrat Parti dönemindeki siyasal ve toplumsal olumsuzluklar, gecekondulaşma sorunu, 6-7 Eylül Olayları, Kore Savaşı, Kıbrıs sorunu, 1960 darbesi gibi Türkiye tarihine damga vurmuş gelişmeler ön plana çıkmaktadır. Dinamo, bu olayları yalnızca aktarmakla kalmaz, aynı zamanda edebiyat aracılığıyla sosyal adaletsizliğe karşı bir duruş sergiler. Çalışmanın giriş bölümünde Lucien Goldmann’ın oluşumsal yapısalcı eleştiriyi ele alış şekli ve bu yöntemin toplumsal içerikli romanlara nasıl uyarlanabileceği açıklanmıştır. Birinci bölümde, Musa’nın Gecekondusu romanı, yapı unsurları açısından incelenmiştir. Son bölümde eser, roman sosyolojisi bağlamında ele alınmış, yazarın yaşam öyküsü ve romana yansıyan tarihsel ve toplumsal olaylar irdelenmiştir. Çalışma, yalnız metin odaklı bir inceleme sunmanın ötesinde edebiyat ve toplum odaklı etkileşimi analiz etmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumcu Gerçekçi Roman
• Hasan İzzettin Dinamo
• Musa’nın Gecekondusu
• Lucien Goldmann
• Oluşumsal Yapısalcılık

A GENETIC STRUCTURALIST READING OF HASAN İZZETTİN DİNAMO’S MUSA’NIN GECEKONDUSU

Öz

Hasan İzzettin Dinamo is one of the leading authors of the socialist realist movement in Turkish literature of the Republican period. His works are significant in that they contain autobiographical elements and reflect the social, political, and cultural traces of their time. His novel Musa’nın Gecekondusu (Musa’s Shanty) deals with the period in Turkey between 1950 and the 1960 coup. In the work, political and social problems of the Democrat Party era, the issue of squatter settlements, the September 6–7 Events, the Korean War, the Cyprus issue, and the 1960 coup—developments that left a deep mark on Turkish history—are brought to the forefront. Dinamo does not merely limit himself to recounting these events; he also takes a stand against social injustice through literature. In the introduction of the study, Lucien Goldmann’s approach to genetic structuralist criticism and how this method can be applied to socially oriented novels is explained. In the first chapter, the novel Musa’nın Gecekondusu was examined in terms of its structural elements. In the final section, the work is discussed within the context of the sociology of the novel, and the author’s biography as well as the historical and social events reflected in the novel are analyzed. This study aims not only to present a text-centered analysis but also to examine the interaction between literature and society.

Anahtar Kelimeler

• Socialist Realist Novel
• Hasan İzzettin Dinamo
• Musa’nın Gecekondusu
• Lucien Goldmann
• Genetic Structuralism

Kaynakça

1. ALVER, Köksal, Edebiyat Sosyolojisi, Hece Yayınları, Ankara 2004.
2. ALVER, Köksal, “Berna Moran ve Edebiyat Sosyolojisi”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S: 26, 2011, ss. 63-72.
3. AYTÜR, Ünal, Henry James ve Roman Sanatı, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara 1977.
4. BEZİRCİ, Asım, Temele Gül Dikenler, Evrensel Basım Yayın, İstanbul 1997.
5. DİNAMO, Hasan İzzettin, Musa’nın Gecekondusu, May Yayınları, İstanbul 1976.
6. GOLDMANN, Lucien, Diyalektik Araştırmalar, Çev. Afşar Timuçin ve Mehmet Sert, Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul 1998a.
7. GOLDMANN, Lucien, İnsan Bilimleri ve Felsefe, Çev. Afşar Timuçin ve Füsun Aynuksa, Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul 1998b.
8. GOLDMANN, Lucien, Roman Sosyolojisi, Çev. Ayberk Erkay, Birleşik Yayınevi, Ankara 2005.

9. GÜRSEL, Nedim, “Yazın Akımlarının Oluşumunda Toplumsal / İdeolojik Yapının Yeri”, Türk Dili Dergisi, Yazın Akımları Özel Sayısı, S: 349, Ankara 1981, ss. 3-18.
10. PLISNIER, Charles, Roman Üzerine Düşünceler, Çev. Hilmi Uçan, Hece Yayınları, Ankara 2003.
11. RIFAT, Mehmet, Marcel Proust ya da Bir Roman Yaratmak, İş Bankası Yayınları, İstanbul 2009.
12. SEYDA, Mehmet, Edebiyat Dostları, Kitapçılık Tic., İstanbul 1970.
13. TİKEN, Servet, “Fakir Baykurt’un Yılanların Öcü Adlı Romanına Oluşumsal Yapısalcı Bir Yaklaşım”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C: 13, S: 1, 2009, ss. 43-56.
14. TÜRK, E. Bilgehan, Kurmacadan Gerçekliğe Hasan İzzettin Dinamo, Serander Yayınları, Trabzon 2016.
15. TÜRK, Hatem, Çağdaş Türk Şiiri Tarihi, Paradigma Yayınları, Çanakkale 2021.
16. TÜRK, Hatem, “Ahanda’dan Karacaahmet’e 80 Yıllık Bir Şiirin Öyküsü: Hasan İzzettin Dinamo’nun Şiirleri”, Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, Y: 5, S: 9, Sonbahar 2013, ss. 87-102.
17. BALYEMEZ, Mehmet, “Kıbrıs Türk’tür Cemiyeti”, Atatürk Ansiklopedisi, 29 Temmuz 2022. https//ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/563/Kıbrıs-Türktür-Cemiyeti. Erişim tarihi: 27.02.2025.
18. TÜRK, E. Bilgehan, “Hasan İzzettin Dinamo”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü / TEİS, 2020. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/dinamo-hasan-izzettin/TEIS2-2024-2. Erişim tarihi: 7.03.2025.